Tương lai nghề viết lách ở thời đại AI

Tháng 11/2025, trang The Conversation đăng bài luận của tiến sĩ người Italy – Francesco Agnellini, giảng viên ngành Nghiên cứu Dữ liệu và Kỹ thuật số tại Đại học Binghamton (New York) – về tương lai nghề viết trong thời đại AI phát triển. Bài viết ra đời trong bối cảnh công ty SEO Graphite của Mỹ công bố một dự án nghiên cứu vào tháng 10/2025, cho biết hơn 50% nội dung trên Internet do AI tạo ra. Họ thu thập số liệu dựa trên việc phân tích 65.000 bài viết tiếng Anh xuất bản từ tháng 1/2020 đến tháng 5 năm ngoái.

Tác giả lấy kết quả của Graphite đặt cho tên bài là More than half of new articles on the internet are being written by AI – is human writing headed for extinction? (Hơn một nửa bài viết trên Internet do AI tạo – Liệu nội dung do người viết đang trên đà tuyệt chủng?). Với tư cách chuyên gia AI có nền tảng về triết học và nghệ thuật, Agnellini mở đầu bài luận bằng cách nêu vấn đề: ngày càng khó phân biệt đâu là nội dung do người hay AI viết.

Theo tiến sĩ, mối bận tâm chính của giới văn nghệ sĩ bây giờ là vị thế tác giả (authorship) trước sự phát triển của AI. Ông đặt ra hai câu hỏi: Làm sao một người có thể cạnh tranh với cả hệ thống được huấn luyện bằng hàng triệu giọng văn, có khả năng tạo văn bản với tốc độ cực nhanh? Nếu mô hình này được chấp nhận, nó ảnh hưởng công việc sáng tạo – vừa là kế sinh nhai, vừa mang lại ý nghĩa cuộc sống – như thế nào?

Để giải đáp vấn đề, ông cho rằng cần làm rõ các tài liệu trực tuyến mà Graphite chọn phân tích ngẫu nhiên. Trong số 65.000 bài, Francesco Agnellini nhận xét hầu hết thứ AI tạo đều mang tính phổ thông, bao gồm tin tức, hướng dẫn sử dụng sản phẩm, bài viết về lối sống, bài đánh giá và giải thích công dụng hàng hóa.

Với ông, những nội dung trên hướng đến mục tiêu kiếm tiền như cố gắng thuyết phục, cung cấp thông tin cho khách hàng nên không độc đáo, sáng tạo. Tác giả đánh giá AI có vẻ hữu dụng nhất khi được dùng để viết văn bản mang tính công thức, ít rủi ro như bài theo dạng liệt kê, quảng bá doanh nghiệp.

Dù vậy, ngành viết lách – gồm nhiều cây bút tự do và dịch giả – đang kiếm sống nhờ sản xuất blog, nội dung thương mại, bài đăng mạng xã hội. Vì thế, Francesco Agnellini nhận định việc áp dụng các mô hình trí tuệ nhân tạo cho những dạng bài kể trên đang khiến nhiều người mất việc.

Mặt khác, viễn cảnh hàng loạt công việc viết biến mất dẫn đến một vấn đề khác: tính xác thực của nội dung. Khi đó, công chúng không chỉ xác định ai hoặc cái gì tạo ra văn bản, còn phải hiểu cách con người nhìn nhận giá trị của hoạt động sáng tạo. Tiến sĩ tiếp tục đặt hai câu hỏi: Làm thế nào phân biệt tác phẩm do con người viết với thứ do máy móc tạo ra? Và liệu khả năng đó còn quan trọng?

Với câu đầu tiên, Agnellini không đưa ra trả lời. Ở câu tiếp theo, ông cho rằng việc phân biệt ngày càng kém quan trọng, nhất là khi nhiều bài viết ra đời từ sự hợp tác của AI và con người. Theo tác giả, một cá nhân có thể phác thảo vài dòng ý tưởng, sau đó để AI phát triển rồi điều chỉnh nó thành một văn bản hoàn chỉnh. Ông cũng lấy ví dụ về bản thân, thừa nhận bài báo này dùng AI. Ông đã nhờ trí tuệ nhân tạo trau chuốt bản thảo bằng tiếng Anh trước khi gửi ban biên tập vì ngôn ngữ này không phải tiếng mẹ đẻ của ông.

“Thỉnh thoảng AI cố uốn nắn thông điệp tôi muốn truyền đạt. Nhưng một khi quen phong cách của nó, chúng ta có thể tránh được việc bị chỉnh sửa, giữ nguyên giọng văn của mình”, Francesco Agnellini nói thêm. Ngoài ra, ông cho rằng các mô hình AI ngày nay không chỉ học văn bản của con người mà còn được đào tạo bằng tài liệu do AI và người đồng thực hiện.

Ở phần cuối cùng, tiến sĩ bàn về tầm quan trọng của giọng văn cá nhân trong thời đại trí tuệ nhân tạo, chỉ ra một số mặt trái của việc lạm dụng AI. Theo một số nghiên cứu gần đây, người viết có thể cảm thấy sáng tạo hơn khi dùng AI, nhưng bị thu hẹp phạm vi ý tưởng. Chúng cũng tác động văn phong của người dùng, bởi các hệ thống có xu hướng kéo con người về các nhóm từ ngữ giống nhau, giảm thiểu tính khác biệt vốn tạo dấu ấn riêng.

Đồng thời, vài nhà khoa học cảnh báo các đề xuất của AI có thể đổi lối viết của nhiều người sang kiểu hành văn phương Tây, dù họ không thuộc nền văn hóa này. Điều đó dấy lên lo ngại về một dạng “chủ nghĩa thực dân AI” mới, làm mất đi sắc thái văn hóa trong ngôn ngữ.

Giữa bối cảnh máy móc lên ngôi, tiến sĩ Francesco Agnellini cho rằng các bài viết thể hiện bản sắc, chất giọng và thông điệp riêng sẽ có nhiều ý nghĩa hơn. Chúng cũng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra những thế hệ mô hình AI tiếp theo. Ông tin nếu con người gạt bỏ kịch bản AI tận diệt nền văn hóa, tin tưởng công nghệ tiếp tục phát triển, thì những bài viết sâu sắc và độc đáo do con người sáng tác sẽ ngày càng có giá trị.

“Nói cách khác, công việc của các nhà văn, nhà báo và giới trí thức sẽ không trở nên thừa thãi chỉ bởi vì phần lớn nội dung trên Internet không còn do con người trực tiếp viết ra”, tác giả kết luận.

Trịnh Lâm (theo The Conversation)