Động lực thúc đẩy Campuchia dẫn độ ông trùm Chen Zhi tới Trung Quốc

Chen Zhi, người bị cáo buộc là ông trùm mạng lưới lừa đảo trực tuyến toàn cầu, từng được xem là doanh nhân nổi tiếng ở Campuchia.

Chen, 38 tuổi, nhập tịch Campuchia năm 2014 sau khi rời Trung Quốc. Một năm sau, Chen sáng lập Prince Group và tập đoàn phát triển nhanh chóng, dần trở thành một “đế chế” toàn cầu. Chen từng được chính phủ Campuchia trao tặng danh hiệu Neak Oknha (tài phiệt lỗi lạc).

Tuy nhiên, ngày 7/1, Bộ Nội vụ Campuchia thông báo nước này đã bắt ba công dân Trung Quốc, trong đó có Chen Zhi, và dẫn độ về Trung Quốc. Quốc tịch Campuchia của Chen cũng đã bị hủy theo sắc lệnh hoàng gia được ban hành tháng 12/2025.

Ngày 8/1, truyền hình nhà nước Trung Quốc phát hình ảnh cảnh sát áp giải Chen, bị trùm đầu và còng tay, rời khỏi máy bay khi bị dẫn độ về nước. Bộ Công an nước này gọi vụ bắt giữ là “thành tựu lớn” trong hợp tác thực thi pháp luật giữa Trung Quốc và Campuchia.

Giới chức Trung Quốc từ năm 2020 đến 2025 đã khởi tố ít nhất 13 vụ án liên quan đến Prince Group, theo hồ sơ tòa án nước này. Tháng 5/2020, Công an thành phố Bắc Kinh đã lập tổ công tác đặc biệt điều tra công ty của ông trùm Chen Zhi, mô tả đây là “tập đoàn tội phạm cờ bạc trực tuyến xuyên biên giới khổng lồ”.

Chen Zhi cũng đã bị giới chức Mỹ và Anh hồi tháng 10/2025 truy tố với cáo buộc lừa đảo và rửa tiền. Giới chức Mỹ đã thu giữ lượng bitcoin ước tính trị giá 15 tỷ USD có liên quan đến hoạt động lừa đảo của Chen.

Chen còn bị Mỹ cáo buộc chỉ đạo các hành vi đánh đập người lao động trong các trại lừa đảo, đứng sau việc hối lộ quan chức nước ngoài, cũng như sử dụng các hoạt động kinh doanh khác để rửa tiền từ các khoản lợi nhuận phi pháp.

Phó thủ tướng Campuchia Sun Chanthol hôm 8/1 nhấn mạnh “khi có đủ bằng chứng, chúng tôi hành động theo quy định của pháp luật”. Ông Chanthol không giải thích lý do Campuchia đồng ý dẫn độ Chen Zhi về Trung Quốc thay vì Mỹ, nhưng nhấn mạnh nguyên tắc của Phnom Penh là đặt lợi ích của quốc gia lên trên hết.

Các chuyên gia cho rằng việc Campuchia bắt và dẫn độ Chen về Trung Quốc là động thái tốt nhất cho lợi ích nước này, đồng thời thể hiện ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với Phnom Penh.

Pavin Chachavalpongpun, giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á ở Đại học Kyoto, Nhật Bản, đánh giá đây là hành động cho thấy tính thực tế chính trị của Campuchia, bởi Trung Quốc là bên đầu tư nước ngoài lớn nhất vào nước này, với các khoản đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng, đồng thời là đối tác hợp tác lớn về quốc phòng.

Wang Jiangyu, giáo sư Trường Luật thuộc Đại học Hong Kong, Trung Quốc, cũng nhận định trong bối cảnh hiện nay, Mỹ đang tập trung vào nhiều ưu tiên đối ngoại khác, đặc biệt là vấn đề Mỹ Latin, nên không coi việc dẫn độ Chen Zhi là một ưu tiên lớn.

Mỹ không có lý do gì để phản đối việc dẫn độ Chen Zhi tới Trung Quốc, bởi Bắc Kinh hoàn toàn có thẩm quyền xử lý sự việc cả theo luật nội địa nước này cũng như luật pháp quốc tế, giáo sư Wang nói. “Nếu không, việc dẫn độ sẽ phức tạp hơn nhiều và tùy thuộc vào bên nào gây được sức ép lớn hơn, hành động nhanh chóng hơn”, ông nhận định.

Theo chuyên gia Pavin, việc thuyết phục được Campuchia đồng ý dẫn độ Chen Zhi là một chiến thắng quan trọng với chiến dịch “Săn Cáo” mà Trung Quốc đã tiến hành nhiều năm qua nhằm truy lùng các tội phạm lẩn trốn ở nước ngoài.

Do đó, việc dẫn độ Chen Zhi tới Trung Quốc sẽ mang lại lợi ích cho cả hai quốc gia, đồng thời ngăn ngừa được kịch bản ông trùm vốn có ảnh hưởng lớn này bị thẩm vấn, xét xử tại Mỹ và có thể tiết lộ những thông tin bất lợi, Pavin nói.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh cho hay giới chức nước này sẽ công bố thêm thông tin chi tiết về sự việc, thêm rằng Trung Quốc sẵn sàng tăng cường hợp tác với các nước láng giềng, trong đó có Campuchia, để bảo vệ cuộc sống, tài sản của người dân cũng như duy trì trật tự trong các hoạt động giao lưu, hợp tác khu vực.

“Đấu tranh chống cờ bạc trực tuyến, lừa đảo qua mạng và các loại tội phạm liên quan là trách nhiệm chung của cộng đồng quốc tế,” bà nhấn mạnh. “Trung Quốc những năm gần đây đã tích cực phối hợp với Campuchia cùng nhiều quốc gia khác và đạt được những kết quả đáng ghi nhận trong cuộc chiến chống tội phạm lừa đảo qua mạng xuyên biên giới.”

Giới quan sát cho rằng một lý do nữa thúc đẩy Campuchia bắt và dẫn độ Chen Zhi là sức ép ngày càng lớn từ dư luận quốc tế với các hoạt động lừa đảo trực tuyến ngày càng hoành hành.

Liên Hợp Quốc cho hay có ít nhất 100.000 người đang bị ép buộc tham gia các hoạt động lừa đảo trực tuyến tại Campuchia. Trong khi đó, Bộ Tài chính Mỹ nói các đường dây lừa đảo có trụ sở ở Đông Nam Á, trong đó có Campuchia, đã chiếm đoạt ít nhất 10 tỷ USD từ những nạn nhân tại Mỹ trong năm ngoái.

Theo cáo trạng của Mỹ, Prince Group đã xây dựng và vận hành ít nhất 10 khu phức hợp lừa đảo tại Campuchia. Những nơi này hoạt động như các trại lao động cưỡng bức, nơi nạn nhân bị đe dọa hoặc đánh đập để thực hiện hành vi lừa đảo.

Sức ép với Campuchia tăng lên kể từ khi Mỹ, Anh công bố cáo trạng nhắm vào Chen Zhi. Singapore ngày 30/10/2025 mở cuộc điều tra sau khi thông báo tịch thu các tài sản tài chính của Chen trị giá hơn 150 triệu đô la Singapore (114 triệu USD).

Tại Đài Loan, cảnh sát thu giữ 26 xe sang, trong đó có Ferrari, Bugatti và Porsche, trong khi cảnh sát Hong Kong tịch thu các tài sản tài chính. Cả ba nơi đều khởi động cuộc điều tra đối với Chen.

Thái Lan hồi tháng 12 năm ngoái cũng tiến hành nhiều cuộc không kích, ném bom phá hủy loạt khu phức hợp lừa đảo tại Campuchia khi xung đột biên giới giữa hai nước nổ ra.

Giới chức Trung Quốc từ năm 2023 đã tăng cường các hoạt động trấn áp tội phạm lừa đảo trực tuyến, khi nhiều nạn nhân là công dân nước này sập bẫy các ổ lừa đảo. Trung Quốc đã gây sức ép buộc Myanmar trấn áp loại tội phạm này, và một số trùm lừa đảo đã bị dẫn độ về Trung Quốc để xét xử, trong đó có người bị tuyên án tử hình.

Kể từ đó, Trung Quốc tiếp tục gia tăng sức ép trong khu vực, phối hợp với Thái Lan và Myanmar tiến hành chiến dịch giải cứu quy mô lớn, đưa gần 10.000 người ra khỏi các khu lừa đảo dọc biên giới Thái Lan – Myanmar. Các ổ lừa đảo ở Campuchia là điểm nóng tiếp theo mà giới chức Trung Quốc muốn xử lý.

Jacob Daniel Sims, chuyên gia về tội phạm xuyên quốc gia và nghiên cứu viên tại Trung tâm châu Á thuộc Đại học Harvard, nhận định Campuchia đã chịu sức ép quốc tế kéo dài đến mức không còn lựa chọn nào khác ngoài hành động.

Theo ông Sims, việc bàn giao Chen Zhi cho Trung Quốc là cách thuận lợi nhất để giúp Campuchia vừa giảm áp lực từ phương Tây, đồng thời chứng minh sự hợp tác với Trung Quốc và các đối tác quốc tế trong ứng phó tội phạm lừa đảo.

Bà Chou Bun Eng, Quốc vụ khanh Bộ Nội vụ kiêm Phó Chủ tịch Ủy ban Quốc gia chống Buôn người Campuchia, tuyên bố rằng sẽ là “không công bằng” nếu dồn mọi trách nhiệm lên đầu Campuchia trong cuộc chiến chống lừa đảo trực tuyến, loại tội phạm vốn mang tính chất xuyên quốc gia.

“Chúng tôi vẫn chưa hiểu tại sao những kẻ buôn người lại chọn Campuchia làm địa bàn hoạt động. Nhưng tôi tin chắc rằng, nếu các cuộc điều tra bài bản được tiến hành và truyền thông giám sát như với chúng tôi, nhiều quốc gia khác cũng sẽ nhận ra họ đang đối mặt với tình trạng y hệt,” bà Eng nhấn mạnh.

Thanh Tâm (Theo NY Times, AFP, AP, People’s Daily)