Mô hình trạm y tế kiểu mới

Ngày 15.11.2025, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan ký ban hành Thông tư 43 về hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của trạm y tế xã, phường, đặc khu (gọi chung là TYT xã) thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc T.Ư. Theo lộ trình, từ ngày 1.1.2026 đến hết năm 2030, tất cả TYT xã trên toàn quốc sẽ được chuyển giao từ ngành y tế quản lý về UBND xã quản lý. Với mô hình mới này, người dân sẽ được lợi gì?

Ốm đau nhẹ, bệnh mạn tính đến ngay TYT

Theo Thông tư 43, TP.HCM là địa phương đi đầu trong thiết lập lại 168 TYT xã, hoàn thành việc sắp xếp và đưa vào hoạt động theo mô hình mới từ ngày 1.1.2026. Mỗi TYT tại TP.HCM gồm TYT chính, các điểm TYT và phòng khám đa khoa, phòng khám chuyên khoa, thực hiện nhiệm vụ khám chữa bệnh (KCB) ban đầu cho người dân trên địa bàn.

Sáng 8.1, chị N.T.T.H (34 tuổi) đến TYT xã Vĩnh Lộc tiêm thuốc điều trị lao. Chia sẻ với PV Thanh Niên, chị H. cho biết 1 tháng trước chị đi khám ở bệnh viện (BV) tuyến trên và phát hiện bệnh lao. Để đỡ phải lên xuống BV ở trung tâm, chị được lãnh thuốc về nhà và ra TYT để tiêm. Chỉ trong vài phút, chị H. đã được tiêm xong và ra về. Theo chị, nếu đến BV ở trung tâm để tiêm thì phải mất mấy tiếng đồng hồ, rất bất tiện. Tương tự, bà T.T.V đến TYT xã Vĩnh Lộc để cắt chỉ, theo dõi sức khỏe và truyền dịch sau khi mổ sản phụ khoa ở BV tuyến trên. Bà V. cho biết chỉ khi có bệnh nặng, cần chữa trị ở tuyến trên thì mới đến BV ở trung tâm TP.HCM còn đau nhức mình mẩy, cảm sốt nhẹ thì bà vào TYT xã để khám và chăm sóc sức khỏe. Bà nói thêm rất tin tưởng chuyên môn ở TYT xã.

TYT xã Vĩnh Lộc hiện nay (sáp nhập giữa xã Vĩnh Lộc A, và một phần xã Phạm Văn Hai thuộc H.Bình Chánh cũ) có 20 biên chế, trong đó có 4 bác sĩ, phục vụ khoảng 167.000 người dân. Đây là một trong những TYT có cơ sở vật chất khang trang, thiết bị cơ bản tương đối đầy đủ. Từ lâu, đây là điểm KCB ban đầu, tiêm chủng vắc xin, chống dịch và thực hiện các chương trình quốc gia được đánh giá hiệu quả. “TYT có khoảng 5 – 10 ca cấp cứu/ngày, tổng cộng số KCB là khoảng 50 ca/ngày, đảm bảo khám và cấp phát thuốc BHYT”, Th.S-BS CKI Phan Thanh Tùng, quyền Giám đốc TYT xã Vĩnh Lộc, chia sẻ.

Tương tự, bà P.T.T.M đến TYT P.Bảy Hiền khám sỏi thận, xương khớp, mạch máu. Bà M. cho biết sau khi được khu phố đề nghị đến TYT khám để giảm tải cho BV tuyến trên, bà đã nhiều lần ra TYT để khám, lấy thuốc và cảm thấy hài lòng. “Mỗi lần lên BV lấy thuốc mất hết 3 giờ, nếu có xét nghiệm thì chờ một buổi, đó là chưa kể phải có người chở đi. Còn TYT cũng có xét nghiệm, siêu âm… và thuốc thì cũng giống ở BV. Từ nhà lội bộ ra chỉ có một chút xíu, cũng không phải đợi chờ”, bà M. nói.

TYT P.Bảy Hiền (sáp nhập phường 10, 11, 12 của Q.Tân Bình cũ) có dân số khoảng 132.000 người. Hiện tại TYT phường này có khoảng 30 cán bộ, viên chức, người lao động. “Trước năm 2023, chỉ có 20 – 30 người đến khám bệnh/tháng, còn hiện giờ có khoảng 20 – 30 người/ngày. Đây là hiệu quả từ chất lượng KCB, dự trù thuốc men, truyền thông để người dân biết và tin tưởng” BS Võ Trung Thành, TYT P.Bảy Hiền, chia sẻ. BS Thành thông tin thêm người bệnh đến TYT chủ yếu mắc bệnh mạn tính (tiểu đường, huyết áp) và bệnh cấp tính (viêm họng, ho). Thời gian khám bệnh tại TYT là 10 phút/ca, và chỉ kê thuốc khi người bệnh thật sự cần dùng.

Thuận lợi với mô hình mới

Theo chia sẻ của các BS, mô hình TYT trực thuộc UBND xã mang lại nhiều thuận lợi. Trước đây, TYT phải báo cáo cho rất nhiều cơ quan, qua nhiều khâu trung gian như UBND xã, trung tâm y tế (TTYT), UBND quận, Trung tâm kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) và Sở Y tế. Còn bây giờ, về chuyên môn, TYT được chỉ đạo trực tuyến từ Sở Y tế, đồng thời báo cáo trực tiếp cho Sở mà không cần qua trung gian. Về quản lý nhà nước, TYT nhận chỉ đạo trực tiếp từ UBND xã.

Theo ông Nguyễn Văn Sử, Chủ tịch UBND P.Bình Tân, các nhiệm vụ của TYT gần như gắn liền với người dân như phòng chống dịch bệnh, tiêm chủng trẻ em, chăm sóc sức khỏe người già… Về nhân sự, khi giao về địa phương, UBND phường nắm rõ năng lực, phẩm chất của cán bộ, BS, điều dưỡng nên việc bố trí sẽ đảm bảo đúng người, đúng việc, điều hành sẽ sát sao hơn. Hiện phường đang ổn định bộ máy, nhân sự chủ yếu từ TYT hiện hữu và TTYT phân bổ về.

Còn theo bà Dương Thị Uyên Chi, Phó chủ tịch UBND xã Bình Chánh, TYT được chuyển giao về cho xã quản lý, trong đó có chuyển một số viên chức từ TTYT khu vực về TYT, bổ sung BS, y sĩ, dược sĩ, điều dưỡng… Hiện TYT xã có 33 nhân sự, tăng 14 người so với trước khi chuyển về xã, tạo điều kiện thuận lợi trong việc sắp xếp nhân sự phụ trách bao quát các lĩnh vực. Mặt khác, TYT hiện nay có các phòng, khoa với chức năng, nhiệm vụ rõ ràng, thuận lợi trong việc triển khai thực hiện nhiệm vụ. Trong công tác điều hành, bà Chi nhìn nhận khi chuyển TYT về xã quản lý sẽ kịp thời chỉ đạo, tháo gỡ khó khăn cũng như phối hợp nhịp nhàng hơn với các cơ quan khác của xã trong việc chăm sóc sức khỏe người dân, phòng chống dịch và các nhiệm vụ khác.

Bà Đỗ Thị Ánh Tuyết, Phó chủ tịch UBND P.Tân Định, cũng nhìn nhận việc đưa TYT về trực thuộc phường mang lại thuận lợi lớn, nhất là sự tăng cường rõ rệt về số lượng nhân lực lẫn chất lượng chuyên môn. Từ chỗ mỗi TYT phường chỉ có khoảng 6 – 8 nhân viên, hiện nay TYT phường có khoảng 25 – 30 người, với sự tham gia của BS CKI, CKII, thạc sĩ và nhiều viên chức giàu kinh nghiệm thực tiễn. Điều này giúp phân công chuyên môn rõ ràng hơn, đủ lực lượng bám sát địa bàn, gần dân, kịp thời đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu, y tế dự phòng và phòng, chống dịch bệnh.

Về phối hợp chuyên môn, các TYT làm việc trực tiếp với Sở Y tế và HCDC, không qua trung gian. Việc chỉ đạo, hướng dẫn và kiểm tra được thực hiện nhanh chóng, kịp thời, góp phần giúp TYT hoạt động ổn định, nâng cao chất lượng dịch vụ và đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe người dân.

Dù lãnh đạo các xã, phường cũng nhìn nhận còn hạn chế về cơ sở vật chất, thiết bị của TYT, nhưng vấn đề sẽ được giải quyết trong thời gian sớm nhất.

Một số khó khăn cần tháo gỡ

Mặt khác, để TYT có đầy đủ điều kiện cần thiết nhằm phát huy hiệu quả vai trò và tăng cường hơn nữa chất lượng KCB cho người dân, vẫn còn một số vấn đề cần được lãnh đạo TP.HCM quan tâm tháo gỡ. Trước đây, TYT chỉ làm chuyên môn, còn hành chính văn phòng, kế hoạch, kế toán là do đơn vị khác thực hiện. Hiện nay, TYT là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc UBND xã, có tư cách pháp nhân, có trụ sở riêng, con dấu riêng, tài khoản riêng thì các vị trí nêu trên cần nhanh chóng được bổ sung để đảm bảo hoạt động thông suốt. Cạnh đó, để có thể thu hút bác sĩ giỏi, tạo tin tưởng cho người bệnh thì TYT cần bổ sung các loại trang thiết bị cần thiết, danh mục thuốc, chế độ đãi ngộ…

Mới đây, UBND TP.HCM đã có văn bản gửi Bộ Y tế báo cáo kết quả triển khai Thông tư 43 hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ của TYT xã, đồng thời nêu rõ các khó khăn, vướng mắc phát sinh. Theo UBND TP.HCM, một số quy định của Thông tư 43 hiện chưa hoàn toàn phù hợp với thực tiễn, đặc biệt là trong bối cảnh có khác biệt lớn giữa các địa phương về quy mô dân số, đặc điểm địa bàn (đô thị, nông thôn, vùng sâu, vùng xa, đặc khu) và điều kiện nguồn nhân lực.

Về cơ cấu tổ chức, quy định hiện hành đối với TYT cấp xã còn thiếu tính linh hoạt, chưa phản ánh đầy đủ nhu cầu và điều kiện thực tế của từng địa phương. Trong lĩnh vực nhân lực và vị trí việc làm, Thông tư 43 chưa có hướng dẫn cụ thể về xác định vị trí việc làm, định mức số lượng người làm việc, cơ cấu viên chức theo chức danh nghề nghiệp cũng như tiêu chuẩn chức danh quản lý TYT cấp xã theo mô hình tổ chức mới. Điều này gây khó khăn cho các địa phương trong việc xây dựng, phê duyệt đề án vị trí việc làm và kiện toàn đội ngũ quản lý, chuyên môn.

Đối với hoạt động chuyên môn và KCB BHYT, hiện chưa có hướng dẫn về định mức kỹ thuật, danh mục thuốc áp dụng cho TYT cấp xã theo mô hình mới. Đồng thời, chưa có quy định cụ thể về cơ chế ký kết hợp đồng và tổ chức KCB BHYT của TYT kể từ ngày 1.1.2026, ảnh hưởng đến việc duy trì hoạt động chuyên môn liên tục và bảo đảm quyền lợi của người tham gia BHYT. Bên cạnh đó, cơ chế phối hợp và quản lý giữa Sở Y tế và UBND cấp xã trong tổ chức, giám sát hoạt động TYT chưa được quy định rõ ràng; thiếu hướng dẫn về cơ chế tự chủ và sử dụng nguồn lực tài chính phù hợp.

Trên cơ sở đó, UBND TP.HCM kiến nghị Bộ Y tế xem xét sửa đổi, bổ sung Thông tư 43 theo hướng cho phép linh hoạt tổ chức bộ máy TYT phù hợp với từng địa phương. Bổ sung hướng dẫn cụ thể về nhân lực, vị trí việc làm, đề án tự chủ. Hoàn thiện quy định về hoạt động chuyên môn và KCB BHYT. Đồng thời làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa Sở Y tế và UBND cấp xã, nhằm bảo đảm TYT cấp xã hoạt động ổn định, hiệu quả và đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe người dân.