Nhiều nước ‘phanh gấp’ giao hàng siêu tốc

Ấn Độ là nơi giao hàng siêu tốc được đẩy tới cực hạn. Trong bối cảnh tầng lớp trung lưu đô thị mở rộng nhanh, các nền tảng giao hàng coi cam kết giao nhanh trong 10 phút là vũ khí sống còn. Chỉ trong 5 năm, thị trường này đã đạt quy mô hơn 11 tỉ USD, hút dòng vốn lớn từ các nhà đầu tư quốc tế.

Ấn Độ nói không với giao hàng 10 phút

Thế nhưng các cuộc đình công quy mô lớn của tài xế giao hàng vào dịp Giáng sinh và giao thừa vừa qua đã phơi bày mặt trái của mô hình. Hơn 200.000 người lao động phản đối hệ thống giao hàng bị chi phối bởi thuật toán thưởng – phạt cứng nhắc, nơi việc chậm vài phút có thể kéo theo trừ thu nhập, tụt xếp hạng và mất cơ hội nhận đơn.

Với các thành phố vốn ùn tắc và hạ tầng giao thông phức tạp, yêu cầu giao trong 10 phút đồng nghĩa với việc chạy đua trên đường phố, vượt đèn đỏ, làm việc kéo dài ban đêm để bù thu nhập.

“Với quãng đường 1km, chúng tôi được kỳ vọng sẽ giao hàng trong 3 – 4 phút. Còn 4km thì khoảng 10 phút – anh Mohammad Numan, một tài xế giao hàng nhanh, chia sẻ với Đài CNN – Để đạt được thời gian đó, chúng tôi phải chạy rất nhanh. Khi nhận đơn, tôi chỉ nghĩ đến việc giao cho xong để nhận thêm đơn khác”. 

“Chúng tôi làm việc trong sợ hãi. Nếu không đạt chỉ tiêu, gia đình tôi sẽ bị ảnh hưởng. Không có thu nhập thì coi như xong”, một tài xế khác chia sẻ.

Áp lực xã hội buộc Chính phủ Ấn Độ phải vào cuộc. Bộ Lao động nước này đã trực tiếp yêu cầu các nền tảng ngừng quảng bá dịch vụ dán nhãn “giao nhanh trong 10 phút”, coi đây là kiểu tiếp thị khuyến khích hành vi không an toàn. Trong vòng chưa đầy hai tuần, các khẩu hiệu từng được phô trương rầm rộ trên ứng dụng và biển quảng cáo đã lặng lẽ biến mất.

Tuy nhiên thực tế ngoài đường phố cho thấy sự thay đổi vẫn chủ yếu mang tính biểu tượng. Nhiều tài xế thừa nhận họ vẫn giao hàng trong 7 – 10 phút như trước, chỉ khác là “đồng hồ đếm ngược” đã không còn hiện diện trên màn hình. Vì vậy nhìn chung việc gỡ bỏ khẩu hiệu “10 phút” ở New Delhi mang nhiều ý nghĩa về tín hiệu chính sách hơn là thay đổi gốc rễ mô hình kinh doanh tốc độ này.

Chính sách của Hàn Quốc, Trung Quốc

Tại Trung Quốc, giao hàng nhanh từng gây tranh cãi gay gắt khi các thuật toán bị cho là đẩy tài xế vào thế phải đánh đổi an toàn để kịp thời gian. Thay vì chỉ điều chỉnh thông điệp tiếp thị, Bắc Kinh lựa chọn can thiệp sâu hơn vào cách các nền tảng vận hành.

Theo tiêu chuẩn mới, các nền tảng không được xác định thời gian giao hàng dựa trên những giả định lý tưởng mà buộc phải tính đến điều kiện đường sá, thời tiết, số lượng đơn xử lý cùng lúc, cũng như đặc điểm của điểm giao hàng như việc tòa nhà có thang máy hay không.

Đặc biệt thuật toán giao hàng phải giả định tốc độ trung bình của xe máy điện không vượt quá 15km/h, thấp hơn đáng kể so với mức 25km/h từng được một số nền tảng sử dụng. Mục tiêu của cách tiếp cận này là giảm áp lực tốc độ dồn lên tài xế, qua đó hạn chế rủi ro tai nạn và các hành vi vi phạm an toàn giao thông, theo báo China Daily.

Song song với việc điều chỉnh thuật toán, các nền tảng lớn tại Trung Quốc như JD.com hay Meituan cũng đang thay thế hình thức phạt tiền nếu giao hàng trễ bằng các hệ thống đánh giá dựa trên điểm thưởng. 

Theo các chương trình thí điểm, tài xế sẽ không còn bị trừ tiền ngay lập tức khi giao hàng muộn, mà bị trừ điểm trong “điểm dịch vụ” tùy theo mức độ trễ – chuyển từ cách quản lý mang tính trừng phạt sang đánh giá tổng thể hơn về chất lượng làm việc.

Trong khi đó, Hàn Quốc đối mặt với một bài toán khó nhằn hơn. Theo báo Korea Herald, trong khi các nghiên cứu y tế cảnh báo về tình trạng làm việc quá sức, rối loạn giấc ngủ và rủi ro sức khỏe của tài xế giao hàng trong ca làm việc từ 10h đêm đến 7h sáng, nhiều khảo sát khác lại cho thấy phần lớn người lao động trong ngành này phản đối việc cấm hoặc hạn chế giao hàng vào thời gian này bởi thu nhập cao hơn và tính linh hoạt mà ca này mang lại.

Giữa lúc phía Công đoàn nhấn mạnh quyền được bảo vệ sức khỏe của người lao động, nhiều tài xế và các nhóm người tiêu dùng lo ngại việc can thiệp vào mô hình kinh doanh này sẽ làm mất sinh kế và phá vỡ nhịp sống đô thị đã quen với tốc độ cao.

Sự đối nghịch này cho thấy ở những thị trường đã “nghiện” tốc độ, mọi điều chỉnh đều cần được đặt trong tiến trình đối thoại giữa doanh nghiệp – người lao động – xã hội, thay vì những quyết định áp đặt một chiều.

Alibaba và ‘chiêu’ miễn phí giao hàng quốc tế

Đối mặt với ‘cuộc chiến’ khốc liệt ở thị trường trong nước, các công ty thương mại điện tử Trung Quốc đã chuyển sang ‘khám phá’ thị trường nước ngoài, tung ra những dịch vụ hấp dẫn để cạnh tranh nhau.