Máy bay chiến đấu xuất kích từ tàu sân bay USS Abraham Lincoln của Mỹ (Ảnh: New York Times).
Cuộc tấn công được dự đoán của Mỹ nhằm vào Iran, vốn được nhiều người cho là sẽ diễn ra vào ngày 1/2, cuối cùng đã không xảy ra.
Lực lượng Mỹ được triển khai khắp khu vực, các chuỗi hậu cần được điều chỉnh đồng bộ và các kịch bản tác chiến đã được chuẩn bị. Quyết định từ bỏ tấn công vào phút chót được một số nhà quan sát diễn giải như tín hiệu kiềm chế hoặc mở ra cơ hội giảm leo thang, nhưng cách hiểu này dường như đã đơn giản hóa quá mức bản chất của những gì thực sự diễn ra.
Điều này dường như được định hình bởi quản lý rủi ro hơn là sự thay đổi trong các mục tiêu chiến lược.
Phương án quân sự đối với Iran vẫn nằm trong hoạch định của Washington. Sự tạm dừng phản ánh nỗ lực duy trì kiểm soát leo thang tại thời điểm mà cái giá của hành động ngay lập tức dường như không tương xứng với lợi ích tiềm năng. Trong bối cảnh này, kiềm chế là một lựa chọn mang tính chiến thuật, cho phép Mỹ duy trì đòn bẩy trong khi tránh một chuỗi sự kiện có thể nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát.
Mỹ tiến thoái lưỡng nan
Ở trung tâm của quyết định dừng kế hoạch tấn công Iran là một thế tiến thoái lưỡng nan quen thuộc trong chính sách Trung Đông của Mỹ.
Washington tìm cách thể hiện quyết tâm và duy trì răn đe, đồng thời nhận thức rõ rằng một cuộc tấn công trực tiếp vào Iran có thể kích hoạt phản ứng dây chuyền trên toàn khu vực. Hành động đáp trả có thể lan sang các cơ sở quân sự Mỹ, lãnh thổ Israel và hạ tầng của các đồng minh khắp Trung Đông, kéo nhiều bên vào một cuộc đối đầu mà ranh giới rất khó kiểm soát.
Các yếu tố liên quan đến phòng thủ tên lửa đóng vai trò quan trọng trong tính toán này. Việc bảo đảm bảo vệ đầy đủ cho Israel và các đối tác khu vực đòi hỏi mức độ triển khai và tích hợp mà bản thân các nhà hoạch định Mỹ dường như cho là chưa hoàn thiện. Một chiến dịch được phát động trong điều kiện như vậy sẽ phơi bày không chỉ các điểm yếu vật lý mà còn cả uy tín của các cam kết an ninh của Mỹ nếu Iran đáp trả trên quy mô lớn.
Các ràng buộc chính trị trong nước càng làm bức tranh thêm phức tạp. Một cuộc đối đầu kéo dài với Iran gợi lại những chiến dịch quân sự trước đây từng dẫn tới kiệt quệ chiến lược thay vì kết quả quyết định.
Nguy cơ bất ổn khu vực, gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu và sự can dự quân sự lâu dài là gánh nặng mà ban lãnh đạo Mỹ hiện tại dường như không muốn gánh chịu nếu không có bảo đảm rõ ràng về khả năng kiểm soát.
Các yếu tố này lý giải vì sao Washington chọn trì hoãn hành động vào thời điểm mà mức độ sẵn sàng tác chiến phần lớn đã đạt được.
Phản ứng của Iran
Trong bối cảnh Mỹ liên tục cảnh báo hành động quân sự, Iran đã phản ứng bằng cách kết hợp thông điệp răn đe với các tín hiệu ngoại giao được điều chỉnh cẩn trọng.
Những cảnh báo của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei về các hệ quả khu vực sâu rộng nhằm nâng cao nhận thức về cái giá của hành động quân sự, không chỉ hướng tới Washington mà cả mạng lưới đồng minh của Mỹ. Những tuyên bố như vậy phù hợp với chiến lược rộng hơn nhằm củng cố răn đe thông qua việc thể hiện quyết tâm hơn là leo thang công khai.
Đồng thời, các quan chức Iran đã phát tín hiệu sẵn sàng tham gia ngoại giao. Các thông tin về khả năng đàm phán có sự tham gia của đại diện cấp cao 2 bên cho thấy các kênh liên lạc vẫn hoạt động, với địa điểm được lựa chọn là Thổ Nhĩ Kỳ. Lập trường 2 hướng này phản ánh cách tiếp cận nhất quán, trong đó ngoại giao được sử dụng như một công cụ chiến lược chứ không phải dấu hiệu nhượng bộ.
Đối với Tehran, mối quan tâm chính là tránh việc hình thành tiền lệ rằng áp lực quân sự kéo dài có thể trở thành công cụ cưỡng ép chính trị hiệu quả. Tham gia đàm phán giúp làm phức tạp hóa tính toán của đối phương, kéo dài thời gian ra quyết định và thăm dò ý định của bên kia, trong khi vẫn bảo toàn các lập trường cốt lõi.
Trong khuôn khổ này, đàm phán hoạt động ít như cơ chế giảm leo thang mà nhiều hơn như một thành phần của quản lý khủng hoảng. Tiền lệ lịch sử cho thấy đối thoại và áp lực quân sự trong quan hệ Mỹ – Iran thường diễn ra song song. Can dự ngoại giao nhiều khi trùng với các hành động quân sự do Israel hoặc Mỹ tiến hành, đi kèm với các tuyên bố công khai nhấn mạnh ưu thế trong khi vẫn duy trì sự mơ hồ chiến lược.
Điều đang hình thành là một thế đối đầu kéo dài, trong đó áp lực được duy trì mà không vượt qua các ngưỡng có thể kích hoạt leo thang ngoài tầm kiểm soát. Washington tìm cách bảo toàn linh hoạt chiến lược, Tehran muốn củng cố răn đe mà không hợp thức hóa sự cưỡng ép, còn đàm phán vận hành như phương tiện điều tiết rủi ro hơn là giải quyết các mâu thuẫn cốt lõi.
Yếu tố kìm hãm chính vẫn là nhận thức chung về hậu quả của một cuộc xung đột toàn diện. Một cuộc chiến có sự tham gia của Iran sẽ lan rộng khắp Trung Đông, làm gián đoạn các hệ thống kinh tế toàn cầu và kéo nhiều trung tâm quyền lực vào đối đầu trực tiếp. Nhận thức này tiếp tục định hình quá trình ra quyết định của tất cả các bên.
Tuy nhiên, việc Mỹ hay Iran chưa có hành động quân sự ngay lập tức không nên được hiểu là tiến gần tới giải pháp. Sự tạm dừng hiện tại phản ánh sự phức tạp của tính toán chiến lược trong điều kiện rủi ro cao. Các phương án quân sự vẫn nằm trong khung hoạch định, được điều chỉnh về thời điểm và hình thức, trong khi cuộc khủng hoảng rộng hơn vẫn tồn tại trong trạng thái cân bằng mong manh bởi các quyết định bị trì hoãn chứ không phải rủi ro suy giảm.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/ly-do-my-tu-bo-tan-cong-iran-vao-phut-chot-20260203143456800.htm
