Hộ kinh doanh, tiểu thương vẫn đang chờ hướng dẫn cụ thể từ cơ quan thuế

Từ đầu năm 2026, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không còn áp dụng phương pháp khoán. Thay vào đó, theo Luật Thuế giá trị gia tăng (GTGT) và Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN), hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng trở xuống không thuộc đối tượng chịu thuế.

Tuy nhiên, nhóm đối tượng này cần ghi sổ doanh thu bán hàng, dịch vụ theo mẫu. Đồng thời, Nhà nước khuyến khích sử dụng hóa đơn điện tử.

Ghi nhận thực tế cho thấy nhiều tiểu thương tại các chợ truyền thống và hộ kinh doanh đều sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ mới. Tuy nhiên, đa số vẫn chưa nắm rõ quy trình thực hiện và đang mong chờ hướng dẫn cụ thể từ cơ quan thuế.

Chưa xác định mình thuộc nhóm đối tượng chịu thuế

Chia sẻ thực trạng này, bà Thoa, tiểu thương bánh mứt chợ Tân Định, cho biết dù quy định đã đi vào thực hiện nhưng thực tế thời điểm này nhiều tiểu thương vẫn chưa xác định được mình thuộc nhóm đối tượng nào (nhóm ngưỡng doanh thu chịu thuế hay không chịu thuế).

“Có người còn tự hỏi chừng nào mình đi đóng thuế, đóng thuế bằng cách nào hay là mình ở khung được miễn giảm thuế”, bà Thoa kể.

Tương tự, bà Thảo, tiểu thương tại chợ Tân Định, cho biết tính đến giữa tháng 1-2026, bà vẫn chưa thấy cơ quan chức năng gửi giấy thông báo nộp thuế. Tình hình này khiến nhiều bà con tiểu thương hoang mang vì không rõ sẽ tiếp tục nộp thuế khoán như trước đây hay chuyển sang hình thức khác.

Theo bà Thảo, hiện tiểu thương chưa được hướng dẫn ghi chép sổ sách. Việc thiếu thông tin khiến tiểu thương không biết phải thực hiện nghĩa vụ thuế như thế nào cho đúng quy định.

Cùng băn khoăn, chủ sạp trứng gia cầm Hồng Hạ tại chợ Trần Hữu Trang cho biết cuối năm ngoái tiểu thương đã lên phòng thuế kê khai ngày bán bao nhiêu, giờ mở hàng dọn hàng, hướng dẫn mở tài khoản ngân hàng. Tuy nhiên, tới nay vẫn chưa được hướng dẫn thêm.

Cũng theo bà, thông thường vào thời điểm này cơ quan thuế đã gửi thông báo để tiểu thương thực hiện theo quý hoặc theo năm tùy điều kiện.

“Bên cạnh thuế, lệ phí môn bài năm ngoái tôi đóng là 300.000 đồng cho cả năm. Tuy nhiên, năm nay chưa thấy thông báo nào nên không biết có phải đóng hay không”, tiểu thương này nói.

Tiểu thương vẫn đang ghi chép sổ sách thủ công

Đối với việc thực hiện ghi sổ doanh thu bán hàng, dịch vụ theo mẫu, bà Thoa cho biết cách hiểu nôm na hiện nay của bà con là phải ghi chép thủ công vào sổ tay. Mỗi ngày bán được bao nhiêu hàng, giá cả và tổng tiền ra sao đều phải tự kê khai chi tiết.

Cách ghi chép thủ công này có thể phù hợp với những người không rành công nghệ. Tuy nhiên, đa số tiểu thương vẫn mong muốn có một phương pháp gọn gàng và dễ hiểu hơn.

Bà Thoa dẫn chứng do diện tích sạp chợ chật hẹp, một hộ kinh doanh thường phải thuê 3-4 sạp mới đủ chỗ chứa hàng hóa. Mỗi sạp lại do một người đứng tên riêng.

“Bây giờ mỗi sạp phải ghi chép riêng ra một cuốn sổ. Ba sạp phải làm ra ba cuốn. Không biết cách này có hợp lệ hay không, chúng tôi rất chờ đợi sự hướng dẫn, hỗ trợ từ cơ quan thuế” – bà Thoa chia sẻ.

Bên cạnh đó, quy định về hóa đơn điện tử cũng là trở ngại lớn đối với những người buôn bán tại chợ truyền thống. Một số tiểu thương bày tỏ băn khoăn là đối với các đơn hàng bỏ mối lớn, thông tin thường đã có hóa đơn điện tử và mã số thuế lưu trữ trên hệ thống hoặc qua liên lạc Zalo. Tuy nhiên, việc lập hóa đơn hay ghi chép cho các giao dịch nhỏ lẻ như bán nửa ký đường hay vài ngàn đồng tiền muối, tiêu rất khó thực hiện.

Bà Thảo chia sẻ: “Giờ nói làm về hóa đơn điện tử chị em đâu có ai biết làm. Đặc thù kinh doanh tại chợ là khách hàng thường không đủ kiên nhẫn chờ đợi người bán thao tác bấm hóa đơn điện tử trên máy. Ngược lại, nếu để đến cuối ngày mới nhập liệu thì người bán cũng khó có thể nhớ hết các giao dịch đã thực hiện trong ngày để kê khai chính xác”.

Do đó, nhiều người vẫn đang chờ hướng dẫn cụ thể từ cơ quan chức năng để tránh lãng phí công sức nếu làm mà bị sai. Đồng thời, tiểu thương mong muốn Nhà nước và cơ quan thuế xem xét thực tế tại các chợ truyền thống để có giải pháp hỗ trợ phù hợp.

Cần chuẩn hóa sổ sách để thực hiện nghĩa vụ thuế

Ông Nguyễn Đức Nghĩa, chuyên gia trong lĩnh vực thuế, cho biết từ đầu năm 2026 chính thức xóa bỏ áp dụng chính sách thuế khoán. Ngưỡng doanh thu hiện nay được xem là yếu tố then chốt để xác định các nghĩa vụ thuế liên quan của tiểu thương, hộ kinh doanh.

Cụ thể, đối với thuế GTGT và thuế TNCN, các hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng trở xuống không thuộc đối tượng chịu thuế. Tuy nhiên, nhóm này thực hiện ghi sổ doanh thu bán hàng, dịch vụ theo mẫu.

Theo đó, người kinh doanh cần thực hiện mở tài khoản ngân hàng riêng phục vụ kinh doanh và đăng ký tài khoản trên hệ thống kê khai điện tử của cơ quan thuế. Việc ghi chép sổ sách theo mẫu quy định của Nghị định là yêu cầu bắt buộc nhằm phục vụ công tác hậu kiểm về sau.

Theo ông Nghĩa, hiện nay tiểu thương thực hiện ghi chép doanh thu hàng ngày vào sổ tay cá nhân với các thông tin sơ sài nhưng khi cơ quan thuế kiểm tra, các dữ liệu này cần được chuẩn hóa trên tệp tin điện tử hoặc phần mềm để đảm bảo tính minh bạch.

Do đó, các tiểu thương, hộ kinh doanh nên liên hệ trực tiếp với cơ quan thuế hoặc đại lý thuế uy tín để tư vấn thực hiện đúng quy định.

Cũng theo ông Nghĩa, để hỗ trợ các hộ kinh doanh còn lúng túng về con số, nhiều đại lý thuế đang triển khai chương trình hỗ trợ theo hình thức “cầm tay chỉ việc”. Các đơn vị này sẽ đồng hành trong vòng một năm để hướng dẫn tiểu thương cách nhập liệu, quản lý hóa đơn và thực hiện giao dịch điện tử đúng quy định.

Riêng đối với thuế môn bài, ông Nghĩa thông tin thêm về một thay đổi quan trọng trong chính sách mới. Theo Nghị quyết 198/2025/QH15, việc thu và nộp lệ phí môn bài chính thức chấm dứt kể từ ngày 1-1-2026.

Tại hội thảo liên quan việc thực hiện thuế kê khai diễn ra mới đây, ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) khẳng định: Doanh thu mà bà con tiểu thương, hộ kinh doanh kê khai theo thực tế trong năm 2026 sẽ hoàn toàn không được sử dụng làm căn cứ để truy thu thuế khoán của các năm về trước.

Ông Mai Sơn cũng trực tiếp chỉ đạo các Trưởng Thuế tỉnh, thành phố và cơ sở phải lập tức rà soát địa bàn. Những hộ kinh doanh nào chưa được tiếp cận các gói phần mềm, ứng dụng hỗ trợ kê khai hay chữ ký số phải được lập danh sách để hỗ trợ tận nơi. Ông yêu cầu ngành thuế phải chủ động phối hợp với các đơn vị cung cấp giải pháp, ngân hàng thương mại để mang đến những công cụ chuyển đổi số thiết thực, phù hợp nhất với điều kiện kinh doanh của từng hộ.

Ông Mai Sơn tái khẳng định mục tiêu xuyên suốt: “Bất kỳ hộ kinh doanh nào gặp vướng mắc đều sẽ có kênh giải đáp nhanh chóng. Cục Thuế sẽ tiếp tục tổ chức các buổi đối thoại trực tiếp tại chợ, tuyến phố và các diễn đàn trực tuyến để lắng nghe và điều chỉnh cách làm, đảm bảo sự đồng hành thực chất trong năm 2026 và những năm tiếp theo”.

Lãnh đạo Cục Thuế thông tin thêm, cơ quan thuế thấu hiểu những sai sót trong thời gian đầu phần lớn xuất phát từ sự bỡ ngỡ, thiếu kinh nghiệm hoặc lỗi kỹ thuật. Do đó, ưu tiên hàng đầu của ngành thuế lúc này không phải là kiểm tra hay xử phạt mà tập trung nguồn lực vào việc hướng dẫn, nhắc nhở để bà con điều chỉnh cho đúng ngay từ đầu.

Các quy định xử phạt vi phạm hành chính về hóa đơn cũng đã được xây dựng lại theo hướng đơn giản hóa và giảm nhẹ đáng kể, phù hợp với đặc thù quy mô của hộ kinh doanh.