Nếu xây tiếp để cho thuê thì hơn 100 năm mới thu hồi vốn

TAND TP.Hà Nội vừa tuyên án đối với các cựu lãnh đạo Tổng công ty Xi măng Việt Nam (VICEM), liên quan đến tòa tháp ngàn tỉ “đắp chiếu” suốt hơn 10 năm qua, nằm tại khu đất đắc địa trên mặt đường Phạm Hùng, Hà Nội.

Bản án xác định quá trình xây dựng tòa tháp trên có nhiều vi phạm: số liệu được lập khống để tạo hồ sơ “cho đẹp”; tổng mức đầu tư vượt mức giấy chứng nhận nhưng không thực hiện điều chỉnh theo quy định; lãnh đạo VICEM dù biết rõ dự án không hiệu quả nhưng vẫn cố tình thực hiện, chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ…

Hậu quả là, VICEM đã bỏ ra 1.245 tỉ đồng nhưng dự án vẫn đang phủ bụi, chưa thể khai thác, gây thiệt hại hơn 381 tỉ đồng.

Đáng chú ý, ngoài việc tuyên mức án và trách nhiệm bồi thường, hội đồng xét xử đã có nhiều kiến nghị nhằm tháo gỡ tại dự án này.

Xây tiếp để cho thuê thì 100 năm mới thu hồi vốn

Theo hội đồng xét xử, sau khi tòa tháp bị dừng triển khai từ năm 2015, VICEM đã tìm nhiều cách để khắc phục sai phạm bằng cách chuyển dự án hoặc tiếp tục thực hiện, song không khả thi. Các đối tác sau khi tìm hiểu đều không đồng ý mua lại.

Báo cáo nghiên cứu của VVFC (Công ty CP Định giá và Dịch vụ tài chính Việt Nam) năm 2019 cho thấy, với giá cho thuê phòng khi đó, nếu tiếp tục đầu tư tháp VICEM thì phải hơn 100 năm mới thu hồi được vốn. Do đó, dự án không có hiệu quả kinh tế nếu đầu tư theo hướng văn phòng cho thuê.

Vẫn theo tòa, VICEM đã cắt giảm, điều chỉnh giảm tổng mức đầu tư, Bộ Xây dựng nhiều lần yêu cầu đánh giá lại hiệu quả thực tế, thậm chí Thủ tướng đã đồng ý cho tiếp tục triển khai dự án, nhưng đến nay VICEM vẫn chưa thể tiếp tục đầu tư do vướng mắc hậu quả kinh tế.

Hội đồng xét xử còn cho rằng, một phần nguyên nhân của vụ án đến từ pháp luật về đầu tư xây dựng chưa chặt chẽ, chưa đồng bộ, thiếu cơ chế kiểm tra kiểm soát của các cơ quan quản lý nhà nước.

Điều này dẫn đến tình trạng doanh nghiệp là chủ đầu tư có quyền tự lập thẩm định, phê duyệt đầu tư dự án, sau đó không báo cáo hoặc báo cáo không đầy đủ, chính xác, thậm chí báo cáo gian dối với cơ quan quản lý nhà nước mà không bị phát hiện.

Cạnh đó là “lỗ hổng” trong lĩnh vực xây dựng, đấu thầu. Dù pháp luật đã quy định doanh nghiệp là chủ đầu tư phải có doanh thu, vốn chủ sở hữu đảm bảo; nhà thầu xây dựng cũng phải có năng lực tài chính để thực hiện gói thầu. Song, ở vụ án này, các bị cáo tại nhà thầu đã làm khống hồ sơ năng lực tài chính, nhưng vẫn được phía chủ đầu tư lựa chọn.

Tập trung bố trí kinh phí dứt điểm, tránh dàn trải

Từ những bất cập đã nêu, hội đồng xét xử kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng chỉ đạo Bộ Xây dựng phối hợp với các bộ ngành hướng dẫn, chỉ đạo VICEM khẩn trương khắc phục các tồn tại vi phạm để tiếp tục đầu tư, đưa công trình dự án vào khai thác sử dụng, tránh lãng phí tài sản nhà nước.

Bộ Tài chính cần rà soát sửa đổi các văn bản pháp luật liên quan theo hướng khắc phục tình trạng lồng ghép trong quản lý ngân sách nhà nước, tăng cường vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương và tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của địa phương.

Đồng thời, cần bổ sung quy định về cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm chống lãng phí, công khai thông tin làm cơ sở cho việc giám sát kiểm tra và phát hiện lãng phí. Cùng đó là tập trung bố trí kinh phí cho các dự án trọng điểm dứt điểm, tránh dàn trải kéo dài thời gian thực hiện gây phát sinh chi phí và lãng phí.

Bộ cần tham mưu cho Chính phủ xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu về đầu tư công để quản lý, theo dõi tiến độ và hiệu quả các dự án một cách minh bạch, kịp thời phát hiện các dấu hiệu lãng phí.

Tòa cũng kiến nghị Bộ Xây dựng cần có văn bản hướng dẫn đánh giá hiệu quả của dự án ngay trong quá trình nhen nhóm ý tưởng, tức là giai đoạn lập, thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi.

Điều này, theo tòa, sẽ tránh tình trạng các đơn vị tư vấn thực hiện đánh giá hiệu quả kinh tế mang tính chủ quan, tùy tiện, thay đổi các chỉ số kinh tế để cho “cảm giác” dự án sẽ có hiệu quả.

Bộ Xây dựng cũng được kiến nghị sửa đổi quy định liên quan các định mức, đơn giá trong xây dựng sao cho sát thực tế, đảm bảo nguyên tắc doanh nghiệp thực hiện dự án có lợi nhuận trên phương án tiết kiệm tối đa, tránh các quyết định đầu tư sai lầm…