Chuyên gia từ ĐH Y Harvard: Nipah khó bùng phát rộng tại Việt Nam

Nipah nguy hiểm đến mức nào?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), virus Nipah thực sự là một tác nhân nguy hiểm với tỷ lệ tử vong ước tính khoảng 40-75%, đặc biệt khi gây viêm não cấp hoặc suy hô hấp nặng. Hiện nay chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu, việc điều trị chủ yếu mang tính hỗ trợ.

Nhân viên y tế mặc đồ bảo hộ khi tiếp xúc với người bệnh nhiễm virus Nipah tại Ấn Độ hồi 2023 (Ảnh: Hindu).

Tuy nhiên, tiến sĩ Nguyễn Minh Hoàng, Giám đốc Nghiên cứu tại Chương trình Hợp tác Phát triển Y tế Việt Nam của ĐH Y Harvard khuyến cáo không nên quá hoang mang vì ba lý do quan trọng. 

Thứ nhất, không phải mọi trường hợp nhiễm Nipah đều tử vong; biểu hiện bệnh có thể từ không triệu chứng, nhẹ, đến nặng.

Thứ hai, Nipah không lây dễ theo kiểu “hít thở chung không khí từ xa” như các bệnh hô hấp lan nhanh. Việc lây từ người sang người có thể xảy ra, nhưng thường chỉ khi tiếp xúc gần và trực tiếp với dịch tiết hoặc dịch bài tiết của người bệnh.

Thứ ba, các bằng chứng dịch tễ cho thấy từ khi được phát hiện đến nay, Nipah chủ yếu gây ra các ổ dịch nhỏ hoặc cụm ca rải rác, chứ không tạo thành các ổ dịch lớn kéo dài trong cộng đồng.

Vì sao Nipah tập trung ở Nam Á và Đông Nam Á?

Theo tiến sĩ Hoàng, các quốc gia từng phát hiện virus Nipah như Ấn Độ, Bangladesh, Malaysia và Singapore đều có điểm chung là hội tụ đủ “tam giác nguy cơ” gồm ổ chứa tự nhiên, điều kiện phơi nhiễm và cơ hội khuếch đại lây truyền.

Yếu tố đầu tiên là dơi ăn quả (họ Pteropodidae). Đây là vật chủ tự nhiên của virus Nipah, sinh sống gần vườn cây, khu dân cư và trang trại, tạo điều kiện tiếp xúc giữa người và dơi.

Thứ hai, đường lây chính là qua thực phẩm hoặc đồ uống bị nhiễm nước tiểu hoặc nước bọt của dơi. Tại Bangladesh và Ấn Độ, nhiều ca bệnh liên quan đến việc uống nhựa cây chà là tươi chưa qua chế biến. Tập quán địa phương này đã tạo điều kiện cho virus lây truyền từ động vật sang người.

Thứ ba, động vật trung gian, đặc biệt là lợn, cũng đóng vai trò quan trọng. Đợt bùng phát đầu tiên tại Malaysia năm 1998 (sau đó lan sang Singapore) chủ yếu do tiếp xúc trực tiếp với lợn bị nhiễm virus.

“Mặc dù có thể lây từ người sang người, nhưng đường lây này thường chỉ xảy ra trong các cụm nhỏ, chủ yếu trong gia đình hoặc cơ sở y tế và không bền vững”, tiến sĩ Hoàng nhấn mạnh.

Nipah có vật chủ là dơi, lây truyền chủ yếu qua thực phẩm hoặc đồ uống bị nhiễm nước tiểu hoặc nước bọt của dơi (Ảnh: Getty).