Tổng thư ký NATO Mark Rutte và Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp nhau tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos (Ảnh: Reuters).
Sau nhiều tuần làm nóng NATO và Greenland, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bất ngờ có điều chỉnh trong vấn đề này khi chuyển từ việc đòi quyền sở hữu đối với Greenland sang ca ngợi một thỏa thuận khung “vô thời hạn” liên quan đến hòn đảo này.
Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos (Thụy Sĩ), Tổng thống Trump cũng lần đầu tiên công khai loại trừ phương án dùng vũ lực để chiếm Greenland. Ông còn tuyên bố sẽ không áp đặt các mức thuế từng đe dọa có hiệu lực đối với một số quốc gia châu Âu từ ngày 1/2.
“Khuôn khổ” mà ông Trump đề cập sau cuộc gặp với Tổng thư ký NATO Mark Rutte tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới vào cuối ngày 21/1 bao gồm việc triển khai tên lửa của Mỹ, quyền khai thác mỏ nhằm ngăn chặn lợi ích của Trung Quốc và sự hiện diện mạnh mẽ hơn của NATO, một quan chức châu Âu cho biết.
Thỏa thuận đạt được ngay sau khi ông Trump đến khu nghỉ dưỡng ở Thụy Sĩ hôm 21/1 cũng phụ thuộc vào việc nhà lãnh đạo Mỹ giữ lời hứa không áp thuế đối với các quốc gia châu Âu, một quan chức khác cho hay.
Hiện tại, thỏa thuận này làm giảm mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với liên minh xuyên Đại Tây Dương kể từ khi NATO được thành lập sau Thế chiến II.
“Khi nói đến việc bảo vệ Bắc Cực, với ưu tiên là Greenland, chúng ta phải dành nhiều năng lượng, nhiều thời gian, nhiều sự tập trung hơn cho vấn đề này bởi vì chúng ta biết các tuyến đường biển đang được mở ra”, Tổng thư ký NATO Mark Rutte nói với Bloomberg trong cuộc phỏng vấn ở Davos.
Ông Rutte cho biết, trong cuộc gặp với ông Trump tại Davos, vấn đề chủ quyền của Đan Mạch đối với Greenland đã không được nêu ra, động thái cho thấy tài thuyết phục làm xoay chuyển tình thế của chính trị gia người Hà Lan này đúng như lời đồn.
Theo các chuyên gia, việc vấn đề chủ quyền không được đưa ra thảo luận đánh dấu bước đột phá rõ ràng trong những tuần kể từ khi ông Trump khiến các nhà lãnh đạo châu Âu ngày càng lo ngại khi liên tục đưa ra những tuyên bố mạnh mẽ về Greenland, lãnh thổ bán tự trị của Đan Mạch – một thành viên của NATO.
“Chúng tôi hoàn toàn không đi sâu vào những chi tiết đó”, ông Rutte nói. Vấn đề tăng cường sự hiện diện của quân đội Mỹ cũng không được đề cập, mặc dù chính phủ Đan Mạch cho biết họ “hoàn toàn cởi mở” với kịch bản đó, Tổng thư ký NATO nói thêm.
Vẫn còn mơ hồ
Trong khi Tổng thống Trump tỏ ra lạc quan về triển vọng đạt được thỏa thuận, các nhà lãnh đạo vẫn chỉ mới có bản phác thảo về nội dung của một thỏa thuận cuối cùng và vẫn còn rất nhiều việc phải làm. Bản thân Tổng thống Trump cũng không nói rõ thỏa thuận đó gồm những nội dung gì.
Nhà lãnh đạo Mỹ chỉ tuyên bố đã cùng Tổng thư ký NATO Mark Rutte “hình thành khuôn khổ cho một thỏa thuận trong tương lai liên quan đến Greenland, và thực tế là toàn bộ khu vực Bắc Cực”. Khi được hỏi liệu Mỹ có “sở hữu” Greenland thông qua thỏa thuận này không, ông Trump chỉ nói đó là “thỏa thuận tối thượng, dài hạn, vĩnh viễn”. Đây đều là những mô tả khá mơ hồ.
Theo các nguồn tin, nội dung thỏa thuận bao gồm những thay đổi đối với Hiệp ước năm 1951 nhằm đảm bảo các yêu cầu về căn cứ quân sự của Mỹ, tăng cường vai trò của NATO trong an ninh khu vực Bắc Cực và vùng Cực Bắc.
Thỏa thuận cũng sẽ bao gồm một Bộ chỉ huy đa quốc gia của NATO tại Greenland dưới sự chỉ huy của Mỹ. Các bên cũng sẽ đàm phán về thành phần kinh tế, bao gồm quyền khai thác mỏ. Các biện pháp để ngăn chặn sự hiện diện kinh tế và quân sự của Nga và Trung Quốc tại Greenland. Và việc Mỹ ngừng đe dọa áp thuế đối với châu Âu.
Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen đã nhấn mạnh điều này trong một cuộc phỏng vấn với truyền thông Đan Mạch, nơi bà phát biểu rằng Tổng thư ký NATO không có thẩm quyền đàm phán thay mặt cho đất nước này và tái khẳng định lập trường về việc nhượng lãnh thổ cho Mỹ là “không thể thương lượng”.
“Chúng ta cần tìm con đường tôn trọng luật pháp quốc tế và chủ quyền”, bà Frederiksen nói.
Ngoài những điểm chính về an ninh Bắc Cực và bảo vệ Greenland, hình thức của khuôn khổ – và mức độ đạt được thỏa thuận – vẫn còn mơ hồ.
Các yếu tố được thảo luận tại Davos đã được đưa ra bàn bạc. Một số nội dung tương tự như những gì đã được đưa ra tuần trước tại Washington, khi một phái đoàn Đan Mạch gặp Phó Tổng thống Mỹ J.D.Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio. Trong đó có bao gồm một nhóm làm việc để giải quyết các mối quan ngại về an ninh của Mỹ.
Các đồng minh NATO châu Âu cũng đã đưa ra đề xuất về hoạt động do liên minh này dẫn đầu tập trung vào Bắc Cực và Greenland. Một yếu tố khác của thỏa thuận liên quan đến việc làm mới thỏa thuận năm 1951, trong đó trao cho quân đội Mỹ quyền tự do bảo vệ Greenland trong khuôn khổ NATO, những nguồn tin này cho biết.
Tổng thống Trump nói với Fox Business rằng các điều khoản của thỏa thuận đang được đàm phán, “nhưng về cơ bản, đó là quyền tiếp cận hoàn toàn”. “Không có hồi kết, không có giới hạn thời gian”, ông Trump nói. “Chúng ta đang có được mọi thứ mình muốn mà không phải trả giá”.
Khi được hỏi liệu Mỹ cuối cùng có giành quyền kiểm soát được Greenland hay không, ông nói: “Có thể. Nhưng trong thời gian này, chúng ta đang có được mọi thứ mình muốn, an ninh tuyệt đối”.
Vùng lãnh thổ băng giá Greenland – hòn đảo lớn nhất thế giới – đã trở nên quan trọng đối với lợi ích của liên minh ở Bắc Cực, vì băng tan đã mở ra các tuyến đường biển ở cực bắc, có thể tạo điều kiện cho các đối thủ có đường đi trực tiếp đến Đại Tây Dương. Tổng thống Trump đã coi việc nắm quyền ở Greenland như một cách để bảo vệ Mỹ trước các mối đe dọa, một điểm chiến lược mà các nhà lãnh đạo NATO cũng đã nhắc lại.
Tuy nhiên, những động thái trong suốt thời gian qua của nhà lãnh đạo Mỹ đã tác động mạnh mẽ nhất đến chính người dân Greenland, làm dấy lên nỗi sợ hãi và củng cố lập trường phản đối Mỹ của người dân trên đảo.
Một nghị sĩ cấp cao của Đan Mạch cho biết, phản ứng dữ dội này có nguy cơ làm phức tạp thêm mọi nỗ lực của Copenhagen nhằm thuyết phục chính phủ Greenland chấp nhận một thỏa thuận mở rộng sự hiện diện quân sự của Mỹ.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/su-mo-ho-phia-sau-thoa-thuan-cua-tong-thong-trump-voi-nato-ve-greenland-20260123105057399.htm
