13 năm tôi không đốt vàng mã và những “nghiệm sinh” rất đời

13 năm nay tôi không đốt vàng mã. Tôi vẫn thắp hương đầy đủ vào những ngày rằm, mồng một, Tết Nguyên đán, vẫn làm lễ cúng ông Công, ông Táo như bao gia đình khác.

Tôi không bỏ nghi lễ, cũng không quay lưng với truyền thống. Tôi chỉ chọn bỏ đi một phần hình thức mà bản thân thấy không còn cần thiết. Quyết định ấy không đến trong một sớm một chiều, càng không xuất phát từ mong muốn “làm khác” để chứng tỏ điều gì. Nó hình thành rất chậm, qua nhiều năm quan sát, lắng nghe và tự hỏi chính mình: mình đang làm vì hiểu, hay vì sợ thiếu?

Nhiều nhà chùa ngày nay vận động không cúng, đốt vàng mã để người dân không sa đà vào mê tín dị đoan (Ảnh: Dân trí).

Thời gian đầu, cũng có lúc tôi băn khoăn. Nhìn quanh thấy nhà nhà đốt vàng mã, khói bay mù mịt, tôi không khỏi tự hỏi liệu mình có đang quá cứng nhắc hay không. Nhưng rồi năm này qua năm khác, tôi dần nhận ra một điều rất đời, rất thật: giữa người đốt vàng mã và người không đốt, rốt cuộc cũng không có sự khác biệt rõ rệt nào trong cuộc sống. Người ốm vẫn ốm, người khỏe vẫn khỏe. Người làm ăn khấm khá không phải vì đốt nhiều, người khó khăn cũng không phải vì đốt ít.

Cuộc sống vẫn diễn ra theo những quy luật riêng của nó, không ưu ái ai chỉ vì họ hóa nhiều giấy hơn người khác.

Tôi không cho rằng cách sống của mình là đúng nhất, càng không nghĩ ai cũng phải làm theo. Mỗi người có một lựa chọn, một điểm tựa tinh thần riêng. Nhưng sau 13 năm, điều tôi có thể nói một cách chân thành là: không đốt vàng mã không làm tôi mất đi điều gì, mà ngược lại, giúp tôi nhẹ lòng hơn.

Nhẹ vì không còn áp lực phải làm cho “bằng người ta”, nhẹ vì hiểu rằng niềm tin, nếu có, nên đặt vào cách mình sống mỗi ngày, chứ không phải vào số lượng vàng mã được đốt lên trong vài khoảnh khắc. Có lẽ, nếu mỗi người dám chậm lại một chút để tự hỏi mình đang tin điều gì và tin bằng cách nào, thì niềm tin ấy sẽ trở nên trong trẻo hơn và chính chúng ta cũng thấy lòng mình yên hơn.

Sau nhiều năm quan sát, tôi dần nhận ra một sự thật giản dị đến mức ban đầu rất khó chấp nhận: người đốt vàng mã và người không đốt, rốt cuộc cũng không khác nhau là mấy. Cuộc sống không thay đổi chỉ vì có hay không có những đống giấy cháy lên trước hiên nhà.

Người ốm thì vẫn phải đối diện với bệnh tật của mình, người khỏe vẫn khỏe nhờ ăn uống điều độ, vận động đều đặn. Người giàu có không phải vì cúng nhiều, mà vì họ có điều kiện, có cơ hội, có sự nỗ lực và cả may mắn. Người nghèo cũng không nghèo hơn chỉ vì đốt ít hay không đốt vàng mã. Thực tế đời sống vẫn đi theo những quy luật rất đời, rất người, không ưu ái ai chỉ vì họ thành tâm theo nghĩa hình thức.

Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất là chưa từng có bằng chứng nào cho thấy người đốt càng nhiều vàng mã thì sẽ sống khỏe mạnh hơn, làm ăn phát đạt hơn hay tránh được rủi ro tốt hơn người khác. Những biến cố của đời người – bệnh tật, tai nạn, thành bại – vẫn xảy ra một cách công bằng và lạnh lùng.

Chúng chịu tác động bởi sức khỏe, môi trường sống, trình độ giáo dục, sự nỗ lực cá nhân và cả những yếu tố bất định mà con người không thể kiểm soát. Không một mâm lễ nào có thể “mua chuộc” được số phận, cũng không một chồng vàng mã nào đủ sức đổi lấy sự bình an lâu dài nếu đời sống bên trong vẫn đầy bất ổn.

Nhận ra điều đó không khiến tôi mất niềm tin, mà ngược lại, giúp tôi đặt niềm tin đúng chỗ hơn. Thay vì trông chờ vào sự che chở vô hình từ những nghi lễ phô trương, tôi học cách quay về với những điều cụ thể: chăm sóc sức khỏe, sống có trách nhiệm, đối xử tử tế với người xung quanh và chấp nhận rằng cuộc đời vốn không có con đường tắt.

Có lẽ, khi mỗi người dám nhìn thẳng vào thực tế ấy, chúng ta sẽ bớt lệ thuộc vào những ngọn lửa hóa vàng và dành nhiều hơn năng lượng cho việc sống sao cho đàng hoàng, lương thiện. Bởi cuối cùng, thứ quyết định cuộc đời mỗi người không nằm trong đống tro tàn sau lễ cúng, mà nằm trong những lựa chọn âm thầm của họ suốt cả một đời.

Hệ lụy môi trường và xã hội không thể bỏ qua

Ngoài câu chuyện tâm linh, việc đốt vàng mã còn để lại những hệ lụy rất cụ thể đối với môi trường sống quanh ta – những hệ lụy mà ai cũng có thể nhìn thấy, hít thở và cảm nhận mỗi ngày. Khói từ vàng mã không chỉ bay lên trời rồi tan biến, mà lơ lửng trong không khí, len lỏi vào từng ngôi nhà, từng lá phổi.

Tục đốt vàng mã gây lãng phí, ảnh hưởng môi trường và đặc biệt là nguyên nhân gây ra nhiều vụ hỏa hoạn đáng tiếc. (Ảnh minh họa: D.T).