Giữa “bão” công nghệ và yêu cầu đổi mới, từ Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo và Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, bài toán nhân lực và đổi mới đại học được đặt ra rõ nét.
Trả lời phỏng vấn phóng viên Dân trí, PGS.TS Phan Hồng Hải – Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp TPHCM – chia sẻ thẳng thắn về cơ hội và thách thức đổi mới đào tạo, yêu cầu nhân lực từ doanh nghiệp và cách để sinh viên không bị “lạc lõng” giữa bão công nghệ.
Doanh nghiệp không tuyển người chỉ vì bằng cấp
Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị coi giáo dục và đào tạo là đột phá chiến lược, đòi hỏi sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy và cách làm trong toàn hệ thống. Ở góc độ giáo dục đại học, theo ông đâu là những thay đổi rõ nét nhất đang diễn ra hiện nay? Những yêu cầu đổi mới mang lại cơ hội và thách thức gì?
– Có thể thấy rõ nhất là sự dịch chuyển từ giáo dục thiên về truyền thụ kiến thức sang giáo dục phát triển năng lực, lấy người học làm trung tâm và gắn chặt hơn với nhu cầu của xã hội và thị trường lao động.
Nghị quyết 71 đặt ra yêu cầu đổi mới đồng bộ từ chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, kiểm tra đánh giá cho đến quản trị đại học. Đây là cơ hội để các trường đại học tái cấu trúc mạnh mẽ, nâng cao chất lượng và vị thế, nhưng cũng là thách thức lớn về nguồn lực, đội ngũ và tốc độ thích ứng nếu không thay đổi kịp thời.
PGS.TS Phan Hồng Hải – Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp TPHCM (Ảnh: IUH).
Nghị quyết 71 nhấn mạnh vai trò của các trường đại học trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, gắn với nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội. Theo ông, đâu là yêu cầu mới nhất từ thị trường lao động và doanh nghiệp mà các trường đại học buộc phải thay đổi nếu không muốn tụt hậu?
– Theo tôi, yêu cầu lớn nhất hiện nay từ thị trường lao động là khả năng nắm bắt và làm chủ công nghệ song hành với kỹ năng nghề nghiệp và kỹ năng mềm.
Doanh nghiệp không còn tuyển dụng chỉ dựa trên bằng cấp, mà chú trọng nhiều hơn đến việc sinh viên hiểu công nghệ đang được sử dụng trong thực tế sản xuất – kinh doanh và có khả năng vận dụng ngay vào công việc.
Bên cạnh kiến thức chuyên môn, sinh viên cần được trang bị tư duy số, kỹ năng sử dụng công cụ công nghệ, phân tích dữ liệu, tự động hóa quy trình, đồng thời phát huy các kỹ năng nền tảng như làm việc nhóm, giao tiếp, giải quyết vấn đề và thích ứng nhanh với sự thay đổi. Đây là những năng lực mà trí tuệ nhân tạo hay máy móc khó có thể thay thế.
Điều này buộc các trường đại học phải đổi mới chương trình đào tạo theo hướng mở và linh hoạt, cập nhật nhanh công nghệ mới, tăng thời lượng thực hành, dự án và trải nghiệm tại doanh nghiệp.
Nếu không gắn đào tạo với công nghệ và kỹ năng thực tiễn, sinh viên tốt nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc hòa nhập thị trường lao động và doanh nghiệp cũng khó tìm được nguồn nhân lực phù hợp.
Để sinh viên không “lạc lõng” giữa bão công nghệ
Một trong những định hướng quan trọng của Nghị quyết 71 là xây dựng các trường đại học trở thành trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp. Theo ông, đâu là những bước đi ưu tiên để sinh viên không chỉ học tốt lý thuyết mà còn có khả năng sáng tạo, làm chủ công nghệ và khởi nghiệp?
– Từ thực tiễn triển khai tại Trường Đại học Công nghiệp TPHCM (IUH), chúng tôi nhận thấy rằng để sinh viên không chỉ học tốt lý thuyết mà còn có khả năng sáng tạo và làm chủ công nghệ.
Điều quan trọng nhất là đưa nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và tinh thần khởi nghiệp vào ngay trong quá trình đào tạo, chứ không tách rời thành các hoạt động bên lề.
Tại IUH, nhà trường từng bước gắn hoạt động nghiên cứu khoa học của giảng viên với đề tài, đồ án và dự án học tập của sinh viên, tạo điều kiện để các em tham gia nhóm nghiên cứu, phòng thí nghiệm, các dự án hợp tác với doanh nghiệp ngay từ những năm đầu.
Qua đó, sinh viên hình thành tư duy nghiên cứu, biết đặt câu hỏi, giải quyết vấn đề và chuyển hóa kiến thức thành sản phẩm cụ thể.
Bên cạnh đó, kinh nghiệm cho thấy việc xây dựng môi trường thực hành và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong trường là yếu tố then chốt. Khi sinh viên được tiếp cận phòng thí nghiệm hiện đại, dự án thực tế và sự đồng hành của doanh nghiệp, các ý tưởng sáng tạo có cơ hội được ươm tạo, thử nghiệm và từng bước thương mại hóa.
Đây cũng chính là nền tảng để hình thành tinh thần khởi nghiệp bền vững, xuất phát từ năng lực thật và nhu cầu thật của xã hội.
Trước lo ngại kiến thức trong giảng đường không theo kịp tốc độ phát triển công nghệ, theo ông làm thế nào để sinh viên không bị “lạc lõng” khi cầm bằng tốt nghiệp ra trường?
– Điều quan trọng nhất là không chạy theo công nghệ một cách hình thức, mà phải trang bị cho sinh viên năng lực nền tảng: tư duy số, tư duy phản biện, khả năng tự học và cập nhật kiến thức mới.
Bên cạnh đó, chương trình đào tạo cần được cập nhật linh hoạt, kết hợp chặt chẽ giữa kiến thức cơ bản, kỹ năng số và trải nghiệm thực tế từ doanh nghiệp. Khi có năng lực thích ứng, sinh viên sẽ không bị tụt lại phía sau dù công nghệ thay đổi nhanh đến đâu.
Giữ người giỏi và gỡ “nút thắt” đại học – doanh nghiệp
Muốn giáo dục và khoa học – công nghệ đột phá thì phải có người giỏi, nhưng việc giữ chân giảng viên, chuyên gia đầu ngành ở trường công lập không dễ. Ông có “bí quyết” gì?
– Thực tế cho thấy, bài toán thu hút và giữ chân giảng viên, chuyên gia giỏi tại các trường đại học công lập là thách thức chung. Tại Trường Đại học Công nghiệp TPHCM, chúng tôi cũng từng đối diện với nguy cơ “chảy máu chất xám”, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn từ khu vực tư nhân và quốc tế.
Kinh nghiệm rút ra từ IUH là, ngoài yếu tố thu nhập, điều giữ chân giảng viên lâu dài chính là môi trường học thuật và cơ hội phát triển nghề nghiệp.
Nhà trường chú trọng tạo điều kiện để giảng viên được tập trung nghiên cứu, tham gia các đề tài khoa học, hợp tác với doanh nghiệp và đối tác quốc tế, qua đó nâng cao năng lực chuyên môn và uy tín học thuật.
Ngoài yếu tố thu nhập, điều giữ chân giảng viên lâu dài chính là môi trường học thuật và cơ hội phát triển nghề nghiệp (Ảnh: IUH).
Bên cạnh đó, IUH từng bước xây dựng cơ chế khuyến khích, ghi nhận và trao quyền cho giảng viên có năng lực, tạo không gian để đổi mới sáng tạo, chủ động đề xuất ý tưởng và triển khai các chương trình đào tạo, nghiên cứu mới.
Khi giảng viên cảm nhận được sự tin tưởng, tôn trọng và có cơ hội đóng góp giá trị thực chất cho xã hội thông qua nhà trường, họ sẽ gắn bó và cống hiến lâu dài.
Cả hai nghị quyết đều đặt ra yêu cầu gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường – doanh nghiệp – xã hội. Từ thực tiễn hợp tác với doanh nghiệp, ông cho rằng đâu là “nút thắt” lớn nhất khiến nghiên cứu khoa học và đào tạo đại học chưa phát huy hết hiệu quả và cần tháo gỡ như thế nào?
– Theo tôi, nút thắt lớn nhất hiện nay là sự chưa đồng bộ về cơ chế và kỳ vọng giữa hai bên. Nhiều doanh nghiệp mong muốn kết quả nhanh, trong khi nghiên cứu và đào tạo đại học cần thời gian và tính bền vững.
Để tháo gỡ, cần cơ chế hợp tác rõ ràng, cùng xác định bài toán thực tiễn, chia sẻ lợi ích và rủi ro, đồng thời Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu trong trường đại học.
Sinh viên tương lai phải là công dân toàn cầu
Khi nhìn về mục tiêu dài hạn của Nghị quyết 71 và 57, ông hình dung thế nào về chân dung sinh viên trong 5-10 năm tới?
– Quan điểm của tôi cho rằng sinh viên trong 5-10 năm tới sẽ không chỉ giỏi chuyên môn, mà phải là công dân toàn cầu, có tư duy số, khả năng làm việc trong môi trường đa văn hóa, đa ngành.
Họ cần biết học suốt đời, làm chủ công nghệ, sáng tạo và thích ứng nhanh. So với thế hệ hiện nay, sinh viên tương lai sẽ linh hoạt hơn, chủ động hơn và cạnh tranh không chỉ trong nước mà trên thị trường lao động toàn cầu.
Nếu tóm lược tinh thần của hai nghị quyết bằng một thông điệp gửi tới giảng viên và sinh viên, ông muốn nhấn mạnh điều gì?
Nếu tóm lược tinh thần của Nghị quyết 71 và 57 trong một thông điệp, tôi muốn nhấn mạnh: “Đổi mới tư duy – làm chủ tri thức – kiến tạo tương lai”.
Giảng viên phải không ngừng đổi mới phương pháp và tư duy giáo dục; sinh viên phải chủ động học tập, sáng tạo và thích ứng. Chỉ khi cả hai cùng thay đổi, giáo dục đại học mới thực sự tạo ra đột phá.
Xin trân trọng cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!
Huyên Nguyễn (thực hiện)
Nguồn: https://dantri.com.vn/giao-duc/nghi-quyet-71-va-57-loi-giai-cho-bai-toan-nhan-luc-chat-luong-cao-20260113233452282.htm
