Vụ bắt tàu hé lộ điểm yếu hộ tống của hải quân Nga

Tuần duyên Mỹ ngày 7/1 triển khai lực lượng đổ bộ, bắt tàu dầu Marinera ở ngoài khơi Iceland, kết thúc cuộc truy đuổi kéo dài hơn hai tuần xuyên qua Đại Tây Dương. Chiến dịch được tiến hành với sự hỗ trợ của không quân và hải quân Anh.

Tàu Marinera ban đầu mang Bella 1 và treo cờ Guyana, song đã đổi tên và chuyển sang mang cờ Nga sau khi bị Mỹ truy đuổi. Bộ Giao thông Nga nói rằng Marinera được cấp giấy phép tạm thời để treo cờ Nga từ hôm 24/12/2025, vài ngày sau khi Tuần duyên Mỹ tìm cách tiếp cận tàu.

Tàu tuần duyên Mỹ di chuyển cạnh tàu dầu mang cờ Nga

Tờ Wall Street Journal dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên cho biết Nga đã điều động một tàu mặt nước và một tàu ngầm để hộ tống Marinera, dù không đưa ra bằng chứng cụ thể. Giới chức Nga không bình luận về thông tin này.

Dù vậy, giới phân tích quân sự Nga cũng thừa nhận sự việc cho thấy điểm yếu nghiêm trọng của hải quân Nga, khi lực lượng này không có đủ chiến hạm và năng lực hậu cần để tiến hành những nhiệm vụ hộ tống tàu hàng ở vùng biển cách xa lãnh thổ.

Trang tin Military Informant chỉ ra rằng kế hoạch hiện đại hóa hải quân của Nga vẫn bị chậm tiến độ và đình trệ, trong khi những tàu chiến từ thời Liên Xô đang ngày càng già cỗi và không được nâng cấp đúng mức.

Trang tin Kramnikcat thêm rằng Nga từng có kế hoạch biên chế 45-50 hộ vệ hạm mới vào năm 2020. Dù vậy, trên thực tế hải quân Nga chỉ tiếp nhận được 16 chiếc, trong đó 10 chiếc chưa rõ có đủ khả năng hoạt động hiệu quả trong thời tiết khắc nghiệt ở Bắc Đại Tây Dương hay không.

Trong 6 tàu còn lại, hai chiếc không thể rời Biển Đen do Thổ Nhĩ Kỳ phong tỏa eo biển Bosphorus sau khi xung đột Ukraine bùng phát.

Moskva dường như còn muốn hiện đại hóa khoảng 20 tàu chống ngầm cỡ lớn, khu trục hạm và tuần dương hạm thừa hưởng từ Liên Xô. Tuy nhiên, hiện chỉ có hai tàu hoàn tất quá trình nâng cấp, gồm tuần dương hạm Nguyên soái Ustinov và tàu khu trục Nguyên soái Shaposhnikov.

Những tàu khác vẫn có thể hoạt động, song năng lực tác chiến xa bờ bị hạn chế đáng kể. “Số tàu còn lại đủ để Nga hiện diện ở Biển Baltic và Biển Barents, song không thể cung cấp sự bảo vệ liên tục ở địa điểm cách căn cứ hàng nghìn km”, bình luận viên Dylan Malyasov của chuyên trang quân sự Defence Blog nêu quan điểm.

Ngay cả khi đủ lực lượng để hiện diện tại những đại dương trên khắp thế giới, Nga vẫn đối mặt với thách thức pháp lý khi muốn bảo vệ các tàu hàng bị Mỹ truy đuổi, do Moskva “không thể cung cấp hỗ trợ” cho công dân nước ngoài trên tàu.

Trong bài viết đăng tháng 12/2025, tư lệnh hải quân Aleksandr Moiseev cho biết để đảm bảo an toàn khi hoạt động ở ngoài vùng đặc quyền kinh tế Nga, tàu hàng được khuyến nghị chủ động điều chỉnh hải trình hoặc cập cảng tại những nước thân thiện và trung lập khi đối mặt nguy hiểm. Ông không đề cập khả năng Nga điều tàu hộ tống hay biện pháp ứng phó trong trường hợp phong tỏa hàng hải ở vùng biển xa bờ.

“Tổng kết lại là chưa có biện pháp nào dễ dàng và nhanh chóng để giải quyết vấn đề này”, tờ Kramnikcat cho hay.

Vấn đề nảy sinh vào thời điểm áp lực lên hệ thống hậu cần hàng hải của Nga đang gia tăng. Hạm đội Biển Đen hải quân Nga đã hứng chịu nhiều tổn thất sau gần 4 năm chiến sự với Ukraine, Hải đội Caspi gần đây cũng bắt đầu trở thành mục tiêu của máy bay không người lái đối phương.

Sự sụp đổ của chính quyền tổng thống Bashar al-Assad cũng khiến Nga đối mặt nguy cơ mất quyền sử dụng quân cảng Tartus ở Syria, vốn là cảng nước ấm duy nhất có lực lượng Nga đồn trú bên ngoài lãnh thổ các quốc gia từng thuộc Liên Xô.

Theo Military Informant, để bảo vệ tàu hàng ở vùng biển xa bờ, Nga không chỉ cần bổ sung lượng lớn chiến hạm, mà còn phải xây dựng hệ thống hỗ trợ hậu cần đa dạng và toàn diện.

“Điều hải quân Nga cần là có thể cập cảng ở nhiều nước thân thiện, sử dụng cơ sở bảo dưỡng, được hỗ trợ bởi phi cơ triển khai từ tàu sân bay hoặc căn cứ ven biển dọc theo toàn bộ tuyến đường, bổ sung tàu tiếp tế và thông tin tình báo chất lượng cao”, tờ báo cho hay.

Phạm Giang (Theo Defence Blog, WSJ, Guardian)