Anh đã triển khai tàu khu trục HMS Dragon đến Địa Trung Hải, sẵn sàng hỗ trợ các hoạt động phòng thủ ở Trung Đông (Ảnh: Reuters).
Chiến dịch “Cơn thịnh nộ dữ dội” do Mỹ và Israel khởi xướng nhằm vào Iran đã kéo theo hàng loạt phản ứng từ Tehran, bao gồm các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) vào các cơ sở quân sự của phương Tây trong khu vực. Đến nay, căng thẳng vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, với các cuộc tấn công tiếp diễn tại Iran, Israel và các quốc gia lân cận.
Diễn biến đáng chú ý là vụ tấn công vào căn cứ quân sự Anh tại Síp, làm dấy lên lo ngại về sự lan rộng của xung đột ra ngoài biên giới Trung Đông. Các động thái quân sự của châu Âu không chỉ phản ánh sự lo ngại về an ninh khu vực mà còn thể hiện sự cân bằng giữa việc bảo vệ lợi ích quốc gia và tránh bị cuốn sâu vào cuộc chiến.
Kể từ khi cuộc chiến bùng nổ, một số quốc gia châu Âu nhanh chóng triển khai lực lượng hỗ trợ đến Trung Đông, tập trung bảo vệ các căn cứ đồng minh và hỗ trợ phòng thủ. Những hành động này được mô tả là phòng thủ hoặc hỗ trợ hậu cần.
Anh là quốc gia phản ứng nhanh nhất. Đêm 3/3, căn cứ Không quân Akrotiri của Không quân Hoàng gia Anh tại Síp bị tấn công bằng UAV. Vụ việc xảy ra ngay sau khi Thủ tướng Keir Starmer cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ của Anh để thực hiện các cuộc tấn công phòng thủ nhằm vào Iran. Cùng ngày, Bộ Quốc phòng Anh thông báo điều động tàu khu trục HMS Dragon đến phía đông Địa Trung Hải, kèm theo 2 trực thăng Wildcat để tăng cường khả năng phòng thủ UAV cho các đối tác tại Síp.
HMS Dragon, một trong 6 tàu khu trục Type-45, được trang bị hệ thống tên lửa Sea Viper có khả năng phóng 8 quả tên lửa trong dưới 10 giây và dẫn đường cho 16 tên lửa đồng thời. Ngày 5/3, Thủ tướng Starmer xác nhận Anh điều thêm 4 tiêm kích Typhoon đến Qatar để hỗ trợ phòng thủ. Những động thái này nhằm bảo vệ các cơ sở của Anh và đồng minh trong khu vực, đặc biệt sau vụ tấn công vào Akrotiri.
Pháp cũng tham gia tích cực. Ngày 4/3, Tổng thống Emmanuel Macron thông báo sẽ điều tàu sân bay Charles de Gaulle đến Địa Trung Hải để đối phó với nguy cơ xung đột lan rộng. Ngoài ra, Pháp sẽ triển khai thêm khí tài quân sự đến Síp sau các cuộc tấn công UAV do Iran sản xuất nhằm vào căn cứ Akrotiri. Pháp đã cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ không quân trên lãnh thổ Pháp cho các hoạt động không chiến đấu, với cam kết rằng chúng không tham gia trực tiếp vào các cuộc tấn công Iran. Những hành động này được Pháp nhấn mạnh là để bảo vệ không phận của các đồng minh như Qatar, Kuwait và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).
Hy Lạp có những bước đi cụ thể để hỗ trợ Síp – quốc gia thành viên EU. Athens điều 2 tàu khu trục và 4 tiêm kích F-16 đến Síp, cho phép Mỹ sử dụng căn cứ Souda Bay trên đảo Crete. Việc triển khai này diễn ra sau các cuộc tấn công UAV vào Akrotiri ngày 2/3, vốn được cho là do Hezbollah thực hiện từ Li Băng. Hy Lạp cũng tham gia phối hợp với Pháp, Italy và các nước khác để bảo vệ Địa Trung Hải phía đông. Báo El Pais (Pháp) cho biết Hy Lạp đã quyết định lắp đặt pin chống tên lửa trên đảo Karpathos, nhấn mạnh tính chất phòng thủ của các biện pháp này.
Italy đã cam kết hỗ trợ hải quân và phòng không. Chính phủ Italy thông báo sẽ điều “các khí tài hải quân” đến Síp vài ngày tới, phối hợp với Pháp, Hà Lan và Tây Ban Nha. Rome cũng hứa cung cấp hệ thống phòng không, chống UAV và chống tên lửa cho các đối tác ở Vùng Vịnh, có thể bao gồm hệ thống SAMP/T. Bộ trưởng Quốc phòng Guido Crosetto cho biết các căn cứ không quân của Italy có thể được Mỹ sử dụng cho các hoạt động hậu cần không liên quan đến chiến đấu, theo các thỏa thuận hiện có. Theo Guardian, Italy nhấn mạnh rằng sự tham gia của họ là để bảo vệ Síp và các đồng minh, không phải tham gia tấn công Iran.
Bồ Đào Nha cho phép Mỹ sử dụng căn cứ Lajes tại quần đảo Azores cho các hoạt động liên quan đến Iran, nhưng với những điều kiện nghiêm ngặt. Thủ tướng Luis Montenegro nhấn mạnh rằng sự cho phép này chỉ dành cho các hoạt động phòng thủ hoặc đáp trả cần thiết, tương xứng và nhằm vào mục tiêu quân sự. Theo CNN, Bồ Đào Nha không triển khai lực lượng trực tiếp nhưng hỗ trợ hậu cần cho Mỹ, phản ánh sự thận trọng của Lisbon trong việc tránh leo thang.
Tây Ban Nha, dù ban đầu phản đối mạnh mẽ, vẫn tham gia một phần. Thủ tướng Pedro Sanchez đã tranh luận gay gắt với Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc tôn trọng luật pháp quốc tế và các thỏa thuận thương mại EU. Ngày 3/3, Madrid từ chối cho Mỹ sử dụng các căn cứ để tấn công Iran, dẫn đến lời đe dọa cắt quan hệ thương mại từ Trump. Tuy nhiên, Tây Ban Nha vẫn điều tàu khu trục Cristobal Colon đến hỗ trợ bảo vệ Síp, với nhiệm vụ cung cấp năng lực phòng thủ trên không và hỗ trợ sơ tán dân thường nếu cần. Quyết định này được đưa ra để bảo vệ lợi ích châu Âu mà không trực tiếp tham gia chiến dịch tấn công.
Hà Lan đang xem xét gửi lực lượng tham gia hỗ trợ, trong khi Đức rút một phần quân khỏi khu vực để tránh rủi ro. Australia, dù không phải ở châu Âu, cũng tuyên bố triển khai “các phương tiện quân sự” đến Trung Đông, có thể bao gồm máy bay vận tải C-17A Globemaster và máy bay tiếp dầu KC-30A, theo Al Jazeera.
Lý do các nước châu Âu hành động: Bảo vệ lợi ích quốc gia và đồng minh
Các quyết định hỗ trợ của châu Âu chủ yếu xuất phát từ nhu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia và đồng minh trong bối cảnh xung đột lan rộng.
Một là lý do an ninh trực tiếp. Vụ tấn công vào căn cứ Akrotiri của Anh tại Síp ngày 3/3 khiến châu Âu nhận ra xung đột không còn giới hạn ở Trung Đông. Dây là lần đầu tiên một cuộc xung đột lan sang lãnh thổ châu Âu khi UAV tấn công từ Hezbollah nhắm vào cơ sở Anh. Thủ tướng Starmer nhấn mạnh: “Chúng tôi cam kết hoàn toàn với an ninh của Síp và lực lượng quân sự Anh đóng tại đây. Chúng tôi sẽ luôn hành động vì lợi ích của Anh và các đồng minh”.
Tương tự, Pháp hành động sau khi hai căn cứ của họ ở khu vực bị UAV Iran tấn công; chỉ trích Mỹ – Israel, nhưng thừa nhận Iran “chịu trách nhiệm chính” do chương trình hạt nhân, hỗ trợ lực lượng ủy nhiệm. EU lo ngại Iran sẽ nhắm vào các thành phố châu Âu nếu họ tham gia tấn công, dẫn đến chiến lược “phòng thủ” để tránh leo thang.
Hai là lợi ích kinh tế và năng lượng. Trung Đông là nguồn cung cấp dầu mỏ, khí đốt quan trọng cho châu Âu, việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz khiến giá khí đốt châu Âu tăng vọt. Iran đã phóng hơn 2.000 tên lửa và UAV vào các cơ sở Mỹ ở Vùng Vịnh, gián đoạn sản xuất dầu khí ở Qatar và Ả rập Xê út. Pháp và Anh đã gửi tàu chiến để bảo vệ tuyến hàng hải, kêu gọi xây dựng liên minh quốc tế bảo vệ eo biển Hormuz.
Hãng tin RT của Nga cho rằng châu Âu bị “kéo vào” do phụ thuộc năng lượng, việc triển khai là để tránh khủng hoảng kinh tế tương tự năm 2022; nhấn mạnh rằng châu Âu đang cố gắng giữ ổn định khu vực để tránh lạm phát và suy thoái, đặc biệt khi Đức đã rút quân khỏi Iraq và Li Băng để giảm rủi ro.
Việc Iran đóng eo biển Hormuz khiến giá dầu tăng vọt, với Brent vượt mức 90 USD/thùng. Giá khí đốt châu Âu tăng 40-60%, đẩy lạm phát eurozone lên 0.3-0.5% trong năm 2026, theo Oxford Economics. Các ngành hàng không và vận tải bị ảnh hưởng nặng, hàng trăm nghìn hành khách bị kẹt.
Ba là áp lực từ Mỹ và đồng minh. Tổng thống Trump đe dọa cắt quan hệ thương mại với Tây Ban Nha nếu không cho sử dụng căn cứ, kêu gọi châu Âu ủng hộ chiến dịch. Châu Âu bị bất ngờ bởi quy mô tấn công và thiếu tham vấn từ Mỹ, dẫn đến phản ứng lúng túng ban đầu. Tuy nhiên, các thỏa thuận NATO buộc họ phải hỗ trợ đồng minh như Síp. Báo Al Jazeera cho rằng châu Âu hành động để bảo vệ công dân và đối tác Ả rập nhưng tránh tham gia trực tiếp để duy trì lập trường trung lập.
Bốn là yếu tố nội bộ châu Âu. Các nước Nam Âu như Hy Lạp và Italy lo ngại xung đột lan sang Địa Trung Hải, ảnh hưởng đến du lịch và di cư. Theo El Pais, Iran đã đe dọa tấn công các thành phố châu Âu nếu tham gia, buộc châu Âu phải hành động phòng thủ. Nhìn chung, lý do là sự kết hợp giữa bảo vệ an ninh, kinh tế và duy trì liên minh, dù với sự thận trọng cao độ để tránh bị cuốn vào cuộc chiến toàn diện.
Triển vọng tương lai phụ thuộc vào sức chịu đựng của các bên liên quan. Nếu kéo dài, châu Âu có thể bị tác động do lạm phát cao và gián đoạn thương mại. Tuy nhiên, nếu Mỹ đạt mục tiêu nhanh chóng, châu Âu có thể hưởng lợi từ ổn định khu vực.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/4-ly-do-khien-loat-quoc-gia-chau-au-dua-thiet-bi-quan-su-toi-trung-dong-20260310113820332.htm
