Di cư lao động thanh niên giảm, trung niên tăng

Chuyên khảo Di cư nội địa Việt Nam giai đoạn 2009-2024 do Cục Thống kê công bố chỉ ra trong 15 năm, thanh niên độ tuổi 20-24 là lực lượng di cư lớn nhất tại tất cả các vùng kinh tế nhưng quy mô giảm mạnh những năm 2019-2024.

Cụ thể, mức giảm còn 170.000 người tại Bắc Trung Bộ và duyên hải miền Trung, 167.000 tại Đồng bằng sông Hồng và 171.000 tại Đồng bằng sông Cửu Long. Trong khi những năm 2009-2014, nhóm tuổi này dẫn đầu về quy mô di cư lần lượt tại ba vùng kinh tế là 370.000, 305.000 và 292.000 người. Tỷ lệ sụt giảm 40-54% phản ánh sự thay đổi trong hành vi dịch chuyển của thanh niên. Họ tìm được nơi học tập, việc làm tại nơi sinh sống nên giảm nhu cầu di cư.

Ngược lại, tỷ trọng di cư độ tuổi 30-39 tăng ở nhiều vùng. Tại Đông Nam Bộ, nhóm di cư tuổi 30-34 tăng từ 4,1% lên 4,6% và nhóm tuổi 35-39 từ 2,4% lên 3%. Đồng bằng sông Hồng ghi nhận tỷ lệ tương tự, tăng từ 2,4% lên 2,6% với nhóm tuổi 30-34 và 1,1% lên 1,6% ở nhóm 35-39 tuổi. Xu hướng tăng phản ánh trung niên ngày càng tham gia sâu vào quá trình này do nhu cầu tái định cư chuyển đổi công việc hoặc lý do gia đình.

Di cư người già 65 tuổi trở lên có xu hướng tăng từ 0,2% lên 0,3% trong tổng cơ cấu. Số này tại Đồng bằng sông Hồng từ 19.000 lên 25.000 người, Đồng bằng sông Cửu Long từ 13.000 lên 15.000 người. Quy mô dù không lớn nhưng chiều hướng tăng cho thấy người cao tuổi hồi cư, chọn về quê sinh sống ngay sau khi nghỉ hưu hoặc di chuyển theo con cháu.

Cơ quan thống kê ghi nhận người di cư không có chuyên môn kỹ thuật vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhưng quy mô giảm mạnh, từ 3,8 triệu người giai đoạn 2009-2014 còn 2,2 triệu những năm 2019-2024. Mức giảm phản ánh chuyển dịch lao động phổ thông đang chững lại, cơ cấu nguồn nhân lực di cư ngày càng thay đổi.

Tiếp đến là nhóm trình độ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng quy mô di cư nhỏ và giảm mạnh, không tạo ra biến động đáng kể. Giai đoạn 2009-2014 ghi nhận khoảng 400.000 người di cư có trình độ trung cấp, 300.000 người trình độ cao đẳng giảm xuống còn 100.000-200.000 người mỗi nhóm vào những năm 2019-2024. Sự sụt giảm rõ rệt phản ánh lao động trình độ trung bình ít tham gia vào các luồng di cư, chuyển sang hình thức làm việc tại chỗ, phi chính thức hoặc tự tạo việc làm.

Người di cư trình độ đại học trở lên là nhóm ít biến động nhất, từ 800.000 người những năm 2009-2014 xuống 700.000 người giai đoạn 2019-2024. Nhóm này chiếm 6,6% số di cư tại Đồng bằng sông Hồng; 5,7% tại Đông Nam Bộ và hơn 4% tại Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung. Nhìn chung quy mô ổn định trong 15 năm cho thấy vai trò ngày càng rõ của lao động chất lượng cao.

Việc làm vẫn là lý do lớn nhất khiến lao động tuổi 20-34 ra đi, tiếp đến do kết hôn – khoảng 2 triệu người mà phần đông là nữ giới, cuối cùng là theo gia đình. Người di cư độc thân ngày càng tăng nhanh từ 28% trong tổng cơ cấu lên 36% sau 15 năm. Điều này cho thấy người trẻ độc thân ngày càng chủ động ra đi vì học tập, việc làm hoặc khởi đầu cuộc sống mới, đồng thời phản ánh xu hướng kết hôn ngày càng muộn trong thanh niên.

Cơ quan thống kê khuyến nghị cần tổng thể chính sách hỗ trợ nhóm di cư trung niên, trẻ em và người già khi cơ cấu của các nhóm này trong luồng di cư ngày càng tăng. Trong đó cần chú trọng phát triển các dịch vụ y tế, giáo dục, nhà ở và an sinh xã hội phù hợp; mở rộng giáo dục, đào tạo nghề và kết nối thị trường lao động để tạo công bằng cơ hội tìm việc làm. Với người độc thân – nhóm chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong luồng di cư, cần tăng kết nối cộng đồng, tư vấn tâm lý và tạo điều kiện tiếp cận nhà ở, dịch vụ công.

Hồng Chiêu