Đào tạo chữa cháy, cứu hộ cho học viên lái ô tô đã thực chất?

Chương trình đào tạo lái ô tô hiện hành có 4 giờ học lý thuyết để “người học nắm được các kiến thức cơ bản” về “sơ, cấp cứu và kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ”. Tuy nhiên, cần xem xét hiệu quả cũng như sự cần thiết của nội dung này.

Có thể học từ xa, khó gặp lại

Theo quy định hiện hành, sơ, cấp cứu và kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ thuộc môn học lý thuyết “Đạo đức người lái xe, văn hóa giao thông và phòng chống tác hại của rượu, bia khi tham gia giao thông, kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ” (sau đây gọi tắt là Đạo đức người lái xe). Học viên có thể lựa chọn học tập trung tại cơ sở đào tạo lái xe hoặc đào tạo từ xa, tự học có hướng dẫn. Nội dung học không có bài tập, thực hành hay luyện tập.

Trong bộ 600 câu hỏi sát hạch lái xe, có 25 câu hỏi của môn Đạo đức người lái xe, gồm 5 câu hỏi liên quan đến sơ, cấp cứu và kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ là câu 196 và 202 đến 205. Còn trong mỗi đề sát hạch lý thuyết lái xe ô tô các hạng, đều chỉ có duy nhất 1 câu hỏi của môn học Đạo đức người lái xe.

Xác suất gặp câu hỏi về sơ, cấp cứu và kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ là 20%, nghĩa là cứ 5 người dự sát hạch thì chỉ có 1 người gặp câu hỏi này.

Theo tâm lý học học tập, khi học thụ động, con người ta sẽ quên phần lớn sau 7 ngày và quên hoàn toàn sau 1 tháng nếu không có thực hành, luyện tập hay ôn lại.

Đây có thể cũng là số phận của các kiến thức sơ, cấp cứu và kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ trong đào tạo lái xe.

Thời lượng quá ít, giáo viên không đủ chuyên môn

Giả sử, nếu người học vẫn nhớ được kiến thức thì với 4 giờ học cũng không thể thực hiện được gì. Như kiểu xem video clip thì hiểu rõ cách bơi, nhưng không biết bơi.

Về sơ cấp cứu, Thông tư số 19/2016/TT-BYT quy định thời gian huấn luyện cho người lao động là 4 giờ, cho lực lượng sơ cứu, cấp cứu là 16 giờ. Đồng thời, tại nơi làm việc phải có túi sơ cứu với đầy đủ trang bị theo quy định. Người huấn luyện sơ cứu, cấp cứu ít nhất phải có trình độ trung cấp y tế.

Với phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, Nghị định số 105/2025/NĐ-CP quy định thời gian huấn luyện nghiệp vụ tối thiểu 8 giờ và không quá 12 giờ, thời gian bồi dưỡng nghiệp vụ tối thiểu 4 giờ và không quá 8 giờ.

Việc huấn luyện được thực hiện lần đầu và việc bồi dưỡng được thực hiện hằng năm cho người đã được huấn luyện. Trách nhiệm tổ chức huấn luyện thuộc về chủ phương tiện giao thông.

Như vậy, để có được năng lực về sơ, cấp cứu và kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, học viên lái xe phải được huấn luyện ít nhất 12 giờ và giáo viên dạy lý thuyết lái xe phải có thêm bằng trung cấp y tế trở lên, ngoài bằng trung cấp trở lên về luật hoặc công nghệ ô tô như hiện nay.

Nếu không như vậy thì việc học sơ, cấp cứu và kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ chỉ hoàn toàn là hình thức. Sát hạch xong rồi quên, thậm chí học xong rồi quên.

Luật không bắt buộc

Điều 2 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ định nghĩa “Phương tiện giao thông có yêu cầu về bảo đảm an toàn phòng cháy và chữa cháy” là ô tô vận tải hành khách, hàng hóa nguy hiểm về cháy, nổ. Với ô tô khách thì phải trên 8 chỗ (không kể chỗ của người lái xe).

Chỉ người lái xe, người làm việc trên các loại phương tiện này mới bắt buộc phải huấn luyện, bồi dưỡng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Sau khi hoàn thành phải được cấp chứng chỉ huấn luyện hoặc bồi dưỡng theo quy định.

Điều này cho thấy việc huấn luyện, bồi dưỡng hay đào tạo phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ với người lái các loại ô tô khác là không cần thiết, ít nhất là từ góc độ pháp lý.

Có nên loại bỏ?

Có thể khẳng định rằng các nội dung về sơ, cấp cứu và kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ trong chương trình đào tạo lái ô tô hiện nay chỉ mang tính hình thức, không cần thiết, bởi:

– Chỉ học lý thuyết, không có thực hành hay luyện tập nên chỉ biết mà không thể làm.

– Thời lượng đào tạo ít ỏi và hiện không có giáo viên đủ chuyên môn nên chỉ là hình thức.

– Pháp luật không quy định bắt buộc cho tất cả mọi lái xe ô tô.

Vì vậy nên loại bỏ nội dung này để tiết kiệm thời gian và chi phí cho cả người học lẫn cơ sở đào tạo. Tương tự như với môn học Nghiệp vụ vận tải (16 giờ) đã không còn trong chương trình đào tạo lái ô tô từ ngày 1-1-2025.