Các nước quy định thế nào về quyền với vỉa hè, đường trước nhà

Các đô thị lớn của Việt Nam như Hà Nội và TP HCM đều đang gặp chung tình trạng thiếu trầm trọng chỗ đậu xe. Lượng phương tiện, khoảng 10 triệu đầu xe, đang gia tăng hàng năm, dẫn tới nhiều bất cập trong sinh hoạt cư dân và an ninh trật tự.

Vấn nạn đỗ xe chắn cửa nhà trên phần đường công cộng không chỉ phổ biến ở Việt Nam mà còn là đề tài nóng tại nhiều quốc gia. Tuy nhiên, ở các nước phát triển, hệ thống luật pháp thường quy định rất rõ ràng về ranh giới giữa “quyền sở hữu công cộng” và “quyền tiếp cận tài sản cá nhân”.

Hầu hết luật ở nhiều quốc gia đều thống nhất nguyên tắc: Lòng đường và vỉa hè là tài sản công cộng, người dân không có quyền sở hữu hay “xí chỗ” phần không gian trước cửa nhà mình.

Song luật pháp lại bảo vệ “quyền tiếp cận” của cư dân. Nghĩa là, dù bạn không sở hữu mặt đường nhưng không ai được phép ngăn cản bạn đi từ đường công cộng vào nhà, gara.

Mỹ có quy định rất chi tiết và thường được thực thi nghiêm khắc bởi cảnh sát giao thông hoặc các dịch vụ cứu hộ. Ranh giới giữa vỉa hè và lối vào nhà (lối hạ hè – curb cut) được coi là khu vực cấm đỗ. Nếu bị chắn, chủ nhà có quyền gọi xe cẩu đến kéo đi và người đỗ sai phải trả toàn bộ chi phí kéo xe (thường rất đắt).

Hầu hết các bang tại Mỹ (như California, New York, Texas) đều có điều luật cụ thể trong Bộ luật Gương mẫu về Giao thông (Uniform Vehicle Code). Trong đó có một nguyên tắc cho Curb Cut – lối hạ hè (phần vỉa hè được vát bằng để xe lên xuống) được coi là ranh giới cấm đỗ. Chỉ cần bánh xe hoặc cản xe lấn vào phần vát này, dù chỉ vài centimet, cũng bị coi là vi phạm.

Ngoài ra, bạn cũng không được đậu xe chắn cổng nhà của chính mình, do việc chắn lối vào có thể cản trở xe cứu hỏa hoặc cứu thương cần tiếp cận ngôi nhà trong trường hợp khẩn cấp.

Để giải quyết sự “vô lý” này, Bộ luật Giao thông California cho phép các thành phố cân nhắc cấp giấy phép đặc biệt, chi phí khoảng 100 USD/năm, để chủ nhà được phép đậu xe chắn ngang cổng nhà mình mà không bị phạt. Nếu không có giấy phép này, chính chủ vẫn bị dán vé phạt như thường.

Giấy phép đặc biệt này chỉ dành cho chủ thực tế sở hữu hoặc thuê bất động sản đó, chỉ áp dụng cho nhà đất. Người dân phải chứng minh rằng chỗ đậu xe trên đường tại khu vực đó quá khan hiếm và việc đậu xe chắn cổng nhà mình là cần thiết để giảm tải giao thông.

Song nếu nhà quá gần giao lộ, trạm cứu hỏa, hoặc việc đậu xe khiến đầu, đuôi nhô ra vỉa hè, gây khuất tầm nhìn, thì không được. Các vòi nước cứu hỏa thường nằm gần ranh giới các nhà. Việc đỗ xe chắn cổng có thể làm chậm quá trình triển khai vòi rồng.

New York có quy trình xử lý xe chặn cổng thông qua đầu số 311. Khi gặp tình huống này, chủ nhà có quyền gọi ngay 311 để báo. Cảnh sát sẽ đến kiểm tra. Nếu vi phạm, họ sẽ dán một tấm vé phạt 65-100 USD.

Chỉ sau khi xe đã bị dán vé phạt, chủ nhà mới có quyền gọi bất kỳ công ty cứu hộ tư nhân nào đến kéo xe đó đi. Người chủ xe vi phạm sẽ phải trả toàn bộ phí kéo xe và phí lưu kho bãi để lấy lại xe. Điều này giúp chính quyền giảm tải việc thực thi mà vẫn bảo vệ được quyền lợi chủ nhà.

Với quy trình gọi 311 và kéo xe công khai, luật pháp Mỹ ngăn chặn việc chủ nhà tự ý phá hoại xe (tạt sơn, đập kính), vốn có thể dẫn đến các vụ kiện tụng hình sự phức tạp hơn.

Tại Australia, Luật Giao thông đường bộ quy định: Một lái xe không được dừng xe trên đường ở vị trí gây cản trở xe khác ra vào lối đi, trừ khi họ đang bốc dỡ hàng hóa hoặc đón trả khách và không rời khỏi xe quá 2 phút.

Điều này phân biệt rõ giữa “đỗ xe” và “dừng xe tạm thời”. Việc đỗ xe tắt máy bỏ đi chắn cửa nhà người khác là hành vi vi phạm pháp luật giao thông đô thị.

Tại nhiều quốc gia Châu Á, nơi có mật độ dân cư cực cao và hạ tầng giao thông đôi khi “quá tải” so với lượng phương tiện, quy định về việc đỗ xe chắn cổng nhà thường được chia thành hai thái cực: Rất nghiêm khắc (như ở Nhật Bản, Singapore) hoặc đang siết chặt dần như Hàn Quốc, Thái Lan.

Nhật Bản là quốc gia điển hình nhất về việc kiểm soát đỗ xe. Họ giải quyết vấn đề từ gốc rễ thay vì đợi đến khi có tranh chấp trước cổng nhà. Luật bãi đỗ xe (Shako Shomeisho) quy định, để đăng ký sở hữu một chiếc xe, bạn phải có “Giấy xác nhận nơi đỗ xe” trong bán kính 2 km từ nhà.

Việc đỗ xe trên đường phố (ngay cả trước cửa nhà mình) phần lớn là bất hợp pháp. Luật Giao thông đường bộ Nhật Bản quy định rõ: Ngay cả khi không có biển cấm, bạn không được phép đỗ xe tại nơi gây cản trở lối ra vào của các gara hoặc công trình trong phạm vi 3 m.

Việc một người lạ tự ý đỗ xe chắn cổng nhà ở Nhật là cực kỳ hiếm thấy và sẽ bị cảnh sát xử lý bằng mức phạt rất nặng ngay lập tức.

Mức phạt tiền dao động từ 15.000 yên (2,7 triệu đồng) đếm 21.000 yên (3,8 triệu đồng) tùy loại xe. Tài xế cũng có thể bị trừ từ 1 đến 2 điểm trên bằng lái, tùy vào mức độ cản trở. Ở Nhật, nếu bị trừ 6 điểm trong vòng 3 năm, bằng lái sẽ bị đình chỉ ít nhất 30 ngày.

Điểm khiến người Nhật sợ nhất không phải là tiền phạt, mà là luật cấm biến đường phố thành bãi đỗ xe (thường gọi là lỗi Aozora Chusha – Đỗ xe ngoài trời).

Theo đó, nếu bạn đỗ xe trên đường (dù là trước cổng nhà) quá 12 giờ vào ban ngày hoặc quá 8 giờ vào ban đêm, bạn có thể bị phạt tới 200.000 yên (khoảng 34 triệu đồng) hoặc bị phạt tù lên đến 3 tháng.

Cảnh sát Nhật cũng thường tổ chức các đợt ra quân tập trung vào lỗi đỗ xe chắn lối đi của xe cứu hỏa và gara tư nhân. Khi đó, không chỉ phạt tiền, xe sẽ bị kéo đi ngay lập tức để giải phóng mặt bằng, và chủ xe phải đến đồn cảnh sát làm việc trong sự “xấu hổ” với cộng đồng.

Hàn Quốc từng có tình trạng tương tự Việt Nam với những con ngõ nhỏ bị xe đỗ kín. Tuy nhiên, các vụ hỏa hoạn nghiêm trọng, điển hình là vụ cháy tại Jecheon năm 2017 khiến 29 người chết, khi xe cứu hỏa không thể tiếp cận tòa nhà do xe đỗ chắn đường, luật pháp về đậu xe đã thay đổi.

Theo Điều 32 và 33 của Luật Giao thông đường bộ Hàn Quốc, việc dừng hoặc đỗ xe bị cấm trong phạm vi 5 mét tính từ các thiết bị phòng cháy chữa cháy (trụ nước, họng chờ); các lối ra vào của các tòa nhà, bãi đỗ xe hoặc các công trình được chỉ định.

Nghĩa là luật không quan tâm bạn có phải chủ nhà hay không. Nếu bạn đỗ xe tại nơi gây cản trở việc lưu thông của phương tiện khác ra vào một bất động sản, đó là hành vi vi phạm.

Lực lượng cứu hỏa có quyền phá hủy, ủi bay hoặc kéo đi bất kỳ phương tiện nào đỗ trái phép gây cản trở lối đi của xe chữa cháy trong tình huống khẩn cấp. Nếu xe đỗ sai quy định (chặn cổng, chặn vỉa hè) mà bị xe cứu hỏa tông hỏng trong lúc làm nhiệm vụ, chủ xe không nhận được bất kỳ khoản bồi thường nào và còn bị phạt thêm đến 2 triệu Won (khoảng 37 triệu đồng).

Việc cố ý đậu xe chặn lối ra vào chung cư, gây cản trở giao thông, theo Điều 185 của Bộ luật Hình sự nước này, có thể bị phạt tù đến 10 năm hoặc phạt tiền đến 15 triệu won (270 triệu đồng).

Điều này tạo ra một áp lực tâm lý cực lớn. Người dân hiểu rằng đỗ xe chắn cổng không chỉ bị phạt mà còn có nguy cơ mất trắng tài sản nếu có sự cố xảy ra gần đó.

Hàn Quốc cũng là nước đi đầu trong việc “số hóa” việc xử phạt đỗ xe thông qua ứng dụng “Safety Report”. Bất kỳ người dân nào thấy xe đỗ chắn cổng, chắn lối đi bộ hoặc họng nước cứu hỏa đều có thể chụp 2 bức ảnh (cách nhau một phút) và gửi qua ứng dụng.

Nhà chức trách có quyền sẽ ra quyết định phạt dựa trên hình ảnh này mà không cần có mặt tại hiện trường.

Với các ngõ nhỏ, sẽ áp dụng hệ thống đỗ xe theo vị trí ưu tiên (Residential Priority Parking). Chính quyền kẻ vạch và đánh số ngay dưới lòng đường trước cửa nhà dân. Chủ nhà phải đăng ký và trả một khoản phí hàng tháng (thường rất rẻ) để được độc quyền đỗ xe tại đúng vị trí đó.

Nếu người lạ đỗ vào vị trí đã có chủ, xe sẽ bị kéo đi trong vòng 15-30 phút sau khi chủ vị trí báo cáo.

Hải Thư (Theo UKgov, AUgov, IP gov, Lawgo KR, Korea JoongAng Daily)