Một nhà máy xử lý dầu thô nặng tại bang Anzoategui, Venezuela (Ảnh: Reuters).
Trong những ngày đầu năm 2026, thế giới chứng kiến một sự kiện chấn động: Lực lượng đặc nhiệm Mỹ tiến hành “chiến dịch chớp nhoáng” đột kích vào Venezuela, bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro tại Caracas.
Chỉ vài ngày sau, ngày 6/1, Tổng thống Donald Trump công bố một thỏa thuận “lịch sử”: Chính quyền lâm thời Venezuela sẽ chuyển giao từ 30-50 triệu thùng dầu thô cho Mỹ, với giá trị ước tính lên đến 2,8 tỷ USD dựa trên mức giá dầu thô lúc đó 56,73 USD/thùng. Không chỉ dừng lại ở con số khổng lồ, thỏa thuận này còn cho phép Mỹ trực tiếp kiểm soát doanh thu từ việc bán dầu, nhằm “hỗ trợ người dân Venezuela và đảm bảo lợi ích cho người Mỹ”, theo lời ông Trump.
Nhưng tại sao một siêu cường năng lượng như Mỹ, với sản lượng dầu mỏ vượt trội thế giới, lại cần dầu từ quốc gia Nam Mỹ? Câu trả lời không chỉ nằm ở kinh tế mà còn ở chiến lược toàn cầu, nơi dầu nặng Venezuela trở thành quân bài then chốt. Theo giới chuyên gia, sự kiện này không phải ngẫu nhiên. Nó phản ánh sự kết hợp giữa nhu cầu kỹ thuật của ngành lọc dầu Mỹ, chi phí chuyển đổi khổng lồ và nỗ lực tái định hình bản đồ năng lượng thế giới giữa bối cảnh cạnh tranh gay gắt với các đối thủ.
Lý do kinh tế cốt lõi
Theo NPR, Mỹ sẽ nhận 30-50 triệu thùng dầu “bị cấm vận” từ Venezuela, doanh thu sẽ được quản lý qua một quỹ do Mỹ kiểm soát để hỗ trợ nhân đạo cho Venezuela, bao gồm lương thực và thuốc men. Đến ngày 7/1, Bộ Năng lượng Mỹ bắt đầu triển khai việc tiếp nhận dầu, với các tàu chở dầu của tập đoàn Chevron sẵn sàng tại vùng biển Caribbean. Tạp chí Economist mô tả đây là “nước cờ chớp” của ông Trump, nhằm biến nó thành lợi thế kinh tế.
Đến nay, theo Fox News, ít nhất 4 tàu chở dầu Venezuela đã quay trở lại sau khi bị Mỹ tạm giữ, dòng chảy dầu bắt đầu ổn định. Tuy nhiên, chuyên gia Jason Bordoff từ Center on Global Energy Policy cảnh báo rằng thỏa thuận này có thể gặp thách thức pháp lý quốc tế. Ông Bordoff nhận định: “Đây không chỉ là dầu mỏ, mà là công cụ để Mỹ tái khẳng định ảnh hưởng ở Tây bán cầu”.
Mỹ hiện là nhà sản xuất dầu mỏ lớn nhất thế giới, với sản lượng trung bình 14 triệu thùng/ngày vào năm 2025, chủ yếu từ cuộc “cách mạng đá phiến” ở Texas và Bắc Dakota. Tuy nhiên, báo Wall Street Journal phân tích, hầu hết dầu Mỹ là loại nhẹ, có độ nhớt thấp và ít lưu huỳnh, phù hợp cho sản xuất xăng nhưng không lý tưởng cho các nhà máy lọc dầu truyền thống. Ngược lại, dầu Venezuela là loại nặng, đặc quánh, giàu lưu huỳnh, được khai thác từ vành đai Orinoco – có trữ lượng lớn nhất thế giới với hơn 300 tỷ thùng có thể khai thác.
Các nhà máy lọc dầu dọc Vịnh Mexico, chiếm 50% công suất lọc dầu Mỹ, được xây dựng từ những năm 1970-1980 để xử lý chính loại dầu nặng từ Canada, Mexico và Venezuela. Theo Hiệp hội Các nhà sản xuất Nhiên liệu và Hóa dầu Mỹ (AFPM), khoảng 70% công suất này hoạt động hiệu quả nhất với dầu nặng, sản xuất ra diesel, nhựa đường và các sản phẩm công nghiệp khác. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, trong cuộc phỏng vấn trên ABC News, nhấn mạnh: “Các nhà máy ở Vịnh Mexico là tốt nhất thế giới cho dầu nặng, hiện có thiếu hụt toàn cầu về loại này”.
Một chuyên gia từ nền tảng trực tuyến Substack giải thích rằng dầu đá phiến Mỹ quá nhẹ so với yêu cầu của các lò lọc. Việc trộn dầu nhẹ với nặng giúp tối ưu hóa quy trình, giảm chi phí sản xuất xăng và diesel xuống 10-20%. Nếu thiếu dầu nặng, các nhà máy phải giảm công suất hoặc nhập khẩu từ xa, đẩy giá nhiên liệu nội địa lên cao.
Hơn nữa, chi phí chuyển đổi là rào cản lớn. Việc nâng cấp các nhà máy để chỉ dùng dầu nhẹ có thể tốn hàng tỷ USD và mất 5-10 năm, trong khi ngành công nghiệp Mỹ đang đối mặt với lạm phát và chuyển dịch năng lượng xanh. Giáo sư Jeffrey Sachs từ Đại học Columbia nhận xét: “Mỹ không muốn đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng cũ kỹ khi đang thúc đẩy xe điện, nên dầu Venezuela là giải pháp ngắn hạn lý tưởng”.
Đến ngày 11/1, theo dữ liệu từ Cục Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), nhập khẩu dầu nặng từ Canada và Mexico đã giảm 15% do gián đoạn đường ống, khiến nhu cầu dầu Venezuela càng cấp bách. Guardian lưu ý rằng, dầu Venezuela, dù “bẩn” hơn (phát thải carbon cao), vẫn hấp dẫn vì giá rẻ sau khi dỡ bỏ cấm vận.
Lịch sử quan hệ dầu mỏ của Venezuela
Quan hệ dầu mỏ Mỹ-Venezuela có từ đầu thế kỷ 20, khi các công ty Mỹ như Exxon và Chevron khai thác từ mỏ dầu ở Orinoco. Đến những năm 2000, dưới thời Tổng thống Hugo Chávez, Venezuela đa dạng hóa đối tác sang Trung Quốc và Nga, giảm xuất khẩu sang Mỹ từ 1,5 triệu thùng/ngày xuống còn 500.000 thùng trước cấm vận 2019. Theo Investopedia, sản lượng Venezuela hiện chỉ gần 800.000 thùng/ngày, chiếm chưa đầy 1% toàn cầu, do quản lý chưa tốt, thiếu đầu tư và cấm vận từ bên ngoài.
Sau khi Mỹ bắt giữ ông Maduro, chính quyền lâm thời dưới sự lãnh đạo của bà Delcy Rodríguez cam kết tăng sản lượng lên 2 triệu thùng/ngày trong 2 năm, với sự hỗ trợ từ Chevron (Mỹ). Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo rằng việc phục hồi cần hàng tỷ USD đầu tư vào cơ sở hạ tầng xuống cấp, như bơm, đường ống và cảng. Một chuyên gia từ tổ chức nghiên cứu CFR nhận định: “Dầu Venezuela sẽ không cứu Mỹ ngay lập tức, nhưng nó giúp đa dạng nguồn cung, giảm rủi ro từ Trung Đông”.
Lợi ích chiến lược
Thỏa thuận dầu mỏ Mỹ – Venezuela vừa qua không chỉ nhằm mục đích kinh tế mà còn là đòn bẩy địa chính trị. Theo DW, Mỹ yêu cầu Venezuela cắt đứt quan hệ với các đối tác truyền thống trước kia. Điều đó khiến Trung Quốc mất nguồn dầu giá rẻ, Nga và Iran mất đồng minh ở Mỹ Latinh. Trung Quốc và Nga đã lên tiếng chỉ trích, cho rằng Mỹ thể hiện cường quyền nước lớn, “bắt nạt” các nước nhỏ.
Giáo sư Paul Musgrave từ Đại học Massachusetts (Mỹ) nhận xét trên báo Chicago News: “Tổng thống Trump đang sử dụng dầu để tái khẳng định Học thuyết Monroe, đưa Nga – Trung ra khỏi khu vực sân sau của Mỹ”. Các nhà báo từ trang Yale Insights bổ sung rằng dù dầu mỏ không phải lý do chính, song nó giúp ông Trump “bán” chiến dịch cho cử tri bằng lợi ích kinh tế. Trang Morgan Lewis nhận định, lệnh trừng phạt Venezuela được nới lỏng, cho phép nguồn đầu tư Mỹ chảy vào. Tuy nhiên, các vụ bắt giữ tàu dầu liên quan Venezuela cho thấy căng thẳng hiện vẫn phức tạp.
Cuộc họp giữa Tổng thống Trump và giới lãnh đạo ngành dầu mỏ tại Nhà Trắng ngày 9/1 vừa qua đã thảo luận về việc đầu tư tái thiết dầu mở Venezuela, nhưng với sự phong tỏa hải quân và nội bộ Venezuela chưa ổn định, sản lượng khó tăng nhanh. Theo VZ, Mỹ có thể tiết kiệm hàng tỷ USD chi phí năng lượng, nhưng rủi ro chính trị tăng cao.
Như vậy, có thể thấy nguồn dầu nặng của Venezuela không chỉ là nhiên liệu mà là “chìa khóa” cho mục tiêu đảm bảo an ninh năng lượng và ảnh hưởng toàn cầu của Mỹ. Trong bối cảnh cạnh tranh leo thang, thỏa thuận này giúp Mỹ giảm phụ thuộc, tối ưu hóa ngành lọc dầu và siết chặt đối thủ. Venezuela có trữ lượng lớn nhất, nhưng sản xuất ít nhất; Mỹ cần nó để lấp khoảng trống kỹ thuật. Với hơn 3 thập kỷ đối đầu, các động thái gần đây chỉ là chương mở đầu của cuộc chơi lớn hơn, nơi năng lượng định hình trật tự thế giới.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/vi-sao-my-can-dau-nang-cua-venezuela-20260115111639741.htm
