Hệ lụy từ việc ông Trump đăng tin nhắn riêng của lãnh đạo châu Âu

Những trao đổi riêng tư qua ứng dụng nhắn tin giữa các nguyên thủ quốc gia thường được ví như “trụ cột vô hình” giúp duy trì trật tự thế giới. Ngay cả khi công khai chỉ trích nhau gay gắt, họ vẫn duy trì kênh hậu trường để tìm kiếm thỏa hiệp và ngăn kịch bản tồi tệ nhất xảy ra.

Hình thức liên lạc này xuất hiện từ những năm 2000 và phổ biến hơn trong giai đoạn Covid-19, khi đại dịch khiến các cuộc gặp trực tiếp khó diễn ra. Các lãnh đạo phương Tây thường xuyên nhắn tin trao đổi như vậy để đạt thỏa thuận trong cả những vấn đề phức tạp nhất mà không lo ngại nội dung trò chuyện bị lọt ra ngoài.

Thông lệ vốn thầm lặng ấy đã bị Tổng thống Mỹ Donald Trump phá vỡ vào ngày 20/1. Trong vòng một giờ, ông đăng liên tiếp ảnh chụp màn hình nội dung trao đổi với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Tổng thư ký NATO Mark Rutte lên mạng xã hội.

Mareike Kleine, nhà khoa học chính trị tại Trường Kinh tế London, chuyên gia về các hình thức liên lạc phi chính thức hoặc bảo mật, cho biết bà chưa thấy bất kỳ tiền lệ nào về việc một nguyên thủ công khai tin nhắn riêng tư của lãnh đạo khác, như cách Tổng thống Mỹ vừa thực hiện.

“Chắc chắn là chưa bao giờ xảy ra với hình thức và tiềm ẩn hệ lụy lớn như vậy”, bà Kleine nói với The Times.

Trong tin nhắn riêng, Tổng thống Macron đề cập với Tổng thống Trump về hợp tác tại Trung Đông, cũng như đề xuất giảm căng thẳng giữa châu Âu và Mỹ về vấn đề Greenland. Ông chủ Nhà Trắng gần đây đẩy mạnh ý tưởng Mỹ kiểm soát hòn đảo tự trị của Đan Mạch, không loại trừ dùng biện pháp quân sự để đạt mục tiêu.

“Bạn của tôi, chúng ta hoàn toàn đồng lòng ở Syria. Chúng ta có thể làm những điều tuyệt vời về Iran. Tôi không hiểu ông đang làm gì với Greenland. Hãy cùng nhau xây dựng những điều vĩ đại”, Tổng thống Macron viết trong tin nhắn bằng tiếng Anh.

Ông chủ Điện Elysee cũng đề xuất tổ chức một cuộc gặp giữa các nước G7 tại Paris vào ngày 22/1 sau khi Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tại Davos, Thụy Sĩ kết thúc. Tổng thống Macron sau đó mời Tổng thống Trump cùng dùng bữa tối tại Paris trước khi lãnh đạo Mỹ lên đường về nước.

Cựu quan chức ngoại giao Pháp Francois-Joseph Schichan cho rằng việc những tin nhắn này bị công khai có thể khiến ông Macron mất mặt, bởi một số đoạn bị phơi bày quá mức.

“Ngay đầu tin nhắn, Tổng thống Macron đã thừa nhận một điều ông chưa từng nói trước công chúng, đó là không hiểu hành vi của ông Trump liên quan đến Greenland”, ông Schichan bình luận với BBC. Tin nhắn còn cho thấy ông Macron cố gắng “tiến hành chính sách ngoại giao theo lối truyền thống”, nhưng không hiệu quả với Tổng thống Trump, bởi ông ấy đưa mọi thứ lên mạng xã hội và kế hoạch đổ vỡ.

Tổng thống Trump sau đó công bố tin nhắn từ Tổng thư ký NATO Rutte ca ngợi thành tựu của Mỹ ở Syria, Dải Gaza, Ukraine và “sẽ nêu bật những điều này trong các phát biểu ở Davos”, đồng thời “cam kết tìm cách tiến về phía trước” trong vấn đề Greenland.

Theo cựu phát ngôn viên NATO Oana Lungescu, nội dung tin nhắn của Tổng thư ký Rutte không có nhiều khác biệt so với những phát ngôn công khai.

“Rủi ro ở đây là những gì vốn thuộc về không gian riêng tư lại không được đảm bảo là riêng tư nữa”, bà Lungescu nói, thêm rằng việc Tổng thống Trump đăng các thông điệp như vậy phản ánh xu hướng “ngoại giao công khai” mà ông theo đuổi.

Nathalie Tocci, giám đốc Viện Các vấn đề quốc tế (IAI), Italy, cho rằng ông Trump dường như muốn dùng sự châm biếm làm “vũ khí ngoại giao”.

“Cốt lõi là tạo ra sự lệ thuộc hoặc nhượng bộ”, bà Tocci nói với FT. “Điều đó có thể đạt được thông qua sức ép, cũng như qua việc làm suy giảm vị thế và uy tín của đối phương”.

Giới chuyên gia cho rằng ông Trump đã làm suy yếu “van an toàn” vốn được cộng đồng ngoại giao ngầm chấp nhận từ lâu. Nỗi lo các trao đổi ngầm có thể bị công khai bất cứ lúc nào đang làm lung lay “niềm tin”, nền tảng của ngoại giao quốc tế. Khi yếu tố này bị xói mòn, ngoại giao không chỉ mất đi sự linh hoạt mà còn dễ trượt sang đối đầu và bất mãn cá nhân.

Bà Lungescu cảnh báo các lãnh đạo có thể bị cuốn vào cám dỗ thể hiện sức mạnh trên mạng xã hội, dẫn tới leo thang về mặt ngôn từ thay vì âm thầm tìm kiếm những giải pháp cùng có lợi ở hậu trường.

Hậu quả là dư địa cho thỏa hiệp gần như không còn, trong khi ngoại giao chính thức đình trệ. Điều này có thể trở thành một trở lực nghiêm trọng, giữa lúc thế giới đang đối mặt hàng loạt vấn đề phức tạp cùng lúc.

Trong khi đó, bà Kleine không cho rằng lãnh đạo các nước sẽ từ bỏ việc sử dụng tin nhắn để giao tiếp với nhau và âm thầm giải quyết các vấn đề phức tạp. Điều thay đổi nhiều khả năng chỉ là việc ông Trump sẽ ngày càng bị “đứng ngoài rìa”, ít nhất là đối với những thông tin nhạy cảm nhất.

“Chắc chắn cách họ ứng xử với Tổng thống Trump sẽ thay đổi”, bà Kleine nhận định. “Ông ấy đang là biến số khó lường, và họ cần phải mặc định rằng bất cứ điều gì nói với ông ấy đều khó có thể được giữ kín theo bất kỳ cách nào”.

Như Tâm (Theo BBC, FT, The Times)