A-23a sắp “chết”

Một tảng băng trôi 40 tuổi từng lớn nhất hành tinh đang trôi dạt vào Nam Đại Tây Dương, nơi nó sẽ sớm tan chảy vào sự quên lãng của biển cả.

Nhưng nó đang ra đi một cách đầy phong cách.

A-23a, tên gọi của tảng băng này, đã tách khỏi Nam Cực vào năm 1986 và thu hút sự chú ý của các nhà khoa học kể từ đó.

Nhưng giờ đây, mọi ánh mắt của thế giới đang đổ dồn vào tảng băng khổng lồ này nhờ vào những họa tiết màu xanh lam tuyệt đẹp của nó, được nhìn thấy trong các hình ảnh vệ tinh của NASA chụp ngay sau lễ Giáng sinh.

Tuy nhiên, sắc màu rực rỡ đó lại là dấu hiệu cho thấy A-23a đang ở trong những ngày tàn, khi nó trôi qua khu vực mà các nhà khoa học gọi là “nghĩa địa băng trôi”, cách nơi nó tách ra khoảng 2.800 km.

Hơn 1 nghìn tỷ tấn

A-23a từng là một phần của Thềm băng Filchner tại Nam Cực, phía đông bán đảo Nam Cực trải dài về phía Nam Mỹ.

Vào năm 1986, một mảng băng rộng 4.000 km vuông đã nứt ra, hay còn gọi là tách tảng (calved), tạo thành một tảng băng dạng bàn – về cơ bản là một khối băng có đỉnh phẳng với kích thước gần bằng tiểu bang Rhode Island (Mỹ) và nặng hơn một nghìn tỷ tấn.

Nhưng nó đã không trôi đi xa khỏi “nhà” trong một thời gian khá dài.

Nó bị mắc kẹt trên đáy biển Weddell cho đến năm 2020, khi nó bắt đầu hành trình định mệnh về phía bắc dọc theo bán đảo Nam Cực. Hiện tại, sau vài lần mắc cạn nữa, nó đang dập dềnh gần đảo Nam Georgia.

A-23a hiện đã nhỏ hơn đáng kể. Theo Trung tâm Băng Quốc gia Hoa Kỳ, tính đến ngày 9/1, nó đã thu nhỏ xuống còn khoảng 781 km vuông sau khi các phần của nó bị vỡ ra trong vùng nước ấm hơn.

Chris Schuman, một nhà khoa học đã nghỉ hưu, nói với Đài quan sát Trái đất của NASA rằng khó có khả năng A-23a sống sót qua mùa hè của Nam Bán cầu.

Một cái chết đẹp đẽ

Các tảng băng trôi với bất kỳ hình dạng và kích thước nào đều là những cảnh tượng ngoạn mục. Nhưng điều khiến mọi người ấn tượng về A-23a là những vệt màu xanh lam sống động trên bề mặt của nó.

Ted Scambos, một nhà khoa học nghiên cứu cấp cao tại Đại học Colorado ở Boulder, nói với Đài quan sát Trái đất của NASA rằng những vùng xốp màu xanh lam có khả năng là nước băng tan tích tụ trên bề mặt băng khi nó từ từ vỡ ra.

“Bạn có sức nặng của nước nằm bên trong các vết nứt trên băng và ép chúng mở ra,” ông nói.

Hiệu ứng hoa văn này dường như là các vết khía, những gờ song song hình thành trên băng theo thời gian giúp “dẫn hướng dòng chảy của nước tan,” nhà khoa học nghiên cứu cấp cao Walt Meier của Trung tâm Dữ liệu Băng và Tuyết Quốc gia nói với NASA.

Hơn cả màu xanh

Trắng và xanh lam có thể là những màu bạn mong đợi nhìn thấy trên một tảng băng trôi. Nhưng còn màu xanh lá cây? Màu vàng? Thậm chí là màu đen?

Các nhà khoa học điều tra lý do tại sao một số tảng băng trôi ở Biển Weddell chuyển sang màu ngọc lục bảo hoặc màu ngọc bích rực rỡ cho biết đó có thể là do băng phản chiếu màu của thực vật phù du trong nước.

Theo một bài báo năm 2019 của National Geographic, các tảng băng trôi màu vàng có thể là kết quả của bụi giàu oxit sắt, được nhặt lên khi băng sông băng di chuyển qua lớp đá nền của Nam Cực.

Steve Warren, giáo sư danh dự tại Đại học Washington, nói với ấn phẩm này: “Băng lọc bỏ ánh sáng đỏ và oxit sắt lọc bỏ ánh sáng xanh lam, vì vậy màu xanh lá cây là những gì còn lại để thoát ra khi ánh sáng mặt trời bị khúc xạ tái xuất hiện từ tảng băng trôi”.

Sau đó là tảng băng trôi màu đen hiếm gặp được phát hiện vào mùa xuân năm ngoái ngoài khơi bờ biển Labrador.

Người dân địa phương Hallur Antoniussen nói với chương trình Labrador Morning của đài CBC rằng không chỉ màu tối của nó gây ngạc nhiên – mà còn cả hình dạng giống kim cương của nó.

Vẫn chưa rõ nguyên nhân gây ra màu sắc này.

Nhưng Lev Tarasov, một nhà vật lý và nhà mô hình hóa các hệ thống trái đất băng hà tại Đại học Memorial ở St. John’s, đã nói với CBC News vào thời điểm đó rằng có khả năng tảng băng trôi đã bị lật ngược tại một thời điểm nào đó và thực chất phần bụng dưới của nó, bị đen đi do bụi bẩn và đá, đã lộ ra trên mặt nước.

Một ngã rẽ “chết chóc” cho các tảng băng trôi

Không có gì ngạc nhiên khi các tảng băng trôi di chuyển càng xa khu vực này của Nam Cực, chúng sẽ tiếp cận vùng nước ấm hơn và bắt đầu tan rã trong một khu vực thường được gọi là “nghĩa địa băng trôi”.

Vòng xoáy biển Weddell là một dòng hải lưu luân chuyển theo chiều kim đồng hồ và kéo các tảng băng trôi về phía bắc từ phần này của Nam Cực, dọc theo cùng con đường mà A-23a đã đi, và vào Biển Scotia cũng như Eo biển Drake.

“Nước ở vĩ độ này – khoảng 54 độ nam – thường ấm hơn Nam Đại Dương và là nơi chết chóc đối với các tảng băng trôi,” Đài quan sát Trái đất của NASA cho biết. A-23a hiện đang nằm ở khoảng vĩ độ đó.

Nguồn: CBC