Ukraine trước ngã rẽ chiến lược

Ngày 6.1, Hội nghị thượng đỉnh tại Paris do Tổng thống Pháp Emmanuel Macron chủ trì, với sự tham dự của hơn 20 nhà lãnh đạo thuộc “liên minh các nước sẵn sàng” cùng đại diện Mỹ, đã vạch những định hướng then chốt cho giai đoạn hậu xung đột ở Ukraine.

Bảo đảm an ninh

Trọng tâm của hội nghị là tuyên bố chung ba bên giữa Tổng thống Macron, Thủ tướng Anh Keir Starmer và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, mở đường cho khả năng triển khai binh sĩ Anh và Pháp trên lãnh thổ Ukraine sau khi đạt thỏa thuận ngừng bắn Nga – Ukraine. Theo ông Starmer, Anh và Pháp sẽ thiết lập các trung tâm quân sự tại Ukraine nhằm hỗ trợ ổn định an ninh và ngăn nguy cơ xung đột tái bùng phát.

Khung bảo đảm an ninh được đề xuất dựa trên 5 trụ cột chính, gồm: cơ chế xác minh ngừng bắn do Mỹ dẫn dắt; hỗ trợ quân sự liên tục cho quân đội Ukraine; lực lượng đa quốc gia do Anh và Pháp chỉ huy; nghĩa vụ ràng buộc pháp lý nếu Ukraine bị tấn công trở lại; và hợp tác quốc phòng dài hạn với Kyiv.

Đáng chú ý, nghĩa vụ ràng buộc pháp lý được xây dựng theo tinh thần Điều 5 của NATO, cho phép kích hoạt hỗ trợ quân sự, hậu cần, kinh tế và ngoại giao trong trường hợp khẩn cấp, theo EuroNews. Giới quan sát nhận định đây được xem là nỗ lực tạo ra một “tấm khiên an ninh” cho Ukraine trong bối cảnh Ukraine chưa phải là thành viên NATO, đồng thời gửi thông điệp răn đe rõ ràng tới Nga.

Về phần mình, Tổng thống Zelensky đánh giá đây là tín hiệu cho thấy châu Âu “sẵn sàng hợp tác nghiêm túc vì an ninh thực sự”, nhưng cũng thừa nhận nhiều chi tiết then chốt, như cơ chế giám sát và nguồn tài trợ, vẫn chưa rõ ràng.

Trong khi đó, Mỹ điều chỉnh lập trường khi cam kết đóng vai trò “hậu thuẫn” cho lực lượng châu Âu và dẫn dắt việc xây dựng hệ thống giám sát ngừng bắn liên tục, ứng dụng vệ tinh, máy bay không người lái và các cảm biến hiện đại, theo Reuters. Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff khẳng định đây là các bảo đảm an ninh “mạnh mẽ nhất từ trước tới nay”, nhấn mạnh Washington sẽ không lùi bước trong các cam kết với Ukraine.

Phép thử của hòa bình

Theo giới phân tích, việc châu Âu chủ động hơn, với sự hậu thuẫn của Mỹ, phản ánh nỗ lực tái định hình vai trò của lục địa này trong cấu trúc an ninh khu vực, đồng thời tạo sức ép ngoại giao nhằm thúc đẩy các bên tiến gần hơn tới một giải pháp chính trị cho xung đột kéo dài hơn 3 năm qua.

Đại sứ Mỹ tại NATO Matt Whitaker cho rằng những bước đi hiện nay “tạo điều kiện để Ukraine và Tổng thống Zelensky tiến tới ký kết thỏa thuận cuối cùng với Nga, trong khuôn khổ kế hoạch 20 điểm”. Theo The Hill dẫn lời ông, các bên “đã đi được một chặng đường rất dài” và có thể đang tiến gần ngưỡng cửa của một thỏa thuận hòa bình mang tính lịch sử.

Tuy nhiên, triển vọng đột phá vẫn mong manh khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là đang phân tán ưu tiên sang các vấn đề khác như Venezuela, trong khi những ý tưởng liên quan Greenland làm gia tăng căng thẳng giữa Washington và châu Âu, đặt ra nguy cơ rạn nứt trong nội bộ NATO.

Bên cạnh đó, để các cam kết về đảm bảo an ninh cho Ukraine đi vào thực tế, quốc hội các nước liên quan vẫn phải phê chuẩn – một thách thức không nhỏ trong bối cảnh sự ủng hộ dành cho Kyiv tại một số quốc gia châu Âu đang có dấu hiệu suy giảm, theo trang EuroNews.

Trong khi đó, Nga gần như chưa phát đi tín hiệu nhượng bộ đáng kể nào. Điện Kremlin nhiều lần tuyên bố kiên quyết phản đối mọi khả năng binh sĩ NATO hiện diện trên lãnh thổ Ukraine, coi đây là lằn ranh đỏ trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình tiềm năng nào.