4 bài học lớn rút ra từ xung đột quân sự Nga – Ukraine

Binh sĩ Ukraine chuẩn bị máy bay không người lái ở Donetsk (Ảnh: Reuters).

Sau 4 năm xung đột, cuộc chiến Nga – Ukraine không chỉ gây ra thiệt hại khổng lồ về người và của, mà còn làm thay đổi sâu sắc cục diện địa chính trị toàn cầu, kinh tế thế giới và nhận thức về chiến tranh hiện đại.

Theo ước tính từ các nguồn quốc tế, số lượng nạn nhân dân sự và quân sự đã vượt quá hàng trăm nghìn người, với hàng triệu người phải di cư và cơ sở hạ tầng của Ukraine bị tàn phá nghiêm trọng.

Từ góc nhìn của Nga, cuộc xung đột được mô tả như một biện pháp bảo vệ lợi ích quốc gia trước sự mở rộng của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và các mối đe dọa từ phương Tây. Trong khi đó, phương Tây và Ukraine coi đây là một “trái luật pháp quốc tế”, dẫn đến hàng loạt lệnh trừng phạt đối với Moscow và hỗ trợ quân sự, tài chính cho chính quyền Kiev. Qua 4 năm, cộng đồng quốc tế đã rút ra nhiều bài học quan trọng về quân sự, địa chính trị, kinh tế và yếu tố con người.

Quân sự và công nghệ chiến tranh

Theo giới chuyên gia, cuộc xung đột quân sự Nga – Ukraine đã chứng minh rằng chiến tranh hiện đại không còn là cuộc đối đầu giữa các lực lượng cơ giới hóa lớn mà chuyển sang hình thức chiến tranh lai giữa sử dụng vũ khí công nghệ cao và chiến tranh tiêu hao. Một trong những thay đổi lớn nhất là vai trò của thiết bị không người lái (UAV).

Hãng tin Guardian nhấn mạnh, UAV đã thay đổi hoàn toàn quy luật chiến tranh, giúp ổn định tuyến phòng thủ và tăng chi phí cho các cuộc tấn công cơ giới hóa. Nga, ban đầu gặp khó khăn với UAV của Ukraine được hỗ trợ từ phương Tây, nhanh chóng thích nghi bằng cách phát triển các hệ thống UAV bầy đàn và công nghệ phản UAV. Theo TASS, Nga đã học hỏi từ kinh nghiệm thực tế để sản xuất hàng loạt UAV giá rẻ, giúp duy trì lợi thế trên chiến trường. Đến nay, cả hai bên đều sử dụng UAV không chỉ để do thám mà còn để tấn công chính xác, giảm thiểu thương vong cho binh sĩ.

Một bài học quan trọng khác là tầm quan trọng của chiều sâu công nghiệp quốc phòng. Trong 4 năm qua, Nga đã chứng minh rằng khả năng sản xuất hàng loạt vũ khí và đạn dược là yếu tố quyết định trong chiến tranh kéo dài. Do vậy, Nga đã tăng cường sản xuất đạn pháo lên gấp 3 lần so với trước chiến tranh, trong khi phương Tây gặp khó khăn trong việc cung cấp đủ đạn cho Ukraine.

Hãng tin RT (Nga) chỉ rõ rằng cuộc chiến đã thúc đẩy Nga “tự chủ hóa” công nghiệp quốc phòng, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và học hỏi từ thất bại ban đầu để cải thiện vấn đề hậu cần. Điều này trái ngược với Ukraine, vốn phụ thuộc vào hỗ trợ từ NATO, dẫn đến tình trạng thiếu hụt vũ khí kéo dài.

Về phòng không, bài học từ cuộc chiến cho thấy hệ thống đa lớp và chi phí thấp hiệu quả hơn các vũ khí cao cấp đắt tiền. Quân đội Nga đã sử dụng các hệ thống như S-400 kết hợp với phòng không di động để chống lại tên lửa HIMARS và ATACMS của phương Tây, trong khi Ukraine phát triển các hệ thống phòng không tự chế từ UAV và radar dân sự. Theo báo New York Times, cuộc chiến đã khẳng định phòng không cần quy mô lớn và linh hoạt, không chỉ dựa vào vài hệ thống tiên tiến.

Cuối cùng, tác chiến đa miền – kết hợp bộ binh, không quân, hải quân, không gian mạng và vũ trụ là “chìa khóa thành công”. Nga đã học cách tích hợp chiến tranh điện tử để làm nhiễu tín hiệu UAV của Ukraine, trong khi phương Tây cung cấp vệ tinh Starlink để hỗ trợ Kiev. Hiện nay các bên đều nhận ra rằng chiến tranh không chỉ diễn ra trên mặt đất mà còn trong “không gian ảo”, với các cuộc tấn công mạng tăng gấp đôi so với năm 2022.

Địa chính trị và an ninh quốc tế

Một số ý kiến từ giới học giả cho rằng, xung đột Nga – Ukraine đã làm lung lay trật tự thế giới hậu “Chiến tranh Lạnh” (sau năm 1991), chứng minh sự mong manh của các thỏa thuận an ninh cũ. Theo BBC, cuộc chiến đã thúc đẩy khối NATO mở rộng với việc Phần Lan và Thụy Điển gia nhập, tăng cường đoàn kết châu Âu nhưng cũng làm lộ rõ sự phụ thuộc vào Mỹ.

Từ góc nhìn Nga, hãng thông tấn TASS cho rằng cuộc xung đột đã chứng minh vai trò của các liên minh Á – Âu, với sự liên kết chặt chẽ hơn giữa Nga, Trung Quốc và Iran, tạo nên một “trục đồng minh” đối trọng với Mỹ/phương Tây. Đến năm nay, “Phương Nam toàn cầu” (Global South) nổi lên như một lực lượng trung lập, với Ấn Độ và Brazil từ chối tham gia trừng phạt Nga, định hình lại các giải pháp hòa bình.

Vai trò của các liên minh khu vực được nhấn mạnh. NATO đã tăng ngân sách quốc phòng lên 2% GDP cho hầu hết các quốc gia thành viên, nhưng cũng lộ rõ sự chia rẽ nội bộ khi nước Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump liên tục đe dọa rút khỏi liên minh nếu châu Âu không chi trả đủ. Theo Sputnik, Nga coi cuộc chiến là cơ hội để khẳng định chủ quyền an ninh, phản đối sự mở rộng của NATO về phía đông. Bài học là các quốc gia cần tự chủ an ninh thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đối tác, như Ukraine đã học được qua việc để Nga giành quyền kiểm soát Crimea vào năm 2014 và xung đột kéo dài.

Sự thay đổi trong quan hệ quyền lực toàn cầu là rõ nét. Cuộc chiến đã củng cố vị thế của Nga ở châu Á và châu Phi, với các thỏa thuận năng lượng và quân sự mới. Theo New York Times, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã sử dụng cuộc chiến để định hình lại trật tự đa cực, thúc đẩy mô hình đa cực đa trung tâm. Đồng thời, “Global South” trỗi dậy, với các nước như Nam Phi và Brazil ủng hộ hòa bình mà không theo phe, làm phức tạp hóa nỗ lực cô lập Nga của phương Tây. Đến nay, địa chính trị thế giới đã phân mảnh thành các khối: NATO – EU so với Nga – Trung Quốc, với Ấn Độ làm cầu nối.

Cảnh đổ nát trong trận tập kích của Nga vào thủ đô Kiev của Ukraine (Ảnh: Kyiv Post).