Tái sinh cơ nghiệp từ vườn cam sau bão, mỗi năm lời 1 tỷ đồng

Hơn 10 năm trước, ông Mai là đại gia sở hữu 13 ha cao su ở nông trường Việt Trung, nay là phố Phú Quý, xã Nam Trạch. Cao su vốn được xem như “vàng trắng”, ngày cao điểm, ông thuê hơn chục người cạo mủ, thu về 30 triệu đồng.

Thế nhưng cơn bão Wutip tràn vào tháng 9/2013. Chỉ trong hai giờ bão càn quét, 13 ha cao su bị gãy đổ đến 70% diện tích. Cao su có đặc điểm bị gãy là phải chặt bỏ trồng thứ mới. Ông thuê người đốn hạ, cây to bán gỗ, cây nhỏ làm củi đốt.

Ông Mai là người dân tộc Nùng, quê tỉnh Cao Bằng nhưng sinh ra và lớn ở nông trường Việt Trung. Năm 1982, ông rời quân ngũ về lái máy ủi cho nông trường rồi nên duyên với bà Nguyễn Thị Thành, một công nhân. Họ có hai người con.

Những ngày đầu thập niên 1990, kinh tế gia đình gặp rất nhiều khó khăn, cuộc sống chật vật trăm đường. Nhờ Nghị định 64 của Chính phủ về phủ xanh đất trống đồi núi trọc, ông được cấp 15 ha đất đồi núi trọc. Nhiều người e ngại không nhận đất nhưng với ông đó là cần câu cơm.

Ngoài thời gian làm việc ở nông trường, hai vợ chồng khai hoang trồng cao su. Họ dùng sức người san lấp hố bom, loại bỏ đá, cỏ cây. Sau 7 năm trồng, cây su bắt đầu cho “vàng trắng”. Cây cao su cho thu nhập tốt vì giá mủ cao. Ông trả được hết nợ, mua ôtô tiền tỷ, cho con đi du học và góp nhiều tỷ đồng vào một công ty xây dựng. Từ một nông dân nghèo khó, ông trở thành đại gia cao su có tiếng ở xã Nam Trạch, với diện tích lớn nhất nông trường.

Nhìn mủ cao su mỗi ngày chảy ra, ông nghĩ mình sẽ thong thả hưởng thụ tuổi già, nhưng bão Wutip đã đẩy người nông dân đến trắng tay.

“Bão đi qua, tôi nhìn vườn cao su nằm ngã la liệt, khoản đầu tư vào công ty xây dựng cũng thất bại”, ông kể. Trong chốc lát khối tài sản dành cho tuổi hưu bị tan biến, “tỷ phú vàng trắng” trở lại vạch xuất phát.

Không chịu chấp nhận, ông dùng tiền bán gỗ, củi cao su đến những vùng cam nổi tiếng tìm hiểu. Ông đặt chân đến Cao Phong, Hòa Bình rồi Nghệ An, Hà Tĩnh học hỏi kinh nghiệm.

“Tôi nhận thấy những vùng đất nổi tiếng trồng cam có thời tiết, khí hậu tương đồng. Loại cây có múi cho thu nhập cao, chống chịu được gió bão, phù hợp với vùng đất nông trường Việt Trung”, lão nông 65 tuổi kể. Tại Quảng Bình khi đó chưa ai trồng các giống cam này. Ông xác định cây trồng trên vùng đất mới khó khăn nhưng cũng là một lợi thế, sẽ có thị trường rộng lớn tiêu thụ, thời gian thu hoạch nhanh hơn cao su.

Vốn là lính tăng thiết giáp, đã nói là làm, ông bắt tay ngay thực hiện. Ôtô tiền tỷ ông bán và cầm cố tài sản vay mượn tiền ngân hàng trồng 6 ha giống cam Thượng Lộc, Cao Phong, V2, đường canh.

Nhưng vợ ông không đồng ý.

Bà Thành chưa thấy ai trồng một cánh đồng cam rộng mênh mông như chồng. Đất vườn, nhà cửa ông mang đi cầm cố ngân hàng vay tiền. “Tôi mắng chồng kiểu này hai người ra đường đi ăn mày. Ai gặp tôi cũng nói, bà bị điên hay sao mà để cho chồng trồng cam bạt ngàn”.

“Hai vợ chồng nhà này đều khùng”, họ nói với tôi vậy”, bà nhớ lại.

Một số cán bộ ngành nông nghiệp dưới tỉnh, hội làm vườn đến thăm vườn cam. Họ bảo ông liều. Họ khuyên nên trồng thử nghiệm, sau đó thấy hiệu quả thì mở rộng, không nên trồng đại trà. Tại địa phương có trung tâm giống, song cây cam thử nghiệm trồng không cho hiệu quả.

Bà Thành đấu tranh với chồng nhưng không ăn thua. Nhiều đêm bà thức trắng, nghĩa đến số tài sản cầm cố vay mượn ngân hàng, nếu thất bại không còn nhà để ở, đất để canh tác. Ông Mai an ủi vợ nếu trắng tay thì xin anh em miếng đất dựng lều ở. Thấy chồng quyết tâm, bà hết cách ngăn cản và xác định nếu thất bại đành đi làm thuê kiếm sống.

Cũng giống như khi trồng cao su, hai vợ chồng ngày đêm bỏ công sức đào hố, mua giống, chăm sóc. Đầu năm 2015 ông trồng 2 ha giống cam Cao Phong thấy phát triển tốt. Ông tiếp tục mua giống cam Thượng Lộc (Hà Tĩnh), Cam Vinh (Nghệ An). Sau hai năm, ông trồng 6 ha cam.

Một ha có 500 cây cắm rễ xuống đất, ông đi Lâm Đồng học hỏi khoa học kỹ thuật tưới. Đúc rút kinh nghiệm, ông đào ao rộng 1 ha chứa nước, kéo điện bơm nước và lắp thế tưới tự động. Phương pháp này nhằm tiết kiệm thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả lao động.”Có được vườn cam như này, tôi đầu tư 3,5 tỷ đồng. Tiền vay mượn ngân hàng là chủ yếu”, ông nói.

Theo ông, cam là loại cây ăn quả đòi hỏi kỹ thuật trồng và quy trình nghiêm ngặt. Mỗi lúc gặp khó, ông gặp hỏi các chuyên gia mà mình đã làm quen biết để có thêm kinh nghiệm và xử lý khi có dấu hiệu sâu bệnh. Ông tự tìm hiểu chăm sóc, sử dụng các loại thuốc sinh học, phân hữu cơ để chăm bón cho cây. Việc phòng trừ sâu bệnh và các loại côn trùng đều được thực hiện bằng phương pháp an toàn sinh học.

Sau 4 năm trồng, những cây cam từ vùng đất xứ Nghệ, Cao Phong sinh trưởng tốt, bắt đầu cho quả. Năm 2018, lứa cam đầu cho thu hoạch quả thu về 400 triệu đồng. Năm thứ hai được 1,4 tỷ đồng, các năm tiếp theo cây cho quả đại trà, thu nhập cao hơn. Đến nay nợ ngân hàng ông trả hết.

“Mặc ai chê tôi lắng nghe. Tôi giống như con lươn chui rúc trong bùn, cũng có ngày ngóc đầu lên”, ông nói về triết lý khi theo đuổi cây cam và khẳng định sau 5 năm thì ai cũng bất ngờ.

Sau 10 năm nhiều cam cây lão hóa, ông chặt bỏ trồng thứ mới. Cam có đặc điểm không trồng lại trên đất cũ thường bị sâu bệnh, khi trồng mới chọn nơi khác. Sau khi phá bỏ trồng tiêu, gỗ keo tràm để cải tạo đất nhằm quay vòng, ông chia sẻ.

Với 6 ha cam trồng theo VietGap, trung bình mỗi năm cho sản lượng từ 20-25 tấn quả/ha. Giá bán từ 20.000 – 25.000 đồng/kg mang lại nguồn thu hơn 2,4 tỷ đồng. Ông còn trồng 1 ha chanh, 1 ha tiêu và cây gỗ keo tràm, nuôi cá, chăn nuôi gia cầm. Trừ chi phí mỗi năm thu lãi ròng hơn 1 tỷ đồng.

Không chỉ phát triển kinh tế gia đình, ông Mai còn tạo việc làm thời vụ cho khoảng 15 lao động địa phương, tặng cây giống, hỗ trợ vốn và chia sẻ kinh nghiệm giúp nhiều hộ khó khăn mạnh dạn chuyển đổi cây trồng, nâng cao thu nhập.

Ông Trần Tiến Sỹ, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Quảng Trị, đánh giá hành trình lập nghiệp của ông Bế Văn Mai là quá trình hiện thực khát vọng vươn lên, dám nghĩ, dám làm và ý chí của người nông dân trong thời kỳ đổi mới.

Trải qua không ít lần thất bại, ông Mai không chùn bước trước khó khăn. Người nông dân này đã kiên trì tìm tòi, học hỏi và lựa chọn hướng đi mới. Với tư duy táo bạo và dài hạn, ông đã đưa các giống cam từ địa phương khác về trồng. Bằng sự cần cù, bền bỉ của hai vợ chồng, đến nay gia đình ông Mai đã gây dựng được cơ ngơi vững chắc. Vườn cam của ông hiện nằm trong nhóm trang trại có diện tích lớn nhất của tỉnh Quảng Trị; với quy trình sản xuất hữu cơ, đã khẳng định chất lượng, hiệu quả và thương hiệu, ông Sỹ nói.

Ghi nhận những nỗ lực không mệt mỏi ấy, năm 2025, ông Bế Văn Mai được bầu chọn là một trong hai nông dân tiêu biểu của tỉnh Quảng Trị, được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam vinh danh danh hiệu “Nông dân Việt Nam xuất sắc”.

Đắc Thành