Lứa tuổi mầm non được xem như giai đoạn tạo dựng nền móng của ngôi nhà giáo dục, rất cần hành trình bền bỉ của cha mẹ đồng hành với con – Ảnh do AI tạo
Nội dung trên được nêu ra tại Diễn đàn giáo dục toàn diện 2026: “Hành trình ươm mầm Rồng Xanh, nuôi dưỡng thân – tâm – tuệ, kiến tạo công dân toàn cầu cho Việt Nam 2045” vừa tổ chức tại Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo (SIHUB).
Giai đoạn mầm non được ví như phần móng trong ngôi nhà giáo dục.
Trẻ được học hỏi, trải nghiệm trong tự do, tin tưởng và lớn lên trong môi trường lành mạnh, bình an, hạnh phúc, giáo dục mới hoàn thành sứ mệnh của mình.
Để trẻ được nói ngôn ngữ của mình
ThS Trần Tuệ Tri – đồng sáng lập và cố vấn cấp cao Vietnam Brand Purpose – nói mục tiêu của giáo dục không phải là điểm số mà khơi gợi niềm đam mê học tập và khả năng tự học suốt đời, song song với kết hợp điểm mạnh cốt lõi của giáo dục Việt Nam là lễ giáo và bản sắc văn hóa với tư duy khai phóng, phản biện và sáng tạo của thế giới.
Bà cho rằng cần gieo mầm tinh thần học hỏi của trẻ ngay từ những năm đầu đời, trong từng gia đình và lớp học. Con người cần được khai phóng đúng cách mà giáo dục là trụ cột then chốt.
Cùng suy nghĩ, TS Bùi Hồng Quân – trưởng khoa giáo dục mầm non (Trường ĐH Sư phạm TP.HCM) – cho biết khoa học thần kinh chứng minh trong sáu năm đầu đời, não bộ có tính khả biến rất cao mà nếu không được sử dụng, những tiềm năng đó sẽ dần mai một.
“Tạo điều kiện để trẻ trải nghiệm đa dạng môi trường, học thông qua chơi kích thích sự phát triển thần kinh một cách tự nhiên. Những trải nghiệm sớm này ảnh hưởng tư duy, cảm xúc, đặt nền tảng cho nhân cách và hệ giá trị của trẻ”, ông Quân nói.
Nhấn mạnh cần tôn trọng thế giới nội tâm và hành trình phát triển của trẻ, bà Thư Nguyễn Tidy – tổng hiệu trưởng cơ sở Imperia kiêm giám đốc trải nghiệm học tập hệ thống giáo dục mầm non quốc tế Wisdomland – nói khi trẻ được tự do thể hiện mới thực sự là ngôn ngữ và thế giới của các em.
“Làm sao không đau lòng khi có trẻ vẽ một con vịt hơi khác so với mẫu của giáo viên liền bị nhận xét không giống, trong khi sản phẩm là trải nghiệm và cảm nhận riêng của trẻ, không phải theo khuôn mẫu của người lớn. Phụ huynh cảm nhận tranh của con bởi phản chiếu rõ nét cá tính, trải nghiệm sống của con”, bà Thư chia sẻ.
Việc giáo dục trẻ đòi hỏi sự lặp lại liên tục, yêu cầu phải cụ thể, rõ ràng và gắn chặt với chính thời điểm đang diễn ra. Người lớn không thể kỳ vọng trẻ tự suy luận hay ghi nhớ những chỉ dẫn dài và mang tính khái quát.
TS BÙI HỒNG QUÂN
Đừng vội dán nhãn hành vi tiêu cực
Theo TS Bùi Hồng Quân, để hiểu và đồng hành với trẻ cần bắt đầu từ đặc điểm phát triển rất riêng của lứa tuổi. Giai đoạn mầm non trẻ sẽ tư duy cụ thể nên chỉ hiểu những gì mắt thấy, tay chạm. Những khái niệm trừu tượng như kiên nhẫn, tôn trọng vượt ngoài khả năng nhận thức của con. Trẻ sống trọn vẹn trong hiện tại, khái niệm về thời gian chưa được hình thành rõ ràng.
Ở phương diện cảm xúc, trẻ có đời sống nội tâm rất mạnh mẽ nhưng não bộ lại chưa phát triển đầy đủ khả năng kiểm soát cảm xúc. Điều này khiến trẻ chuyển đổi giữa các trạng thái cảm xúc một cách nhanh chóng khi đang cười vui nhưng có thể bật khóc chỉ sau vài phút. Sự thất thường này là đặc điểm bình thường của lứa tuổi, không phải hư hay khó dạy.
Các ý kiến nói rằng khủng hoảng tuổi lên 3 là dấu mốc nổi bật. Khi cái tôi bắt đầu hình thành, trẻ ý thức mình là một cá thể độc lập, tìm cách khẳng định bản thân. Nhưng vì chưa thể quản lý “cơn bão cảm xúc”, trẻ có nhiều hành vi khiến người lớn lo lắng.
Chống lại yêu cầu của người lớn, đòi bằng được điều mình muốn, phản kháng quy tắc cũ, tự ý quyết định mọi việc, chống đối cha mẹ, có hành vi bị xem là thiếu tôn trọng và muốn làm chủ đồ vật lẫn người xung quanh là bảy biểu hiện của lứa tuổi mà xét qua lăng kính chuẩn mực của người trưởng thành, trẻ dễ bị dán nhãn là vô lễ, ngang ngược.
TS Quân dẫn lại quan điểm của nhà thần kinh học lâm sàng Russell Barkley (Mỹ) rằng “Một đứa trẻ hành xử khó thương nhất chính là lúc đứa trẻ ấy cần được yêu thương nhiều nhất”. Thế nên có công thức “3T” trong nuôi dạy con. Đó là tôn trọng trẻ như một cá thể độc lập, tỉnh thức và không so sánh con mình với người khác, tinh thần học hỏi xem hành trình làm cha mẹ là quá trình học cùng con, sửa chữa sai lầm của chính mình.
Do vậy cần kết nối trước, uốn nắn sau. Kết nối cảm xúc giúp trẻ bình tĩnh, sau đó mới dạy kỹ năng và bài học về quản lý cảm xúc, hành vi. Hành trình này bắt đầu từ việc lắng nghe, chấp nhận, giúp trẻ gọi tên cảm xúc và bước vào thế giới nội tâm của con, hiểu để đồng hành không phải để phán xét.
Mô hình “tảng băng trôi”
Mô hình này, theo TS Bùi Hồng Quân, lý giải hành vi của trẻ. Phần nổi là những gì người lớn dễ quan sát (la hét, đánh bạn, ném đồ, không nghe lời hay ăn vạ), còn phần chìm mới là nhu cầu và cảm xúc thật sự của trẻ (sợ hãi, thất vọng, đói, buồn ngủ, muốn được chú ý, cảm giác bất công hoặc tình trạng quá tải giác quan trong môi trường ồn ào, đông đúc).
Như vậy, hành vi gây hại không bắt nguồn từ sự hư hỏng mà từ việc trẻ có nhu cầu nhưng không biết cách diễn đạt hay tự bảo vệ không gian cá nhân. Việc trẻ không nghe lời cũng có nhiều nguyên nhân, có khi chưa thực sự nghe thấy do đang tập trung cao độ vào việc chơi, não bộ chưa đủ khả năng chuyển đổi chú ý nhanh.
“Với yêu cầu quá phức tạp hoặc trừu tượng, có khi trẻ hiểu yêu cầu nhưng chưa có kỹ năng thực hiện. Ngay cả khi người lớn nói con chơi ngoan cũng cần giúp con hiểu ngoan là thế nào chúng mới làm được”, TS Quân bày tỏ.
Đọc tiếp
Về trang Chủ đề
Nguồn: https://tuoitre.vn/giao-duc-toan-dien-cho-tre-mam-non-hanh-trinh-gieo-mam-ben-bi-2026020408491367.htm
