Trung Quốc quyết liệt đưa AI vào chẩn đoán bệnh, những câu hỏi đặt ra

Không chỉ dừng ở các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, nhiều bệnh viện Trung Quốc đã đưa AI vào quy trình khám chữa bệnh thực tế, với kỳ vọng giải quyết những bài toán khó mà các phương pháp y học truyền thống chưa thể tiếp cận.

Một trong những ví dụ đáng chú ý là việc sử dụng AI để phát hiện sớm ung thư tuyến tụy – loại ung thư nguy hiểm và khó được chẩn đoán nhất, theo báo New York Times.

Cơ hội phát hiện sớm căn bệnh chết người

Ung thư tuyến tụy từ lâu được coi là “kẻ giết người thầm lặng” trong y học hiện đại. Tỉ lệ sống sau 5 năm chỉ khoảng 10%, chủ yếu do bệnh rất khó phát hiện sớm: các triệu chứng thường mờ nhạt hoặc chỉ xuất hiện khi khối u đã tiến triển.

Các phương pháp chẩn đoán chính xác như chụp CT tiêm thuốc cản quang lại tạo ra liều bức xạ lớn, khiến giới chuyên môn không khuyến khích tầm soát diện rộng. Trong bối cảnh đó, AI được kỳ vọng có thể mở ra một hướng đi mới.

Tại Bệnh viện Nhân dân trực thuộc Đại học Ninh Ba ở miền đông Trung Quốc, các bác sĩ đã bắt đầu thử nghiệm một công cụ AI có khả năng phát hiện dấu hiệu ung thư tuyến tụy từ các ảnh CT không dùng thuốc cản quang – loại hình ảnh vốn kém rõ và dễ bị bỏ sót bởi mắt người.

Công cụ này mang tên PANDA, do các nhà nghiên cứu liên kết với Tập đoàn công nghệ Alibaba phát triển.

Từ tháng 11-2024, PANDA được đưa vào thử nghiệm lâm sàng, phân tích hơn 180.000 ảnh CT vốn đã được chụp cho các mục đích khám khác. Nhờ đó, hệ thống không làm phát sinh thêm chi phí xét nghiệm cho bệnh nhân.

Theo các bác sĩ tại bệnh viện, chỉ trong thời gian ngắn, AI đã giúp phát hiện khoảng 20 ca ung thư tuyến tụy, trong đó hơn một nửa ở giai đoạn sớm – thời điểm phẫu thuật vẫn có thể mang lại cơ hội sống.

Đáng chú ý, nhiều bệnh nhân ban đầu chỉ đến viện vì các triệu chứng rất phổ biến như đầy bụng hay buồn nôn, và không hề được thăm khám bởi bác sĩ chuyên khoa tuyến tụy. Các ảnh CT của họ trước đó không cho thấy dấu hiệu bất thường rõ ràng, cho đến khi được AI phát hiện ra.

Những kết quả này củng cố niềm tin rằng AI có thể đóng vai trò như một “lưới an toàn”, giúp phát hiện các ca bệnh mà hệ thống y tế hiện tại dễ bỏ sót, đặc biệt trong bối cảnh số lượng bác sĩ chuyên khoa không đồng đều giữa các vùng.

Triển vọng lớn, thách thức không nhỏ

Tuy vậy, việc đưa AI vào chẩn đoán ung thư cũng đặt ra hàng loạt câu hỏi và tranh luận. Bản thân những người phát triển PANDA thừa nhận rằng việc sử dụng ảnh CT không thuốc cản quang là một thách thức lớn, bởi loại hình ảnh này thiếu chi tiết hơn so với các phương pháp khác.

Để khắc phục, nhóm nghiên cứu đã phải xây dựng bộ dữ liệu huấn luyện phức tạp nhằm huấn luyện AI nhận diện những dấu hiệu rất tinh vi.

Các thử nghiệm cho thấy hệ thống mới này có thể nhận diện đúng đến 93% trường hợp có tổn thương tuyến tụy. Dù vậy, giới chuyên môn cảnh báo rằng độ chính xác cao không đồng nghĩa với việc có thể triển khai đại trà ngay lập tức.

Một trong những rủi ro lớn nhất là dương tính giả – khi AI cảnh báo ung thư nhưng thực tế bệnh nhân hoàn toàn khỏe mạnh. Kể từ khi triển khai, PANDA đã phát cảnh báo cho khoảng 1.400 ảnh CT, nhưng chỉ khoảng 300 trường hợp thực sự cần theo dõi thêm. Điều này không chỉ gây hoang mang tâm lý, mà còn kéo theo các xét nghiệm gây tốn kém không cần thiết.

Tiến sĩ Diane Simeone, bác sĩ phẫu thuật tuyến tụy tại Đại học California San Diego, nhận định công cụ này có thể hữu ích hơn cho bác sĩ trẻ so với chuyên gia giàu kinh nghiệm, vì một số khối u mà AI phát hiện lẽ ra đã rất rõ ràng với bác sĩ lành nghề.

Ngoài vấn đề chuyên môn, việc triển khai AI trên quy mô lớn cũng bộc lộ những thách thức rất thực tế. Tại Ninh Ba, bệnh viện đang thiếu nhân lực để theo dõi và yêu cầu tái khám tất cả các trường hợp mà AI cảnh báo. Hạ tầng công nghệ cũ kỹ tại đây không theo kịp khối lượng dữ liệu khổng lồ mà hệ thống tạo ra.

Ngoài ra, việc phát hiện ung thư trước khi bệnh nhân xuất hiện triệu chứng cũng có mặt trái, khi nhiều người từ chối tái khám vì lo ngại bệnh viện chỉ muốn kiếm tiền.

AI ở đâu trong ngành y tế?

Trí tuệ nhân tạo (AI) hiện diện trong mọi hoạt động của ngành y, từ xử lý thủ tục hành chính, chẩn đoán hình ảnh cho tới thực hiện những cuộc đại phẫu đòi hỏi độ chính xác cao. Phải chăng AI vô hình trở thành cánh tay đắc lực của bác sĩ?