Khi đại đoàn kết được kể bằng ‘mít non

Xưa nay, người ta vẫn thường truyền tai nhau câu ca dao: Ai về nhắn với nậu nguồn/Mít non gửi xuống, cá chuồn gửi lên. Từ nguồn cảm hứng ấy, đạo diễn Chu Dương Thùy Anh và đạo diễn Hồ Nhật Thảo đã thực hiện bộ phim tài liệu Mít non – cá chuồn nhằm thể hiện sự kết nối giữa đồng bào Kinh – Thượng, tinh thần đồng thuận, hy sinh của cán bộ, nhân dân miền xuôi và miền núi với những chính sách mới của Đảng và Nhà nước.

Những sợi dây kết nối Kinh – Thượng

Mạch phim được khơi nguồn từ chính những mối quan hệ mật thiết của người miền xuôi và người miền núi qua bao đời nay. Mở đầu phim là hình ảnh chị Y Việt Sa (Phó bí thư Tỉnh đoàn Quảng Ngãi, người mang 2 dòng máu Kinh – Xơ Đăng) đi chợ mua mít non và cá chuồn, hai loại sản vật thể hiện mối quan hệ giao thương thường xuyên của người Kinh và người đồng bào miền núi. 

Già làng A Biu (người Ba Na) đã phát biểu trong phim, người miền núi đánh những điệu cồng chiêng và chuẩn bị rượu ngon để tiếp người miền xuôi lên buôn bán, đồng thời người miền xuôi bán thì ít mà cho thì nhiều.

Rút ra từ những sử thi, già làng A Jar (người Xơ Đăng) đã chứng minh rằng sự giao lưu, buôn bán của cộng đồng người dân tộc thiểu số và người Kinh từ ngàn xưa đã rất tốt đẹp.

Vốn dĩ từ lâu thần rừng và thần biển vẫn có sự kết nối với nhau. Dọc miền Trung, nhiều tỉnh, thành Tây nguyên và đồng bằng duyên hải tiếp giáp nhau như Kon Tum – Quảng Ngãi, Gia Lai – Bình Định, Đắk Lắk – Phú Yên… và ven biển có những nhánh của Trường Sơn vươn ra sát biển.

Tận dụng những mối liên kết ấy, Mít non – cá chuồn đã thể hiện một vấn đề mà lâu nay nhiều người còn băn khoăn: sự hòa hợp giữa những địa phương có sự khác nhau về văn hóa, địa hình, kinh tế…

Từ tháng 7.2025, khi phương án sáp nhập tỉnh, thành được thống nhất, tình thân giữa các cộng đồng người lại càng trở nên bền chặt hơn. Đó là khi các cán bộ từ miền thượng xuống đồng bằng làm việc, trong đó có những người dân tộc thiểu số như Y Việt Sa. Cán bộ trẻ này vốn công tác ở Kon Tum, sau sáp nhập, chị về TP.Quảng Ngãi với sự bỡ ngỡ. Nhưng chính sự hòa hiếu của người dân địa phương đã giúp chị nhanh chóng thích nghi với môi trường mới.

Cán bộ trẻ đã được người dân giúp đỡ tìm nhà, nơi mua đồ gia dụng, chợ và các hàng quán… Ngược lại, khi về xuôi, nữ cán bộ Đoàn Y Việt Sa cũng mang theo đàn đá, đàn T’rưng đến các trường học để quảng bá văn hóa tiêu biểu của đồng bào miền núi và được người miền xuôi đón nhận cởi mở. Tinh thần hòa hợp đã thể hiện rất rõ từ những điều giản dị ấy.

Tiến đến không gian lớn, mở ra cơ hội lớn

Để có được hệ thống bộ máy như hiện nay, chính quyền, cán bộ và nhân dân đã không ngừng nỗ lực, vượt qua những rào cản của cá nhân để hướng đến sự nghiệp chung.

Những hình ảnh Y Việt Sa sinh hoạt một mình, hay hình ảnh vợ chồng bịn rịn khi cầm quyết định chuyển nơi công tác trên tay, hình ảnh rời nhà lúc khuya và nụ cười trên chuyến xe trở về nhà… đã tạo nên những thước phim đầy nỗi niềm. Bộ phim đã mang theo thật nhiều câu chuyện…

Có biết bao cán bộ khác như Y Việt Sa đã quên đi cá nhân mình để đến nơi ở mới, nhận nhiệm vụ ở cơ quan mới, cố gắng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình. Lo lắng, nhớ nhung, những cảm giác ấy cần một tinh thần mạnh mẽ để vượt qua.

Trong phim, có đoạn ghi lại cảnh cán bộ đi từ miền núi về đồng bằng trên đường đèo trơn trượt và có những đoạn sạt lở nghiêm trọng. Hình ảnh ấy bổ sung thêm vào với những hình ảnh khác đã thể hiện hết những khó khăn, những nỗ lực mà người cán bộ phải trải qua.

Họ đã vượt qua khoảng cách địa lý, cảm xúc cá nhân và những thiếu thốn, khó khăn trong giai đoạn đầu thực hiện công tác mới để trở thành những người có tinh thần trách nhiệm, ý thức tổ chức kỷ luật và sự cống hiến thầm lặng.

Những đoạn gây xúc động nhất trong phim là hình ảnh người chồng động viên tinh thần của vợ, người mẹ an ủi và cổ vũ con… Họ cũng đã dám quên đi những tình cảm cá nhân để vợ mình, con mình yên tâm công tác.

Hình ảnh gây ấn tượng mạnh mẽ hơn nữa có lẽ là hình ảnh Y Việt Sa ngồi giã mì với mẹ chồng. Giây phút ấy, hai mẹ con đã tâm sự với nhau. Mẹ chồng (một người dân tộc thiểu số) nói: “Thỉnh thoảng về thăm, má không trách móc các con đâu”. Câu ấy mang lại một hiệu ứng tích cực và tăng thêm giá trị cho bộ phim, thể hiện tinh thần của người đồng bào dân tộc thiểu số. Họ đã chấp nhận sự thay đổi của chính sách, chấp nhận sự thay đổi trong gia đình vì đại cục, thương yêu con cái, mong con cái tiếp tục phấn đấu nên người mà không cần chịu gánh nặng hiếu đạo… Với tinh thần của bà mẹ người đồng bào, có thể thấy chính sách sáp nhập là hợp ý Đảng, thuận lòng dân.

Già làng A Jar đã thể hiện niềm vui mừng trước những chủ trương mới của Đảng và Nhà nước. Chính sách đổi mới sẽ giúp tránh đi sự kỳ thị, cùng nhau phát triển để xóa đi đói nghèo, lạc hậu, tăng cường sự gắn bó giữa các cộng đồng người.

Theo lời của ông U Huấn (Phó bí thư Thường trực Tỉnh ủy Quảng Ngãi), tinh giản cần phải hiệu quả hơn để tình người ấm áp hơn. Đó cũng chính là một minh chứng rõ nét cho khối đại đoàn kết dân tộc mà Mặt trận Tổ quốc Việt Nam luôn nỗ lực xây dựng và gìn giữ.

Sáp nhập các đơn vị hành chính đã mở ra một không gian lớn với thêm nhiều cơ hội lớn, giờ đây nhiều tỉnh, thành có cả biển lẫn rừng, tạo thêm nhiều cơ hội để phát triển kinh tế, góp phần phát triển quốc gia giàu mạnh. 

Phim kết thúc bằng đoạn cao trào của bản độc tấu đàn nhị Kể chuyện ngày mùa (Thao Giang), như thể hiện sự hân hoan và một hy vọng về sự phát triển, vươn xa của quê hương, của dân tộc.