Mảnh ghép quan trọng của chuyển dịch xanh

Trong hành trình hiện thực hóa các cam kết ESG và mục tiêu phát thải ròng bằng 0, nhiều doanh nghiệp vẫn ưu tiên tìm kiếm nguồn năng lượng mới mà chưa khai thác hết “nguồn lực bị bỏ quên” ngay trong hệ thống sản xuất. Cách tiếp cận từ khoa học nền tảng, bắt đầu bằng bài toán hiệu suất năng lượng và nhiệt thải công nghiệp, đang mở ra một hướng đi bền vững hơn cho chuyển dịch xanh.

Việt Nam đã công bố mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 tại COP26. Từ đó, ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị) không còn là khái niệm mang tính định hướng mà dần trở thành thước đo thực chất đối với năng lực phát triển bền vững của doanh nghiệp, đặc biệt trong các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng như thép, xi măng, hóa chất hay nhiệt điện.

Trong khi nhiều chiến lược chuyển dịch xanh tập trung mạnh vào mở rộng nguồn cung năng lượng tái tạo, vấn đề nâng cao hiệu suất của các hệ thống hiện hữu lại chưa được quan tâm tương xứng. Điều này khiến nhiệt thải công nghiệp trở thành “vùng xám” trong lộ trình thực hiện ESG, dù tiềm năng tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải là không nhỏ.

Giải pháp của chuyển dịch xanh

Các nghiên cứu cơ bản về vật liệu, chuyển đổi năng lượng và thu hồi nhiệt thải giúp mở rộng không gian giải pháp, thay đổi cách nhìn về hiệu suất năng lượng không chỉ ở cấp thiết bị mà ở cấp độ toàn hệ thống sản xuất. Một ví dụ tiêu biểu là nghiên cứu được công bố năm 2018 trên tạp chí Nano Energy của tiến sĩ Nguyễn Minh Hoàng. Công trình này tiếp cận bài toán khai thác nhiệt thải cấp thấp theo hướng có hệ thống, từ góc độ khoa học vật liệu và cơ chế chuyển đổi năng lượng, qua đó gợi mở khả năng tận dụng những nguồn nhiệt lâu nay bị bỏ qua trong môi trường công nghiệp.

Trên thực tế, một số bằng sáng chế được cấp trong lĩnh vực thu hồi năng lượng và vật liệu chức năng đã tham chiếu trực tiếp các nghiên cứu nền tảng cùng hướng, phản ánh khả năng kết nối giữa tri thức khoa học và quá trình phát triển công nghệ. Bài báo công bố năm 2018 của tiến sĩ Nguyễn Minh Hoàng là một trong những nghiên cứu được trích dẫn theo hướng này.

Từ góc nhìn ESG, các giải pháp dựa trên khai thác nhiệt thải có thể mang lại lợi ích thiết thực: Giảm nhu cầu sử dụng năng lượng bổ sung, hỗ trợ vận hành các hệ thống cảm biến, giám sát trong nhà máy, đồng thời giảm phụ thuộc vào pin và chi phí bảo trì. Dù chỉ tận dụng được một phần nhỏ nhiệt thải, doanh nghiệp vẫn có thể cải thiện đáng kể hiệu quả sử dụng năng lượng – một chỉ số ngày càng được coi trọng trong các bộ tiêu chuẩn ESG quốc tế.

Chuyển dịch xanh vì thế không chỉ là câu chuyện của chính sách hay đầu tư lớn, mà còn là bài toán khai thác hiệu quả những nguồn lực sẵn có. Với các nền kinh tế có tỷ trọng công nghiệp cao như Việt Nam, cách tiếp cận từ khoa học nền tảng – bắt đầu từ hiệu suất năng lượng và nhiệt thải – có thể trở thành mảnh ghép quan trọng, giúp ESG đi từ cam kết trên giấy sang giá trị thực trong sản xuất và quản trị doanh nghiệp.