Kinh tế Trung Quốc về đích theo một cách “lạ” chưa từng thấy

Dave Fong, đồng sở hữu 3 nhà máy tại miền Nam Trung Quốc, đang có một năm bận rộn đến mức ông chẳng còn thời gian để lo lắng về nước Mỹ. Mặc dù căng thẳng thương mại leo thang, những dây chuyền sản xuất ba lô, thiết bị leo núi và máy móc công nghiệp của ông vẫn chạy hết công suất.

“Chúng tôi đang làm ăn rất tốt ở châu Âu và Mỹ Latinh, chẳng cần quá phụ thuộc vào thị trường Mỹ nữa”, ông chia sẻ. Trước đây, 15% đơn hàng của ông đến từ xứ cờ hoa, nay con số ấy chỉ còn rất ít.

Câu chuyện của Dave Fong là lát cắt điển hình cho bức tranh kinh tế Trung Quốc năm 2025: Một sự chuyển mình đầy ngoạn mục và… khó đoán.

Theo số liệu công bố ngày 19/1, nền kinh tế Trung Quốc đạt đúng mục tiêu tăng trưởng chính thức cho năm 2025, giống như năm trước đó và cả năm trước nữa (Ảnh: RTE).

Cỗ xe “độc mã” xuất khẩu và kỷ lục 1.200 tỷ USD

Trong một thế giới tài chính đầy biến động của năm 2025, Trung Quốc lại làm được một điều tưởng chừng như nhàm chán, đó là quá dễ đoán. Theo số liệu vừa được Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc (NBS) công bố ngày 19/1, GDP nước này tăng trưởng đúng 5%, khớp hoàn toàn với mục tiêu mà Bắc Kinh đề ra. Quy mô nền kinh tế chính thức vượt mốc 140.000 tỷ nhân dân tệ (khoảng 20.000 tỷ USD).

Tuy nhiên, cách mà “công xưởng thế giới” đạt được con số tròn trịa này lại khiến giới quan sát quốc tế phải nhướng mày. Theo The Economist, đây là một chiến thắng theo cách khá lạ, nơi sức mạnh xuất khẩu bùng nổ phải gồng gánh cho một thị trường nội địa đang ngủ đông.

Nếu nhìn vào bảng thành tích năm qua, điểm sáng chói lọi nhất của bức tranh kinh tế Trung Quốc chính là khả năng bán hàng ra thế giới. Bất chấp những rào cản thương mại và bóng ma thuế quan từ Mỹ, thặng dư thương mại của nước này đã lập kỷ lục vô tiền khoáng hậu: gần 1.200 tỷ USD.

Theo phân tích từ Reuters, con số thặng dư này đã tăng 20% so với năm 2024 và có quy mô tương đương với cả một nền kinh tế nằm trong top 20 thế giới, chẳng hạn như Ả Rập Xê Út. Thậm chí, hãng tin này còn đưa ra một phép so sánh giật mình: Nếu đà này tiếp tục, đến năm 2030, thặng dư thương mại của Trung Quốc sẽ bằng quy mô kinh tế Pháp, và đến năm 2033 sẽ đuổi kịp Đức.

Để làm được điều này, các nhà máy Trung Quốc đã thực hiện một cuộc “di cư” thị trường ngoạn mục. Khi cửa ngõ vào Mỹ hẹp lại, hàng hóa Trung Quốc tràn sang các thị trường mới tại châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh. Sự bền bỉ của khu vực sản xuất, đặc biệt là công nghệ cao, đã sắm vai “người hùng” gánh vác cho sự sụt giảm của đầu tư nội địa.

Đà xuất khẩu tăng mạnh đã giúp bù đắp phần nào tiêu dùng trong nước yếu và sự suy thoái kéo dài của thị trường bất động sản Trung Quốc (Ảnh: Eyevine).

“Mùa đông lạnh” trong lòng công xưởng thế giới

Trái ngược với sự tấp nập tại các cảng biển xuất khẩu là bầu không khí trầm lắng hơn trong tiêu dùng nội địa. Scott Yang, chủ một nhà máy sản xuất van ống tại miền Đông Trung Quốc – người chuyên cung cấp cho các dự án hạ tầng trong nước – cảm nhận rõ sự khắc nghiệt. “Khó mà đo đếm bằng con số, nhưng về cảm nhận thì mùa đông này lạnh thấu xương”, ông ví von khi nói về lợi nhuận và nhu cầu sụt giảm.

Số liệu từ Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc (NBS) phần nào xác nhận cảm giác của ông Yang. Trong khi sản xuất công nghiệp tăng trưởng mạnh mẽ 5,9%, thì doanh số bán lẻ chỉ nhích nhẹ 3,7%. Người dân Trung Quốc, thay vì mở hầu bao chi tiêu, lại chọn cách thắt lưng buộc bụng. Tỷ lệ tiết kiệm hộ gia đình năm 2025 đã vọt lên mức 32% thu nhập, cao hơn cả năm trước đó.

Ông Kang Yi, Cục trưởng NBS, đã thẳng thắn chỉ ra một chi tiết thú vị để minh chứng cho tiềm năng (hoặc sự thận trọng) của người dân: Trung Quốc hiện chỉ có 53 ô tô tư nhân trên mỗi 100 hộ gia đình, con số này tại Mỹ là 197. Rõ ràng, không phải người dân đã đủ đầy, mà họ đang chờ đợi một sự an tâm lớn hơn về tương lai.

Tuy nhiên, bức tranh không chỉ toàn màu xám. Theo Tân Hoa Xã và Global Times, Trung Quốc đang âm thầm thực hiện một cuộc cách mạng về chất. Khu vực dịch vụ hiện đã chiếm 57,7% GDP. Giá trị gia tăng của ngành sản xuất công nghệ cao tăng trung bình 9,2%, với sự bùng nổ của xe điện, pin mặt trời và robot công nghiệp. Việc chuyển đổi sang “lực lượng sản xuất chất lượng mới” đang giúp nền kinh tế này tăng sức chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.

Bài toán tỷ giá và lời khuyên từ IMF

Một điểm sáng đáng chú ý khác trong điều hành kinh tế năm qua là chính sách tiền tệ và tỷ giá. The Economist nhận định Trung Quốc dường như đang lắng nghe những chỉ trích từ quốc tế. Bắc Kinh đã bắt đầu gỡ bỏ một số ưu đãi thuế xuất khẩu và quan trọng hơn, cho phép đồng nhân dân tệ tăng giá nhẹ.

Vào những ngày cuối năm 2025, đồng nội tệ của Trung Quốc đã mạnh lên, phá vỡ mốc 7 đổi 1 USD lần đầu tiên kể từ năm 2023. Một đồng tiền mạnh hơn có thể giúp xoa dịu căng thẳng với các đối tác thương mại, dù nó cũng đặt ra thách thức cho các nhà xuất khẩu.

Giới chuyên gia quốc tế, bao gồm cả Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), đang kỳ vọng Bắc Kinh sẽ mạnh tay hơn nữa trong năm 2026. Thay vì chỉ bơm tiền vào sản xuất có thể gây ra dư thừa công suất, các nhà kinh tế khuyên Trung Quốc nên kích thích trực tiếp vào túi tiền người tiêu dùng.

Vào cuối năm 2025, đồng nhân dân tệ bắt đầu mạnh lên, phá vỡ mốc 7 đổi 1 USD lần đầu tiên kể từ năm 2023 (Ảnh: SCMP).

Bà Kristalina Georgieva, Tổng giám đốc IMF, đã bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ việc chính phủ Trung Quốc chuyển dịch sang mô hình tiêu dùng nội địa. Thực tế, Bắc Kinh cũng đã rục rịch hành động với các gói kích cầu đổi cũ lấy mới hàng tiêu dùng và cam kết mở rộng mạng lưới an sinh xã hội.

Carol Zhang, một nhân viên thương mại điện tử 36 tuổi, chia sẻ sự thận trọng nhưng cũng đầy hy vọng: “Cách chúng ta vượt qua những sóng gió thương mại năm qua khiến tôi khá lạc quan. Nền kinh tế vẫn trụ vững”. Tuy nhiên, với túi tiền của mình, cô vẫn chọn phương án an toàn.

Năm 2025, Trung Quốc đã khiến thế giới kinh ngạc bằng sức mạnh xuất khẩu. Năm 2026, có lẽ “người khổng lồ” châu Á sẽ cần tạo ra một bất ngờ khác, đó là đánh thức được sức mạnh tiêu dùng của 1,4 tỷ dân để tạo ra sự cân bằng thực sự bền vững.

Như nhận định của ông Xiangrong Yu từ Citigroup: “Giải pháp tốt nhất lúc này là tiếp tục kích thích tài khóa, đồng thời cải cách để người dân dám tiêu tiền”. Một kết thúc mở cho bài toán kinh tế Trung Quốc, nơi mà đáp án không chỉ nằm ở các nhà máy, mà nằm ngay trong ví tiền của mỗi hộ gia đình.