Vì sao dự án cải tạo trụ sở Fed tốn 2,5 tỷ USD?

Ngày 11/1, Chủ tịch Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) Jerome Powell xác nhận các công tố viên liên bang đã mở cuộc điều tra hình sự với ông, liên quan việc cải tạo hai tòa nhà trụ sở chính của Fed.

Dự án này có từ nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump, ước tính chi phí khoảng 1,9 tỷ USD. Trong nhiều năm, công trình ít gây chú ý cho đến khi vốn đầu tư được điều chỉnh lên 2,5 tỷ USD, khiến chính quyền đặc biệt quan tâm từ tháng 7/2025.

Khi ấy, Tổng thống Trump chỉ trích ông Powell quản lý “quá tệ” khi chi “3 tỷ USD cho công việc lẽ ra chỉ tốn 50 triệu USD”. Nhà Trắng cũng cho biết điều tra dự án vì nghi vấn quản lý kém và gian lận đã đẩy chi phí lên cao quá mức cần thiết. Ngoài ra, nó cũng bị cho là phô trương và không phù hợp.

Trong khi đó, thông tin từ Fed và một số bên liên quan chỉ ra nhiều lý do dự án có chi phí đắt đỏ và đội vốn mạnh 5 năm qua.

Dự án này gồm cải tạo tòa nhà chính Marriner S. Eccles hình chữ H và tòa phía đông được Fed mua lại năm 2018. Cả hai đều chưa từng được đại tu kể từ khi vận hành gần một thế kỷ trước. Vì vậy, Fed đánh giá các công trình “rất cần được nâng cấp”, do hệ thống điện, cấp thoát nước, sưởi – thông gió – điều hòa không khí (HVAC) đã lỗi thời. Thậm chí, một số thiết bị, hệ thống có từ thập niên 1930.

Theo phương án cải tạo, Fed muốn bảo tồn nhiều nét kiến trúc đặc trưng như đá cẩm thạch ở mặt tiền, phòng họp mang giá trị lịch sử, hệ thống thang máy nguyên bản và không gian khác.

Họ cũng muốn mở rộng diện tích làm việc cho nhân viên và đạt quy chuẩn hiện hành về khả năng tiếp cận, an ninh, an toàn. Công trình cần khắc phục tình trạng ô nhiễm amiăng và chì, cũng như thay thế mới hoàn toàn các hệ thống HVAC, phòng cháy chữa cháy.

Dự án do Fortus – liên doanh giữa công ty tư vấn thiết kế Arcadis (Hà Lan ) và hãng kiến trúc Quinn Evans trụ sở tại Washington DC thực hiện. Arcadis chuyên về kỹ thuật và khả năng chống chịu, trong đó có hạ tầng nước. Còn Quinn Evans từng dẫn dắt nhiều dự án trùng tu phức tạp, như nhà ga trung tâm Michigan tại Detroit và trụ sở Viện Hàn lâm khoa học quốc gia Mỹ.

Trong phiên điều trần trước Quốc hội vào tháng 6/2025, ông Powell thừa nhận đây là dự án đầy thách thức mà không chủ tịch Fed đương nhiệm nào muốn làm. “Chúng tôi quyết định thực hiện vì nói thật là khi còn làm Thống đốc phụ trách hành chính, tôi nhận ra tòa nhà Eccles không còn an toàn, cần được nâng cấp”, ông nói.

Năm 2019, Fed ước tính chi phí cho “đại tu, hiện đại hóa toàn diện” trụ sở là 1,9 tỷ USD. Tuy nhiên, con số này sau đó được điều chỉnh tăng hơn 30% do thay đổi trong thiết kế, chi phí vật liệu, nhân công cùng “các yếu tố phát sinh ngoài dự kiến”.

Cụ thể, chi phí xây dựng, gồm vật liệu và nhân công, đã tăng mạnh trong đợt lạm phát năm 2021-2022. Giá thép kết cấu cũng tăng vọt vào 2021, trước thời điểm công trình khởi công, cộng thêm khối lượng xử lý amiăng lớn hơn dự kiến ban đầu.

Yếu tố gây tốn kém nhất là việc tuân thủ quy định của Washington DC về giới hạn chiều cao công trình. Do muốn có thêm không gian làm việc, Fed phải xây dựng tầng ngầm. Cụ thể, tại tòa nhà Eccles, nhà thầu phải đào sâu thêm 6 m dưới hầm đỗ xe hiện hữu để cải tạo thành văn phòng. Trong đó, họ phải dùng hệ giằng chống phức tạp và 1.000 cọc móng sâu (micropile) để hạ sàn bê tông chịu lực.

Tòa nhà phía đông với 5 tầng nổi cũng được thiết kế thêm 4 tầng ngầm. Ngoài ra, một bãi đỗ xe ngầm 318 chỗ được xây mới bên dưới bãi cỏ phía nam.

Chi phí để xây thêm tầng ngầm cho các công trình hiện hữu gần trăm tuổi được cho là cực kỳ tốn kém. Nó càng đắt hơn khi khu vực đặt trụ sở Fed có nền đất yếu, vì vốn là mặt bằng có được nhờ san lấp những con lạch khoảng một thế kỷ trước. Thực tế, khi đào xuống, các nhà thầu phát hiện mực nước ngầm cao hơn dự kiến, đòi hỏi họ phải sử dụng kỹ thuật thi công phức tạp.

Ngoài ra, chi phí bị đội lên do phải thay đổi phương án thiết kế để đáp ứng nhiều quy định khác nhau. Theo đề nghị ban đầu của Fed, các kiến trúc sư từng đề xuất sử dụng nhiều kính hơn khi đại tu tòa nhà Eccles .

Tuy nhiên, trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, Ủy ban Mỹ thuật lại yêu cầu Fed sử dụng nhiều đá cẩm thạch trắng, để phù hợp với yêu cầu của Tổng thống về việc tất cả tòa nhà liên bang phải mang phong cách kiến trúc cổ điển. Việc cải tạo công trình cũng cần tính đến các tiêu chuẩn an ninh liên bang được ban hành sau sự kiện 11/9.

Đó là chưa kể bất kỳ dự án xây dựng nào trong khu vực “lõi biểu tượng” của Washington DC đều chịu sự giám sát của hàng loạt hội đồng thẩm định thiết kế, những cơ quan có thể và thực tế đã làm chậm tiến độ thi công, theo Bloomberg.

Trong đợt rà soát năm 2021 của Ủy ban Quy hoạch Thủ đô quốc gia, quan chức thuộc Cơ quan Quản lý dịch vụ tổng hợp (GSA) cho biết Fed đã trải qua quá trình giám sát dự án “đầy biến động”.

“Họ thực sự bị thử thách đến cùng. Có thời điểm họ phải hứng chịu những chỉ trích mang tính đối đầu và không công bằng”, bà Mina Wright, Giám đốc sáng lập Văn phòng Quy hoạch và Chất lượng thiết kế của GSA, phát biểu khi đó.

Tháng 6/2025, tại phiên điều trần của Ủy ban Ngân hàng Thượng viện, Chủ tịch Ủy ban Tim Scott cho rằng dự án của Fed tốn kém vì bổ sung các hạng mục như sân thượng trên mái, thang máy thiết kế riêng dẫn thẳng vào phòng ăn VIP, ốp đá cẩm thạch trắng, hay mua thêm bộ sưu tập nghệ thuật riêng.

Tuy nhiên, Chủ tịch Powell bác bỏ, nói: “Không có đá cẩm thạch mới hay thang máy đặc biệt nào”. Fed cho rằng việc cải tạo sẽ giúp giảm chi phí về lâu dài, vì có thể tập trung khoảng 3.000 nhân viên làm việc tại Washington DC vào ít tòa nhà hơn, giúp giảm tiền thuê mặt bằng.

Người dân cũng không phải chi trả cho dự án này. Khác với các cơ quan chính phủ khác nhận ngân sách do Quốc hội phân bổ từ tiền thuế, Fed tự chủ tài chính, chủ yếu dựa vào lợi nhuận từ lượng lớn trái phiếu kho bạc mà họ nắm giữ.

Nhưng đến cuối năm ngoái, Tổng thống Trump vẫn bất bình. Tại cuộc họp báo ngày 29/12, ông gọi đây là “mức chi phí xây dựng trên mỗi foot vuông (khoảng 0,093 m2) cao nhất lịch sử”.

Liên quan đến việc điều tra hình sự ông Powell mới đây, ông Trump nói không biết trước động thái Bộ Tư pháp, và khẳng định không gây áp lực với lãnh đạo cơ quan này. “Tôi không biết gì về việc đó, nhưng ông ấy (Powell) rõ ràng không làm tốt công việc ở Fed và cũng chẳng giỏi về xây dựng các tòa nhà”, Tổng thống Trump trả lời phỏng vấn NBC News tối 11/1.

Phiên An (theo AP, Fed, Reuters, Bloomberg)