Bác sĩ Y Ngông Niê Kđăm

KHÁT VỌNG MÀU XANH

Đảng, Quốc hội và Chính phủ giữ Y Ngông Niê Kđăm ở lại miền Bắc để làm việc mà cái bụng ông luôn hướng về Tây nguyên đại ngàn. Tổ chức không để người trí thức đồng bào dân tộc thiểu số về địa phương trong lúc bom đạn ác liệt. Ông phải chấp hành quyết định của cấp trên. Thế rồi khi đất nước thống nhất, ông Y Ngông xin về ngay với núi rừng quê hương. Đã tròn 30 năm rời buôn làng, nay trở lại ông vẫn thành thục mọi công việc của một người con dân tộc Ê Đê. Những người làm văn hóa nghệ thuật, những người nghiên cứu dân tộc học vô cùng thú vị khi xem lại hình ảnh bác sĩ Y Ngông cùng các già làng Tây nguyên trong lễ hội. Nếu không biết ông, không được giới thiệu, người xem vẫn nghĩ đó là một già làng Tây nguyên.

ẢNH: TƯ LIỆU KMS CHỤP LẠI

Về lại Tây nguyên trong thời bình, bác sĩ Y Ngông vừa làm công tác lãnh đạo địa phương vừa nêu những kiến nghị với T.Ư và Quốc hội để bảo vệ lá phổi xanh Tây nguyên. Ông kiến nghị “Phục hồi màu xanh vốn có tự ngàn xưa của Tây nguyên”, ông viết “Dựa vào dân để bảo vệ rừng”, ông cảnh báo “Vấn đề tài nguyên và môi trường Tây nguyên đang là một thách thức lớn”, ông đề xuất “Giải pháp chủ yếu đối với vấn đề bảo vệ môi trường sinh thái Tây nguyên” và “Kết hợp giữa chính sách dân tộc với bảo vệ thiên nhiên, môi trường”. Từ hơn 1/4 thế kỷ trước, bác sĩ Y Ngông đã có tầm nhìn “Bước đầu xây dựng tiêu chuẩn làng kinh tế sinh thái”…

NHỮNG TỒN TẠI KHÔNG NÊN COI NHẸ

Phát biểu tại Quốc hội, bác sĩ Y Ngông bày tỏ quan điểm cá nhân rằng thấy rất rõ sự tiến bộ và phát triển của Quốc hội trong những thành tựu chung của đất nước; song vẫn còn một số tồn tại mà ông tin rằng từng bước chúng ta sẽ khắc phục được, nhưng cũng không nên coi nhẹ. Đó là phải đảm bảo cơ cấu chất lượng của Quốc hội qua bầu cử.

Ông nhắc đến kỳ bầu Quốc hội khóa X, một số địa phương đã coi nhẹ việc cung cấp đầy đủ thông tin cho dân biết về những đại biểu của T.Ư ứng cử ở địa phương. Hệ lụy là những chuyên gia có tiếng đã không trúng cử. Cụ thể, trong kỳ bầu cử Quốc hội khóa X có tới 7 – 8 đại biểu chuyên gia rất giỏi bị loại. “Người ta nói là do ý dân, nhưng thực tế là cử tri không được thông báo đầy đủ về người đại biểu mà mình bầu. Tôi nghĩ các khóa sau cần cải tiến cách làm này”, ông Y Ngông kiến nghị.

Một khóa Quốc hội là 5 năm với biết bao vấn đề quan trọng của đất nước, không ít các đại biểu rất ít có ý kiến, hoặc có ý kiến lại không đạt yêu cầu. Ông Y Ngông đề xuất tập huấn cho đại biểu mới trúng cử để “nhanh chóng hiểu được chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và phương pháp nghiên cứu, để đóng góp cho Quốc hội những ý kiến phong phú và chất lượng. Đặc biệt là quan tâm đến các đại biểu là dân tộc ít người và đại biểu nữ”.

Luật pháp ban hành cần phải tính tới khả năng thực thi và các biện pháp tổ chức thực hiện. Nhắc đến chủ trương “Luật pháp là thể chế hóa đường lối, chính sách của Đảng”, đại biểu Y Ngông phản ánh “ở đâu đó, ai làm cũng được, không cũng được, thậm chí tùy tiện. Đồng bào các dân tộc vùng căn cứ xa xôi vẫn nghèo khổ, thiệt thòi”.

MỘT GIA ĐÌNH, 3 THẾ HỆ, 4 ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI

Lịch sử 80 năm Quốc hội Việt Nam ghi dấu ấn trường hợp độc nhất vô nhị gia đình Niê Kđăm: 1 gia đình có 3 thế hệ, 4 đại biểu Quốc hội, trải dài từ Quốc hội khóa I đến khóa XV hiện nay.

Riêng bác sĩ Y Ngông Niê Kđăm đã lập kỷ lục 51 năm liên tục làm đại biểu Quốc hội suốt 9 khóa (liên tục từ khóa I đến khóa IX), mở ra thế hệ thứ nhất của gia đình tham gia Quốc hội.

Trúng cử đại biểu Quốc hội trong Tổng tuyển cử năm 1946, tại kỳ họp thứ nhất của Quốc hội (2.3.1946), ông Y Ngông Niê Kđăm được bầu làm Ủy viên Ban Thường trực Quốc hội. Biên bản của phiên họp cho biết ông Nguyễn Đình Thi – Thư ký đoàn, giới thiệu danh sách 15 vị tham gia Ban Thường trực Quốc hội. Ông Phạm Văn Đồng đã phát biểu: “Tôi đề nghị cử một đại biểu dân tộc thiểu số Y Ngông Niê Kđăm”. Đề cử này được toàn thể đại biểu tán thành.

Tiếp nối, con trưởng của ông là Y Ly Niê Kđăm trở thành đại biểu Quốc hội khóa XI. Đến thế hệ thứ ba, 2 cháu nội ông là Y Thanh Hà Niê Kđăm và Phúc Bình Niê Kđăm, cùng trúng cử đại biểu Quốc hội khóa XV.