10 năm bỏ chính sách một con, tỷ lệ sinh ở Trung Quốc vẫn lao dốc

Trung Quốc ngày 1/1 kỷ niệm 10 năm ngày bãi bỏ chính sách một con và triển khai chính sách hai con trong lúc đang đối mặt cuộc khủng hoảng nhân khẩu học khi dân số ba năm liền sụt giảm. Liên Hợp Quốc dự báo dân số Trung Quốc có thể giảm từ 1,4 tỷ người xuống còn 633 triệu người vào năm 2100.

Năm 2024, Trung Quốc có 9,54 triệu ca sinh, bằng một nửa so với năm 2016. Những lo ngại về tình trạng suy giảm và già hóa dân số ngày càng tăng khi các cặp vợ chồng trẻ chọn cách đi ngược chuẩn mực truyền thống của Trung Quốc.

Grace, 25 tuổi, cho hay vợ chồng cô quyết tâm không sinh con bất chấp áp lực từ cha mẹ và xã hội. Dù chính phủ Trung Quốc liên tục đưa ra chính sách khuyến sinh, nhiều thanh niên như Grace, người theo đuổi lối sống DINK (Thu nhập gấp đôi, không con cái), vẫn quyết tâm không sinh con hoặc trì hoãn vài năm với lý do chi phí nuôi con đắt đỏ hoặc muốn dành thời gian phấn đấu cho sự nghiệp.

Grace cho hay cần thu nhập ổn định và một khoản tiết kiệm trước khi xây dựng gia đình. “Nếu không có, tôi sẽ không cân nhắc đến chuyện sinh con”, người phụ nữ làm nghề sáng tạo nội dung nói.

Thuật ngữ “DINK” đang phổ biến trên mạng xã hội Trung Quốc. Trên Xiaohongshu, từ khóa này thu hút hơn 731 triệu lượt xem và nhiều ý kiến trái chiều.

“Nếu tôi công khai rằng mình là một DINK và nói về cuộc sống thoải mái như thế nào, chắc chắn sẽ có nhiều người không hài lòng”, Grace chia sẻ.

Trung Quốc đã đưa ra nhiều chính sách khuyến khích sinh đẻ sau khi chấm dứt chính sách một con, vốn được duy trì trong hơn 30 năm nhằm giải quyết vấn đề nghèo đói và bùng nổ dân số. Chính quyền cam kết hỗ trợ nhiều hơn trong chăm sóc trẻ em như ban hành chính sách trợ cấp 500 USD mỗi năm cho mỗi em bé dưới ba tuổi hồi tháng 7/2025, đồng thời đánh thuế giá trị gia tăng với bao cao su và các biện pháp tránh thai từ tháng 1.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định Trung Quốc, quốc gia bị Ấn Độ soán ngôi là đất nước đông dân nhất thế giới năm 2023, vẫn đối mặt nhiều trở ngại trong thúc đẩy tỷ lệ sinh.

“Số người chọn không lập gia đình hoặc không sinh con đang tăng lên, mong muốn sinh con của thế hệ trẻ rất thấp”, He Yafu, nhà nhân khẩu học người Trung Quốc, nói.

Pan Wang, phó giáo sư tại Đại học New South Wales, Australia, cho rằng rào cản văn hóa đã hạn chế hiệu quả lâu dài của các biện pháp khuyến sinh.

“Chính sách một con đã thay đổi căn bản các chuẩn mực gia đình và cả lối sống của người dân, bởi vì nhiều người, đặc biệt là thế hệ con một, đã quen và thường thích quy mô gia đình nhỏ hơn”, bà Wang nói. Chi phí sinh hoạt tăng cao và bất ổn về kinh tế cũng tiếp tục kìm hãm quyết định sinh con.

Wang Zibo, 29 tuổi, cư dân Bắc Kinh, cho biết vợ chồng anh sẽ đợi đến khi kinh tế ổn định mới sinh con, dù nền tảng tài chính gia đình tương đối tốt.

“Nhìn vào tình hình Trung Quốc hiện nay, lý do chính khiến người ta không sinh con là do kinh tế suy yếu”, anh nói.

Văn hóa làm việc 996, nghĩa là 6 ngày một tuần, từ 9h sáng đến 21h tối, khiến “người ta quá bận rộn và đối với một số người, không có thời gian nghĩ đến việc lập gia đình”, Wang nói thêm.

Năm 2021, Trung Quốc tiếp tục nới lỏng chính sách kế hoạch hóa gia đình, cho phép sinh con thứ ba – điều mà nhiều đôi vợ chồng, đặc biệt là người sống ở thành thị, không mấy mặn mà.

Wang cho rằng một đứa con cũng là trách nhiệm khổng lồ, nhắc đến một người bạn có con ngay khi vừa kết hôn: “Cậu ấy liên tục bảo tôi rằng không còn thời gian cho bản thân, tiền bạc thì dành hết cho đứa trẻ, mà cậu ấy cũng đánh mất chính mình trong quá trình nuôi con”.

He Yafu cảnh báo nếu tỷ lệ sinh của Trung Quốc duy trì ở mức 1,0 trong thời gian dài, hậu quả rõ ràng nhất sẽ là quy mô dân số tiếp tục giảm và già hóa nhanh chóng. Để duy trì dân số ổn định, tỷ lệ sinh cần đạt mức 2,1.

“Điều này sẽ làm tăng gánh nặng chăm sóc người già trong tương lai, làm suy yếu sức mạnh tổng hợp quốc gia và kéo lùi sự phát triển kinh tế”, ông nhấn mạnh.

Hồng Hạnh (Theo AFP)