Iran có khuất phục sức ép từ Mỹ?

Trước làn sóng biểu tình lớn nhất trong vài năm qua và khả năng ông Trump có thể hành động quân sự, chính quyền Iran như đang đi trên dây.

Vấn đề sống còn của Iran

Biểu tình ở Iran đã trở thành vòng lặp trong những năm gần đây do vấn đề về trì trệ kinh tế, quản lý yếu kém, tham nhũng và các lệnh trừng phạt khắc nghiệt từ bên ngoài. 

Giới giáo sĩ cầm quyền của Iran đã nhiều lần vượt qua các cuộc biểu tình lớn. Lần này, Tehran cũng sử dụng cách thức cũ khi trấn áp mạnh tay “những kẻ phá hoại”.

Dù vậy, quyền lực của giới cầm quyền Iran dường như lung lay hơn bao giờ hết khi phong trào đối lập ngày càng lớn mạnh đòi hỏi những thay đổi thực chất. Trong khi đó, lệnh trừng phạt của phương Tây đã làm tê liệt tầng lớp trung lưu của Iran. 

Đài CNN dẫn lời các chuyên gia nhận định một số điểm tựa đòn bẩy của Tehran cũng bị vô hiệu hóa,  như các lực lượng ủy nhiệm Hamas và Hezbollah bị suy yếu bởi các cuộc tấn công của Israel, cuộc không kích của Mỹ vài tháng trước gây thiệt hại đáng kể cho chương trình hạt nhân nước này. 

Iran cũng mất đi một đồng minh quan trọng khi Tổng thống Syria Bashar al-Assad bị lật đổ vào tháng 12-2024.

Trong tình thế này, giới phân tích cho rằng việc kiểm soát biểu tình chính là vấn đề “sống còn” của chính quyền Iran, dù nó có thể dẫn đến một cuộc tấn công từ Mỹ. 

Đến nay, chính quyền Tehran cũng có các động thái xoa dịu người biểu tình khi thừa nhận những bất bình về kinh tế và cố gắng đưa ra các biện pháp để giải quyết, như phát 7 USD cho mỗi người dân hằng tháng, theo trang Arab News. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng kêu gọi người dân đoàn kết và tuần hành ủng hộ chính phủ. 

“Nếu người dân có những lo ngại, nhiệm vụ của chúng ta là giải quyết những lo ngại đó, nhưng nhiệm vụ quan trọng hơn là chúng ta không được phép để một nhóm người gây rối đến và phá vỡ toàn bộ xã hội”, ông Pezeshkian nói.

Iran vẫn cứng rắn với Mỹ

Tuy nhiên, trên truyền thông, chính quyền Iran vẫn tuyên bố sẽ phản ứng cứng rắn nếu Mỹ can thiệp. “Hãy nói rõ: trong trường hợp Iran bị tấn công, các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng (Israel) cũng như tất cả các căn cứ và tàu chiến của Mỹ sẽ là mục tiêu hợp pháp của chúng tôi”, Chủ tịch Quốc hội Iran, ông Mohammad Baqer Qalibaf, cảnh báo.

“Một kẻ ngang nhiên cướp đoạt chức tổng thống của một quốc gia rồi nói rằng hắn ta muốn chiếm đoạt dầu mỏ của quốc gia đó thì không phải là người quan tâm đến các bạn”, báo New York Times dẫn lời ông Pezeshkian ám chỉ đến cuộc tập kích của Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro gần đây.

Tài khoản mạng xã hội X chính thức của Lãnh tụ tối cao Iran, Ayatollah Ali Khamenei, cũng đăng tải một bức tranh biếm họa vẽ ông Trump trong chiếc quan tài đổ nát. Bức ảnh gợi nhớ đến các vị Pharaoh của Ai Cập, cũng như các vị quân chủ triều đại Pahlavi của Iran, kèm theo thông điệp “kẻ này rồi cũng sẽ bị lật đổ”.

Đến nay, một số ý kiến cho rằng sự can thiệp quân sự của Mỹ cũng sẽ chỉ có tác động hạn chế, trong bối cảnh bộ máy an ninh hùng mạnh của Iran vẫn còn nguyên vẹn. 

“Cho đến nay vẫn chưa có bất kỳ sự đào ngũ nghiêm trọng nào từ giới tinh hoa hay lực lượng an ninh. Và nếu không có điều đó thì bất kỳ sự can thiệp nào từ Mỹ cũng khó có thể thực sự hữu ích trong ngắn hạn và trung hạn”, ông Hellyer nói.

Bà Victoria Taylor, cựu phó trợ lý ngoại trưởng Mỹ phụ trách Iraq và Iran, cho biết việc thiếu nhóm tác chiến tàu sân bay của Mỹ trong khu vực sẽ làm phức tạp bất kỳ nỗ lực nào nhằm tấn công các mục tiêu quân sự của Iran hoặc bảo vệ binh lính Mỹ khi Iran trả đũa. 

Và dù ông Trump có quyết định tấn công và loại bỏ lãnh đạo tối cao của Iran, không có gì đảm bảo một lãnh tụ mới sẽ không xuất hiện, theo bà Taylor.