Vẻ đẹp của chân dung người lính trong ‘Bước chân tháng năm’

Những dấu chân để lại

Bước chân tháng năm tập hợp gồm 105 bài thơ được Trần Quang Khánh sáng tác trong vài năm trở lại đây. Là một người lính của lực lượng bộ đội biên phòng từng cầm súng tham gia các cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía bắc, mỗi bài thơ của anh như một dấu chân để lại trên mỗi chặng đường biên cương đất nước. 

Đọc thơ Trần Quang Khánh, bạn đọc sẽ có cơ hội đến với những miền biên ải xa xôi mà gần gũi từ Châu Mộc đến Hà Giang luôn bao phủ một màu sương khói, từ Trường Sơn xanh ngắt đến Trường Sa con sóng bạc đầu. Đó chính là những câu thơ của lòng yêu đất nước toát lên từ tâm hồn người lính phảng phất bóng hình người tráng sĩ trong những câu thơ cổ điển từng coi cái chết nhẹ tựa lông hồng:

Chiều xuân biên ải đào xơ xác

Khói lửa Hà Giang – hương khói bay

Vẫn biết ngàn năm sau vẫn ngát

Người nằm dưới mộ giấc mơ say

(Chiều)

Thơ Trần Quang Khánh vì thế bàng bạc một chất màu lãng mạn, phong sương như người lính ra trận không hẹn ngày về với những ngôn từ nhuốm một màu biên ải:

Ta như lạc bước vào sắc biếc

Quên cả thời gian đã nhuộm màu

Lòng những sục sôi còn muốn vượt

Qua đèo dốc nốt kiếp mai sau

(Xuân chiều nay)

Với những dấu chân thơ để lại trên mỗi vệt hành quân như thế, thơ Trần Quang Khánh gieo vào lòng người đọc những tâm trạng tích cực để từ đó tạo nên một năng lượng sống lạc quan và lãng mạn. Thơ anh nói không với sự ủy mị của tâm hồn, nói không với sự buồn chán của tâm trạng. Đó là điều đáng quý nhất ở thơ của người lính Trần Quang Khánh.

Những vần điệu lấp lánh

Một đặc điểm nổi bật trong tập thơ Bước chân tháng năm là cách sử dụng ngôn từ thơ rất trong sáng và nhuần nhị. Trong lúc một số cây bút trẻ đang say mê với lối thơ tắc tị, bí hiểm của trường phái thơ hậu hiện đại thì Trần Quang Khánh trước sau vẫn giữ một phong cách thơ thuần Việt trong vần điệu và từ ngữ. Anh nói về cuộc đời của những người lính gắn liền với rừng già Trường Sơn như nói về một tượng đài cao đẹp lẫy lừng sự nghiệp nhưng luôn nép mình khiêm tốn giữa cuộc đời:

Trường Sơn ôm trọn thời trai trẻ

Năm chục mùa trôi vẫn ngóng theo

Rộn rã lẽ đời vang trống trận

Thương làn mây bạc đứng buông neo

(Khúc nhạc xưa)

Chính sự kiêu hùng rất lính mà rất đỗi bình thường và giản dị ấy của người lính trong cuộc sống đã tạc nên một hình tượng điển hình văn học toát lên từ toàn bộ tập thơ. Họ, những người lính, đã sống, chiến đấu và hy sinh vì Tổ quốc để từ đó viết nên những trang sử với niềm tự hào vô biên:

Chúng ta đi dưới cờ Tổ quốc

Đến Điện Biên chói rực chiều hè

Đến vòng tay 30 tháng Tư thành phố mang tên Bác

Giải phóng miền Nam đất nước trọn lời thề

(Bước chân tháng năm)

Chính những lấp lánh trong vần điệu của thơ Trần Quang Khánh đã tạo nên những câu thơ vang vọng về một đất nước Việt Nam bốn ngàn năm lịch sử oai hùng khiến mỗi câu thơ của anh như một trang vàng của lịch sử được lật mở. Những sông Như Nguyệt, những sóng Bạch Đằng giang, những ải Chi Lăng bảng lảng, những sông Lô mướt bờ lau trắng, những mái chèo mẹ Suốt trên dòng Nhật Lệ… hiện lên trong thơ anh như một sự náo nức của lịch sử:

Ta đi tìm lại vầng trăng cổ tích

Thấy rêu phong Như Nguyệt ở giấc mơ

Thấy Bạch Đằng giang sóng vỗ mịt mờ

Thấy ải Chi Lăng trong mây chiều bảng lảng

Nghe tiếng hát sông Lô xô bờ lau trắng

Tiếng mẹ Suốt chèo đò khua động cả non sông…

(Có phải?)

Những dự báo tương lai

Thơ là tâm trạng, thơ là tiếng lòng nhưng với những cây bút lạc quan, trong sáng và hồn hậu như Trần Quang Khánh thì thơ còn là một dự báo tốt đẹp hướng về tương lai. Bước chân tháng năm của anh đến tay bạn đọc đúng vào dịp Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng ta diễn ra và từ đó mở ra những triển vọng mới của một kỷ nguyên phát triển mới của đất nước. Đó là những câu thơ vang lên như tiếng hát của một người lính đang cầm chắc tay súng gìn giữ biển trời Tổ quốc:

Nước Việt ơi ta gọi mãi tên người

Từng giọt máu rải đều trên sông núi

Trên cát vàng, đáy biển Đông sóng dữ

Trên hạt lúa vàng, sau mỗi lũy tre xanh

Tháng tư về ta đến với tương lai

(Tháng Tư ơi)

Với cách viết tự nhiên, dung dị, với cách dùng từ ngữ được chắt lọc trong mỗi bài thơ và trong mỗi câu thơ, Bước chân tháng năm đã đem đến cho bạn đọc một tâm trạng vui tươi, yêu đời, một năng lượng sống tích cực. Đó là một ý nghĩa rất đáng kể toát lên từ tập thơ mới của anh. Có thể nói, mỗi câu thơ như một nốt nhạc vui, mỗi bài thơ như hồi kèn giục giã bước chân người rảo gót giữa mùa đi:

Tiếng nhạc ngày vui giục giã đời

Ánh vàng vin giữ cánh hoa rơi

Thinh không mây đọng màu thiên cổ

Nghe tiếng mùa đi phía cuối trời

(Trưa ngưng đọng)