3 cú sốc dầu mỏ vẽ lại bản đồ năng lượng toàn cầu

Giữa sa mạc cằn cỗi, những đoàn xe tải chở đầy dầu thô của Iraq đang rầm rập hướng về phía Syria. Hình ảnh này tưởng chừng chỉ thuộc về quá khứ, nay lại trở thành giải pháp tình thế bất đắc dĩ khi các tuyến xuất khẩu truyền thống chao đảo vì xung đột lan rộng.

Cách đó hàng nghìn kilomet, tại bang Texas (Mỹ), dòng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ siêu dự án Golden Pass cũng vừa tuôn chảy, mang theo kỳ vọng giải tỏa cơn khát năng lượng toàn cầu.

Đó chỉ là 2 trong số vô vàn mảnh ghép đang xáo trộn trên bàn cờ kinh tế thế giới.

Theo phân tích từ Morningstar và The Street, 3 cú sốc lớn đang âm thầm vẽ lại bản đồ địa chính trị, đẩy giá “vàng đen” vào một chu kỳ biến động khó lường và đặt giới đầu tư trước những bài toán hóc búa về quản trị rủi ro.

Căng thẳng tại Trung Đông và 3 cú sốc địa chính trị đang định hình lại dòng chảy năng lượng toàn cầu (Minh họa: The Atlantic).

3 cú sốc định hình lại dòng chảy “vàng đen”

Bức tranh năng lượng toàn cầu đang bị tác động mạnh bởi những đứt gãy địa chính trị sâu sắc.

Tại quốc gia láng giềng của Iran là Iraq, chính phủ đang phải gồng mình duy trì dòng chảy dầu bằng xe tải. Theo thông tin ghi nhận, sản lượng phía nam suy giảm mạnh và các kho chứa đã đầy ắp.

Khu vực Kurdistan gần như “tê liệt” hoàn toàn, mất đi hơn 200.000 thùng mỗi ngày. Hạ tầng phía bắc liên tục chịu áp lực từ các đợt tấn công bằng thiết bị không người lái nhằm vào mỏ Sarsang.

Để tránh kịch bản tồi tệ nhất là đóng cửa các mỏ ở Basra, Baghdad buộc phải chấp nhận phương án vận chuyển 100.000 thùng/ngày qua Syria. Dù chi phí đắt đỏ và dễ bị tổn thương, đây là phao cứu sinh duy nhất lúc này.

Tại Bắc Phi, tuyến đường ống Sharara ở tây nam Libya vừa bị tấn công.

Khu vực này hiện là vùng xám, không thuộc quyền kiểm soát vững chắc của lực lượng Khalifa Haftar hay chính quyền Abdul Hamid Dbeibah. Sự phân mảnh quyền lực khiến an ninh hạ tầng của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Libya (NOC) rơi vào tay các nhóm dân quân địa phương, hoạt động hoàn toàn không có sự kiểm soát tập trung.

Trong khi đó, ở bên kia bán cầu, một sự dịch chuyển đầy toan tính đang diễn ra. Washington bất ngờ mở lại cánh cửa cho ngành dầu mỏ Venezuela bằng cách hậu thuẫn bà Delcy Rodríguez.

Việc dỡ bỏ trừng phạt giúp quốc gia Nam Mỹ này tiếp cận nguồn tài chính và hợp tác với các công ty Mỹ. Washington đang chọn bài toán lợi ích kinh tế thực dụng, giành lại chỗ đứng trong ngành dầu mỏ thay vì sa đà vào một quá trình chuyển giao chính trị kéo dài.

Ngay cả tại Đông Âu, những toan tính địa chính trị cũng đang định hình lại cục diện. Moscow tuyên bố đã kiểm soát hoàn toàn Luhansk, dù lực lượng đối lập vẫn bám trụ ở rìa phía tây. Động thái này không hẳn là sự thay đổi đột ngột trên thực địa, mà là chiến lược củng cố vị thế, tìm cách “khóa” các yêu sách lãnh thổ khi các cuộc đàm phán đang rơi vào trạng thái đình trệ.

Thị trường dầu lao đao khi nguồn cung bị siết chặt từ nhiều điểm nóng cùng lúc (Ảnh: Trading View).

Lời cảnh báo từ phố Wall: Dầu tăng tốc, chứng khoán “trả giá”?

Khi giá dầu nhảy múa, thị trường tài chính cũng bắt đầu rung lắc. Theo The Street, cựu quản lý quỹ hedge fund Jim Cramer vừa phát đi một thông điệp cảnh báo khiến nhiều nhà đầu tư sừng sỏ phải giật mình. Ông chỉ ra rằng giá dầu đã tăng vọt 87% kể từ đầu năm, một con số không hề ngẫu nhiên.

Chia sẻ trên CNBC, Cramer nhấn mạnh một quy luật lịch sử đáng chú ý. Ông cho biết chúng ta chưa từng chứng kiến trường hợp nào dầu tăng 100% mà thị trường chứng khoán không giảm 20%. Bài học năm 2022 vẫn còn nguyên giá trị, khi căng thẳng địa chính trị đẩy giá dầu lên ba chữ số, kéo theo cú trượt dài của chỉ số S&P 500.

Cú sốc giá dầu đang đánh thẳng vào “2 túi tiền” của người dân. Nó không chỉ bào mòn danh mục đầu tư trên sàn chứng khoán mà còn trực tiếp thổi bùng chi phí sinh hoạt, từ giá xăng xe đến hóa đơn năng lượng. Cramer cảnh báo căng thẳng quanh eo biển Hormuz hoàn toàn có thể đẩy giá dầu chạm ngưỡng 150 USD/thùng.

Đáng chú ý, vị chuyên gia này còn chỉ ra một tín hiệu rủi ro tiềm ẩn. Đó là sự mâu thuẫn giữa giá dầu tăng mạnh và lợi suất vẫn neo cao. Nếu dầu báo hiệu lạm phát và áp lực kinh tế, nhưng chứng khoán vẫn ở vùng đỉnh, thì sớm muộn cũng sẽ có một bên phải điều chỉnh.

Dù vậy, thông điệp cốt lõi của ông là nhà đầu tư nên đánh giá lại rủi ro, chuẩn bị cho biến động thay vì bán tháo hoảng loạn.

Allen Good, Giám đốc nghiên cứu cổ phiếu tại Morningstar, đã có những phân tích sắc sảo về kịch bản giá dầu. Ông cho biết dù giá dầu Brent có thời điểm vọt lên 118 USD/thùng, tăng 63% so với trước căng thẳng, thị trường dường như vẫn đang giữ thái độ tương đối lạc quan.

Giới đầu tư đang kỳ vọng sự việc sẽ sớm được giải quyết và tuyến vận tải qua Hormuz nhanh chóng thông suốt. Nhưng Allen Good đánh giá, nếu tình hình kéo dài thêm vài tuần, việc mất đi 10% nguồn cung dầu toàn cầu sẽ buộc thị trường phải bước vào giai đoạn “hủy diệt nhu cầu”. Khi đó, giá dầu 150 USD/thùng, thậm chí cao hơn, là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Tại châu Á, khu vực phụ thuộc nhiều vào Trung Đông, giá nhiên liệu máy bay đã vượt mốc 200 USD/thùng. Ở Mỹ, giá xăng tiến sát 4 USD/gallon, một ngưỡng vô cùng nhạy cảm đối với túi tiền người tiêu dùng. Trong cơn bão giá này, các công ty lọc dầu như ExxonMobil, Chevron, BP hay TotalEnergies đang là những người thắng lớn nhờ biên lợi nhuận tăng vọt.

Giá dầu và khí đốt, dù đã tăng mạnh từ đầu tháng 3, vẫn chưa phản ánh đầy đủ kịch bản gián đoạn kéo dài tại Eo biển Hormuz (Minh họa: Adobe Stock).

Đối với thị trường khí đốt, bức tranh có phần dịu hơn nhờ tính chất khu vực. Giá khí tại châu Âu đã tăng gấp đôi nhưng vẫn chưa chạm đỉnh hoảng loạn của năm 2022.

Nguồn cung LNG mới từ dự án Golden Pass của Mỹ đang tạo ra một lớp đệm an toàn. Thêm vào đó, một số nhà máy điện than đã được tái khởi động và nhu cầu tiêu thụ giảm dần khi bước vào mùa hè, giúp châu Âu tránh được nguy cơ phải phân bổ năng lượng cực đoan.

Bức tranh năng lượng toàn cầu đang bước vào một khúc cua định mệnh. Những biến số từ các mỏ dầu cạn kiệt ở Iraq cho đến những cảnh báo đỏ rực từ phố Wall đều cho thấy rủi ro đang chực chờ. Việc định giá lại rủi ro địa chính trị không còn là câu chuyện của tương lai, mà là hành động bắt buộc ngay lúc này đối với mọi nhà đầu tư.

Đúng như nhận định của chuyên gia Allen Good từ Morningstar khi nhìn nhận về sự xáo trộn của thị trường: “Điều đang thay đổi là phần bù rủi ro địa chính trị trong giá năng lượng có thể tăng trở lại, sau nhiều năm bị nén xuống. Ngay cả khi eo biển Hormuz sớm được khai thông, rủi ro này vẫn sẽ ở mức cao hơn trước”.