Nghị định 46/2026 hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm chính thức được ban hành và có hiệu lực từ ngày 26/1, với nhiều quy định siết chặt quản lý, đặc biệt đối với thực phẩm nhập khẩu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và hoạt động kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm.
Tuy nhiên, ngay sau khi nghị định có hiệu lực, nhiều doanh nghiệp nhập khẩu phản ánh hàng hóa bị ùn ứ tại cảng do chưa có hướng dẫn cụ thể để triển khai kiểm tra theo quy định mới. Trong khi đó, các cơ quan chuyên ngành cũng tạm dừng tiếp nhận hồ sơ đăng ký an toàn thực phẩm để chờ hướng dẫn, khiến hàng trăm container thực phẩm nhập khẩu chưa thể thông quan.
Doanh nghiệp bối rối vì “nghị định vừa ban hành đã có hiệu lực ngay”
Mấy ngày qua, anh Nguyễn Thắng, chủ một doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm đông lạnh chưa qua chế biến tại TPHCM “đứng ngồi không yên” khi lô hàng nhập về không thể thông quan vì Chi cục Hải quan Cửa khẩu Cảng Sài Gòn Khu vực 1 yêu cầu phải có hồ sơ an toàn thực phẩm. Đây là yêu cầu hoàn toàn mới mà doanh nghiệp chưa kịp chuẩn bị.
Theo anh Thắng, lô hàng đã về cảng từ ngày 27/1 nhưng đến nay vẫn chưa thể giải phóng. Nhiều đơn vị tư vấn hướng dẫn doanh nghiệp làm thêm thủ tục đăng ký kiểm tra an toàn thực phẩm tại cơ quan chuyên ngành, với thời gian xử lý dự kiến khoảng 10 ngày. Tuy nhiên, thực tế hiện nay các cơ quan chức năng vẫn đang chờ hướng dẫn cụ thể, chưa có đơn vị nào tiếp nhận hồ sơ.
“Hàng đông lạnh buộc phải nằm chờ tại cảng, không bị hư hỏng ngay nhưng doanh nghiệp phải gánh chi phí lưu container, lưu bãi và tiền điện rất lớn, tính theo ngày, gây thiệt hại nặng nề”, anh Thắng phản ánh.
Không chỉ đơn vị của anh Thắng, nhiều hợp đồng nhập khẩu đã được ký từ vài tháng trước để kịp cung ứng cho mùa cao điểm Tết cũng ở vào tình trạng tương tự. Nếu hàng hóa không được giải phóng kịp thời, doanh nghiệp không chỉ đối mặt nguy cơ bồi thường hợp đồng, mà còn khó tiêu thụ sau Tết, khiến thiệt hại chồng chất.
Chia sẻ với phóng viên Dân trí, lãnh đạo một doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm đông lạnh cho biết Chi cục Hải quan Cửa khẩu Cảng Sài Gòn Khu vực 1 (TPHCM) yêu cầu phải có hồ sơ an toàn thực phẩm thì hàng hóa mới được thông quan. Theo vị này, yêu cầu trên khiến doanh nghiệp khá bất ngờ, bởi trước đây chỉ cần nộp giấy kiểm dịch.
“Chúng tôi nhập khẩu thực phẩm đông lạnh là mực và đã có chứng thư kiểm dịch của Cục Thú y. Phía đối tác nước ngoài chỉ cấp health certificate (giấy chứng nhận y tế/kiểm dịch do cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu cấp – PV). Tuy nhiên, khi hàng về Việt Nam, hải quan lại yêu cầu doanh nghiệp phải thực hiện thêm thủ tục kiểm tra an toàn thực phẩm”, đại diện doanh nghiệp cho biết.
Trung tâm Kỹ thuật 3 thông báo dừng tiếp nhận hồ sơ đăng ký kiểm tra nhà nước thực phẩm nhập khẩu từ 29/1 (Ảnh: Chụp màn hình).
Theo phản ánh của doanh nghiệp, Nghị định 46/2026 được ban hành ngày 26/1 và có hiệu lực ngay, nhưng đến nay chưa có hướng dẫn cụ thể để doanh nghiệp biết phải thực hiện những thủ tục gì, nộp hồ sơ ở đâu và cơ quan nào chịu trách nhiệm kiểm tra. Trong khi quy định đã áp dụng, các khâu triển khai vẫn chưa rõ ràng, khiến doanh nghiệp lúng túng và hàng hóa bị ách tắc tại cảng, không thể thông quan dù đã đáp ứng các yêu cầu kiểm dịch trước đây.
Một doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm khác tại Bình Phước cũng kiến nghị các cơ quan chức năng sớm ban hành hướng dẫn thực hiện Nghị định 46 hoặc xem xét lùi thời điểm hiệu lực cho đến khi có quy định rõ ràng, thống nhất, nhằm tránh gây ách tắc hoạt động sản xuất kinh doanh.
Theo doanh nghiệp, việc chậm thông quan khiến chi phí phát sinh rất lớn, bao gồm phí lưu container, chi phí chạy lạnh, bồi thường hợp đồng cho khách hàng và đặc biệt là nguy cơ thực phẩm hư hỏng do bảo quản kéo dài.
“Trong khi mỗi container hàng hóa có giá trị khoảng 4 tỷ đồng, thiệt hại có thể tăng gấp 3-4 lần, lên tới gần 12 tỷ đồng nếu hàng bị hỏng. Tình trạng này kéo dài sẽ đẩy doanh nghiệp vào nguy cơ thua lỗ nặng, ảnh hưởng trực tiếp đến việc làm và đời sống của người lao động”, doanh nghiệp này lo ngại.
Theo thống kê của Cục Hải quan, trong ngày 30/1, tại cửa khẩu quốc tế Kim Thành (Lào Cai) có khoảng 300 xe nông sản tươi sống (rau, củ quả) và bánh kẹo chưa có kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm để được thông quan. Tương tự, cửa khẩu Hoa Lư (Đồng Nai) có 251 xe, Lao Bảo (Quảng Trị) 50 xe, Dinh Bà (Đồng Tháp) 100 xe, Vĩnh Xương (An Giang) 200 xe…
Hiệp hội kiến nghị tháo gỡ khẩn
Ngày 30/1, Hiệp hội Sữa Việt Nam (VDA) có văn bản khẩn gửi Phó Thủ tướng Lê Thành Long, kiến nghị tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực hiện Nghị định 46/2026 và Nghị quyết 66.13/2026.
Theo VDA, từ ngày 27/1, thẩm quyền kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với hàng nhập khẩu được chuyển về UBND các tỉnh, thành phố, song đến nay chưa có hướng dẫn cụ thể, khiến cơ quan kiểm tra không thể lấy mẫu, cấp giấy xác nhận đạt yêu cầu nhập khẩu. Do đó, hải quan không có căn cứ thông quan, khiến toàn bộ lô hàng thực phẩm nhập khẩu, gồm cả thành phẩm và nguyên liệu sản xuất, bị ách tắc tại cảng.
Container hàng hóa tại Cảng Cát Lái (TPHCM) (Ảnh: Hải Long).
Hiệp hội cho biết, quy trình kiểm tra mới bị kéo dài và phức tạp hơn. Nếu trước đây chỉ gồm một bước kiểm tra và cấp giấy xác nhận, thì nay phải qua 3 bước: Cơ quan cấp tỉnh quyết định kiểm tra và lấy mẫu; mẫu gửi đơn vị kiểm nghiệm; sau đó kết quả quay lại cơ quan cấp tỉnh để cấp giấy xác nhận.
Theo Hiệp hội, quy trình này kéo dài thời gian thông quan nhưng không làm tăng hiệu quả bảo đảm an toàn thực phẩm, trong khi gây đứt gãy hoạt động sản xuất, phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi và nhiều thiệt hại cho doanh nghiệp.
Ngoài ra, nguyên liệu và bao bì nhập khẩu phục vụ sản xuất nội bộ, vốn được miễn thủ tục tự công bố theo Nghị định 15, nay cũng bị dừng thông quan do Nghị định 46 yêu cầu công bố hợp quy, trong khi doanh nghiệp chưa kịp hoàn thiện hồ sơ.
Trước thực tế trên, hiệp hội kiến nghị Thủ tướng cho phép tiếp tục áp dụng quy định tại Nghị định 15/2018 đối với kiểm tra thực phẩm nhập khẩu, nguyên liệu và bao bì phục vụ sản xuất nội bộ trong thời gian tối thiểu 6 tháng, để các địa phương hoàn thiện hướng dẫn và doanh nghiệp có thời gian đáp ứng thủ tục mới.
Bên cạnh đó, hiệp hội đề nghị rà soát, cắt giảm thủ tục kiểm tra nhà nước theo tinh thần Nghị quyết 68, nhằm giảm chi phí và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.
Ngày 31/1, Cục Hải quan cho biết các lô hàng nêu trên chưa thể thông quan do cơ quan kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm theo Nghị định 46/2026 tạm ngưng cấp giấy chứng nhận kiểm dịch và kiểm tra ATTP đối với thực phẩm nhập khẩu có nguồn gốc từ thực vật và động vật.
Dù Nghị định 46/2026 và Nghị quyết 66.13/2026 đã quy định nội dung chuyển tiếp liên quan đến tự công bố, đăng ký bản công bố sản phẩm và cơ quan kiểm tra ATTP, hiện chưa có quy định chuyển tiếp về trình tự kiểm tra ATTP đối với thực phẩm nhập khẩu, khiến cơ quan chức năng thiếu cơ sở ban hành thông báo kết quả đạt yêu cầu nhập khẩu.
Theo Cục Hải quan, phần lớn thực phẩm nhập khẩu qua cửa khẩu là nông sản, hoa quả tươi, thực phẩm có hạn sử dụng ngắn, nếu không thông quan kịp thời sẽ dễ hư hỏng, phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi, tiền phạt chậm giao hàng, gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp và nguy cơ ách tắc tại cửa khẩu, nhất là dịp cao điểm Tết.
Để tháo gỡ vướng mắc, Cục Hải quan đã có công văn hỏa tốc kiến nghị Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm ban hành hướng dẫn; đồng thời chỉ đạo các chi cục hải quan tăng cường ứng trực, thực hiện thông quan ngay khi có biện pháp tháo gỡ từ các bộ chuyên ngành.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/doanh-nghiep-than-troi-vi-hang-nghin-lo-hang-un-u-boi-nghi-dinh-moi-20260131183301995.htm
