Vàng ở Iran: Người dân gom từng chỉ, lời đồn về chuyến bay tháo chạy

Tại Iran, vàng chưa bao giờ đơn thuần là kim loại quý mà là văn hóa, là “bảo hiểm xã hội” của các bà nội trợ và là của hồi môn bắt buộc trong các đám cưới. Nhưng đó là câu chuyện của quá khứ.

Dữ liệu từ Ngân hàng Trung ương Iran cho thấy một thực tế bất ngờ, đó là lạm phát trung bình hàng năm của nước này ở mức 43% suốt 8 năm qua. Giá hàng hóa tăng 17 lần, đồng nghĩa 94% sức mua của người dân đã bị “thổi bay”. Trong bối cảnh đó, đồng USD trở nên xa xỉ, và vàng trở thành “chiếc phao cứu sinh” cuối cùng.

Vàng giữ một vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống người Iran với tư cách là một tài sản truyền thống (Ảnh: Mint).

Một con số khiến bất kỳ nhà đầu tư nào cũng phải choáng váng, đó là giá vàng 18 karat tại Iran đã tăng tới 11.475% (tức hơn 115 lần) trong giai đoạn 2018-2026. Nếu giá vàng thế giới chỉ tăng khoảng 230% cùng kỳ, thì tại Iran, sự cộng hưởng từ việc đồng nội tệ rial mất giá đã tạo ra một “cú đấm kép” vào túi tiền người dân.

Hệ quả là hành vi tiêu dùng thay đổi cực đoan. Người dân Iran bị hất văng khỏi các tiệm trang sức chế tác tinh xảo. Thay vào đó, họ lùng sục mua vàng phế liệu, vàng đã qua sử dụng hoặc những thỏi vàng siêu nhỏ chỉ 1 gram. Thậm chí, hình thức mua vàng trả góp đã xuất hiện.

Theo các chuyên gia, việc này không còn là đầu tư hay tích lũy, mà là nỗ lực tuyệt vọng để không rơi vào nghèo đói. Vàng lúc này là “vũ khí kinh tế” để sinh tồn của người dân. 

Nghịch lý của “người nghèo” chơi sang

Thị trường vàng Iran đang tồn tại một nghịch lý kinh tế khó giải thích nếu chỉ nhìn vào các chỉ số vĩ mô thông thường.

Theo Ngân hàng Thế giới (WB), GDP bình quân đầu người của Iran năm 2024 chỉ khoảng 5.190 USD, xếp hạng 119/197 nền kinh tế. Thế nhưng, báo cáo từ Hội đồng Vàng Thế giới lại chỉ ra rằng Iran là quốc gia tiêu thụ vàng lớn thứ 5 toàn cầu, “chung mâm” với các ông lớn như Trung Quốc, Ấn Độ hay Mỹ.

Sự chênh lệch khổng lồ giữa thu nhập (hạng 119) và nhu cầu vàng (hạng 5) chính là một “lá phiếu bất tín nhiệm” của người dân đối với nền kinh tế. Trong một thị trường lành mạnh, dòng tiền nhàn rỗi sẽ chảy vào chứng khoán, trái phiếu hay ngân hàng. Nhưng tại Iran, khi niềm tin vào đồng nội tệ sụp đổ, toàn bộ thặng dư tài chính của xã hội, dù là nhỏ nhất, đều bị hút vào vàng.