7 ngày ‘rực lửa’ rung chuyển Trung Đông

Chiến sự giữa Mỹ, Israel và Iran bùng nổ ngày 28/2 đã nhanh chóng trở thành một trong những cuộc khủng hoảng lớn nhất tại Trung Đông trong nhiều năm qua. Chỉ trong một tuần, cục diện Trung Đông đã biến động với tốc độ chưa từng thấy.

Những đòn không kích mở màn nhằm vào các mục tiêu chiến lược tại Iran đã dẫn tới cái chết của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, tạo ra cú sốc trên toàn thế giới. Các đợt tấn công và trả đũa sau đó diễn ra gần như liên tục, khiến khu vực chìm trong lửa xung đột, gây thiệt hại nặng nề cả về vật chất lẫn sinh mạng.

Với hơn 3.000 mục tiêu bị đánh phá, eo biển Hormuz bị phong tỏa và thương vong vượt 1.300 người, cuộc chiến không chỉ làm rung chuyển nội bộ Iran mà còn đẩy thị trường năng lượng và an ninh toàn cầu vào tình trạng báo động.

Những giờ đầu dồn dập

“Thùng thuốc súng” Trung Đông sau nhiều tuần căng thẳng đã phát nổ sáng 28/2, khi Mỹ và Israel không kích quy mô lớn vào Iran, nhắm mục tiêu vào các cơ sở quốc phòng và tình báo, cũng như nhà riêng của hàng loạt quan chức cấp cao và tướng lĩnh.

Loạt tiếng nổ đầu tiên vang lên ở thủ đô Tehran lúc 9h27 (13h27 giờ Hà Nội), kèm theo các cột khói lớn bốc lên. Tổng thống Donald Trump đăng video lên mạng xã hội, tuyên bố quân đội Mỹ đã bắt đầu chiến dịch lớn ở Iran để “loại bỏ những mối đe dọa cận kề từ Iran”. Ông cáo buộc Iran đang xây dựng lại chương trình hạt nhân sau xung đột hồi tháng 6/2025.

“Họ theo đuổi tham vọng hạt nhân, từ chối mọi cơ hội từ bỏ. Chúng ta không thể chịu đựng thêm nữa”, ông nói.

Mỹ và Israel được cho là đã “lên kế hoạch chung trong nhiều tháng”. Israel thông báo tên chiến dịch là “Sư tử Gầm”, tiếp nối chiến dịch “Sư tử Trỗi dậy” trong cuộc xung đột 12 ngày hồi tháng 6/2025. Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Mỹ gọi tên cuộc tấn công Iran là “Cơn thịnh nộ Kinh hoàng”.

Ông Trump nêu lý do mở chiến dịch nhằm vào Iran

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) nhanh chóng phóng tên lửa, drone vào lãnh thổ Israel và căn cứ của Mỹ tại các quốc gia trong khu vực như Arab Saudi, Kuwait, Bahrain, Qatar, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).

Xung đột lan rộng, đẩy Trung Đông chìm trong khói lửa. Các nước Arab có hiện diện quân sự của Mỹ phải kích hoạt liên tục hệ thống phòng không để đánh chặn tên lửa Iran. Trên bầu trời các thành phố, các vụ đánh chặn tạo thành những vệt sáng rạch ngang không trung kèm theo tiếng nổ lớn.

Lãnh đạo, quan chức nhiều nước bày tỏ quan ngại, kêu gọi các bên liên quan hết sức kiềm chế, đặt tính mạng và an toàn của dân thường lên hàng đầu. Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc tổ chức họp khẩn ngay ngày 28/2. Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres lên án hành động của Mỹ và Israel là vi phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Iran, vi phạm luật pháp quốc tế, trong đó có Hiến chương Liên Hợp Quốc. Ông cũng chỉ trích đòn đáp trả của Iran là vi phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ các nước Arab.

Iran phong tỏa eo biển Hormuz, yết hầu quan trọng trong giao thương dầu mỏ toàn cầu. Ước tính khoảng 20% lượng dầu thô và khí hóa lỏng của thế giới được vận chuyển từ các cường quốc dầu mỏ ở Vùng Vịnh qua eo biển này để xuất khẩu tới toàn thế giới.

7 ngày ‘đỏ lửa’ rung chuyển bàn cờ chính trị Trung Đông

Bước ngoặt

Khoảng 15 giờ sau khi mở chiến dịch, Tổng thống Trump tuyên bố Lãnh tụ Tối cao Iran Khamenei “đã bị hạ sát”. Sau vài giờ không đưa ra bình luận nào, truyền thông nhà nước Iran sáng 1/3 xác nhận ông đã thiệt mạng.

Diễn biến đánh dấu bước ngoặt trong cuộc xung đột bởi ông Khamenei là người nắm quyền lực cao nhất trong bộ máy chính trị và quân sự Iran. Tehran nhanh chóng thành lập hội đồng lâm thời theo quy định pháp luật để điều hành đất nước. Thành phần hội đồng gồm Tổng thống Pezeshkian, Chánh án Gholamhossein Mohseni Ejei và giáo sĩ Alireza Arafi.

Ngoài ông Khamenei, Iran còn xác nhận các quan chức cấp cao khác thiệt mạng như Ali Shamkhani, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao, Bộ trưởng Quốc phòng Iran Aziz Nasirzadeh, tư lệnh IRGC Mohammad Pakpour, quan chức tình báo hàng đầu Saleh Asadi, tổng tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang Iran Abdul Rahim Mousavi. IRGC tuyên bố phát động chiến dịch tấn công dữ dội nhất trong lịch sử để báo thù.

Trung Đông ‘bùng cháy’

Toàn bộ khu vực Trung Đông tiếp tục sục sôi trong ngày 2/3. Đại sứ quán Mỹ tại Arab Saudi bị Iran tập kích drone, loạt tiếng nổ lớn vang lên ở Iraq, còi báo động không kích rền vang ở Bahrain. Nhóm Hezbollah do Iran hậu thuẫn tập kích vào lãnh thổ Israel, khiến Tel Aviv tấn công trả đũa vào miền nam Lebanon.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tổ chức họp báo, lần đầu tiên một quan chức cấp cao Mỹ xuất hiện trước truyền thông kể từ khi chiến sự bùng phát. Ông chủ Lầu Năm Góc khẳng định đây không phải cuộc chiến thay đổi chế độ ở Iran, “nhưng chế độ ở Iran chắc chắn đã thay đổi”.

Ông Hegseth không loại trừ khả năng Mỹ điều bộ binh đến Iran nếu cần thiết. Đây cũng là điều Tổng thống Trump đề cập trong cuộc họp báo không lâu sau đó.

Con số thương vong tăng lên đáng kể khi giao tranh bước sang ngày 3/3, ngày thứ tư của chiến sự. Iran thông báo 787 người thiệt mạng, trong đó có 160 người tử vong tại trường nữ sinh ở miền nam nước này. Mỹ ghi nhận 6 quân nhân thiệt mạng ở Kuwait, 18 người bị thương.

Mỹ cùng Israel tập kích Iran có chọn lọc hơn, tập trung vào hệ thống tên lửa đạn đạo và cơ sở hạ tầng chiến lược của đối thủ. Các nước Arab có căn cứ Mỹ vẫn căng mình phòng trước tên lửa, drone từ Iran, một số trường hợp để lọt quả đạn của Tehran dẫn đến cả thiệt hại về vật chất lẫn thương vong.

Sang ngày 4/3, Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) của quân đội Mỹ thông báo nước này đã tấn công gần 2.000 mục tiêu tại Iran, phá hủy hàng trăm tên lửa, bệ phóng.

Lầu Năm Góc xác nhận tàu ngầm Mỹ đánh chìm tàu hộ vệ Iran IRIS Dena trên Ấn Độ Dương. Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi sau đó cho biết trên tàu IRIS Dena có “gần 130 thủy thủ” và hải quân Sri Lanka đã cứu được 32 người.

Ngày 5/3, Iran cập nhật thiệt hại về người tại nước này sau 5 ngày chiến sự là hơn 1.045 người chết, hơn 6.000 người bị thương. Các bên tiếp tục tập kích và đưa ra những tuyên bố mạnh mẽ. Mỹ đề nghị Israel tiếp tục cuộc chiến “đến cùng” với Iran, trong khi Tehran tuyên bố chỉ kết thúc đáp trả khi “giáng đòn nặng nề” vào Mỹ.

Tình hình phần nào hạ nhiệt khi chiến sự bước sang ngày thứ bảy 6/3. CENTCOM cho biết số đợt tấn công tên lửa và drone của Iran đã giảm rất nhiều so với những ngày đầu xung đột, giúp các nước Vùng Vịnh bớt phần nào áp lực.

Tuy nhiên, dòng chảy năng lượng tại Trung Đông gián đoạn nghiêm trọng vì xung đột, đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao.

Tương lai bất định

Trong các cuộc phỏng vấn với truyền thông Mỹ, Tổng thống Trump đã nói rằng chiến dịch có thể kéo dài 4-5 tuần. Quân đội Israel ngày 6/3 thông báo chuyển sang giai đoạn tiếp theo trong xung đột với Iran, dọa sẽ có thêm bất ngờ dành cho đối thủ. Iran tiếp tục đáp trả đanh thép, tuyên bố sẵn sàng đón đánh nếu bộ binh Mỹ tiến vào nước này.

Ông Trump ngày 6/3 yêu cầu Iran “đầu hàng vô điều kiện”, đồng thời hứa giúp tái thiết kinh tế nước này nếu Tehran tuân thủ và thiết lập bộ máy lãnh đạo mới. “Sẽ không có bất kỳ thỏa thuận nào với Iran ngoại trừ việc họ đầu hàng vô điều kiện”, ông viết trên mạng xã hội Truth Social.

Truyền thông Iran ước tính hơn 1.330 người đã thiệt mạng vì xung đột. Iran vẫn chưa công bố người kế nhiệm ông Khamenei, mặc dù Mojtaba Khamenei, con trai cố Lãnh tụ tối cao Khamenei, nổi lên là ứng viên sáng giá vì ông là người có ảnh hưởng trên chính trường Iran và quan hệ mật thiết với IRGC. Các nguồn tin cho biết quy trình lựa chọn bị trì hoãn với lý do an ninh, khi Israel đã cảnh báo sẽ loại bỏ bất kỳ người nào được Iran bổ nhiệm.

Hiện chưa rõ chiến sự Mỹ – Israel với Iran sẽ tiến triển theo chiều hướng nào. Giới chuyên gia đã đưa ra một số kịch bản tiềm năng, trong đó có việc chính quyền mới thân thiện hơn với phương Tây sẽ xuất hiện ở quốc gia Trung Đông này, có thể làm thay đổi cục diện địa chính trị khu vực.

Một kịch bản khác là Iran rơi vào tình trạng tương tự Libya, khi chính trường chìm trong hỗn loạn trong vài tháng và không biết Tehran sẽ bầu ai làm tân lãnh đạo.

Kịch bản dễ xảy ra nhất là Iran vẫn thiết lập chính quyền mới có đường lối cứng rắn và tiếp tục loạt biện pháp đáp trả. Các bên có thể đạt lệnh ngừng bắn vào cuối tháng 3, khi tổn thất sinh mạng tăng lên, gây phản ứng dữ dội trong dư luận Mỹ, trong bối cảnh bầu cử giữa kỳ ở nước này sẽ diễn ra vào tháng 11. Tuy nhiên, vẫn có nguy cơ sẽ tiếp tục nổ ra cuộc chiến mới trong tương lai.

Tổng thống Trump tuyên bố phải được tham gia quá trình chọn Lãnh tụ Tối cao mới của Iran và phản đối con trai cố lãnh tụ Khamenei nắm quyền. Đại sứ Iran tại LHQ Amir Saeid Iravani chỉ trích ý định này, gọi đây là hành vi can thiệp nội bộ.

“Iran là quốc gia độc lập và có chủ quyền. Chúng tôi không chấp nhận và sẽ không bao giờ cho phép bất kỳ cường quốc nước ngoài nào can thiệp vào công việc nội bộ của mình”, ông Iravani nhấn mạnh.

Như Tâm (Theo CNN, Al Jazeera, Reuters)