Triển vọng với quá trình hàn gắn quan hệ Mỹ – Ấn

Tổng thống Mỹ Donald Trump hồi tháng 8/2025 đẩy quan hệ với Ấn Độ, quốc gia từng được ông ca ngợi là đối tác chiến lược quan trọng, xuống mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ khi cáo buộc nước này “mua rất nhiều dầu Nga” và còn bán lại phần lớn ra thị trường mở để thu lợi mà không quan tâm đến cuộc xung đột Ukraine.

“Tôi sẽ tăng đáng kể mức thuế mà Ấn Độ phải trả cho Mỹ”, ông tuyên bố. Tổng thống Mỹ trước đó khẳng định “không quan tâm Ấn Độ làm gì với Nga. Họ có thể cùng nhau kéo nền kinh tế trì trệ của mình sụp đổ và tôi chẳng bận tâm điều đó”.

Một tháng sau, Peter Navarro, một trong những cố vấn tin cậy và lâu năm nhất của ông Trump, liên tục tung ra những lời lẽ công kích Ấn Độ và Thủ tướng Narendra Modi, cáo buộc New Delhi đã trở thành “bên tiếp tay” giúp dầu thô Nga né các lệnh trừng phạt của phương Tây. Ông cho rằng các quan chức Ấn Độ đang “hưởng lợi” từ cuộc xung đột Ukraine. Ấn Độ đã nhiều lần bác bỏ những cáo buộc như vậy.

Những ngôn từ gay gắt của Washington đối với New Delhi khiến tình hình thêm trầm trọng và gây cản trở các nỗ lực hàn gắn quan hệ song phương. Tuy nhiên, mọi thứ gần như được hóa giải hôm 2/2, với bài đăng trên mạng xã hội của Tổng thống Trump sau cuộc điện đàm với Thủ tướng Modi.

Trong bài đăng, ông Trump thông báo mức thuế đối ứng đối với hàng hóa Ấn Độ giảm còn 18%, sau khi bị tăng lên mức 50% vào tháng 8/2025. “Mối quan hệ tuyệt vời của chúng ta với Ấn Độ sẽ còn mạnh mẽ hơn nữa”, ông cho hay.

Tổng thống Mỹ cũng cho biết Ấn Độ đã “đồng ý ngừng mua dầu Nga và mua nhiều hơn từ Mỹ, và có thể là từ Venezuela”. Ông thêm rằng New Delhi nhất trí chi 500 tỷ USD mua năng lượng, công nghệ, nông sản, than đá và các sản phẩm khác của Mỹ.

Ấn Độ chưa bình luận về những tuyên bố cụ thể này. Tuy nhiên, ông Modi đã “thay mặt 1,4 tỷ dân” cảm ơn ông Trump vì thông báo “tuyệt vời”, bày tỏ hy vọng đưa quan hệ đối tác với Mỹ lên “những tầm cao chưa từng có”.

Ấn Độ từng là bên phải chịu mức thuế cao nhất thế giới, sau khi ông Trump tăng thuế nhập khẩu với hàng hóa nước này từ 20% lên 50% vào tháng 8/2025, khiến xuất khẩu sang Mỹ sụt giảm mạnh ở các lĩnh vực tạo nhiều việc làm như dệt may, thủy sản và trang sức.

Các mức thuế của ông Trump cũng buộc chính phủ của Thủ tướng Modi, vốn nổi tiếng với chính sách bảo hộ, phải tìm kiếm các thỏa thuận thương mại khác và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.

Tình trạng bất ổn do thuế quan từ Mỹ là một trong nhiều nguyên nhân khiến thâm hụt thương mại của Ấn Độ gia tăng, đồng rupee suy yếu và dòng vốn nước ngoài rút khỏi nước này trong năm ngoái.

Ông Trump hôm 2/2 viết rằng mức thuế mới với Ấn Độ sẽ “có hiệu lực ngay lập tức”, nhưng không giải thích thêm. Tuy nhiên, điều này đủ mang lại cảm giác nhẹ nhõm cho nền kinh tế lớn thứ ba châu Á, bởi mức thuế 18% đưa Ấn Độ về mức ngang bằng với một số đối tác ở khu vực.

“Dù chi tiết chưa rõ ràng, thỏa thuận này ít nhất cũng giúp gỡ bỏ mối đe dọa lơ lửng đối với đồng rupee cũng như thị trường chứng khoán và lãi suất. Hy vọng đây sẽ là một thỏa thuận cùng có lợi cho cả hai nước”, Nilesh Shah, một nhà quản lý quỹ ở Ấn Độ, nhận định.

Shilan Shah, chuyên gia của công ty nghiên cứu Capital Economics ở Anh, nhận định việc ông Trump đồng ý giảm thuế cho Ấn Độ giúp nâng cao đáng kể sức hấp dẫn của nước này trong quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng.

“Ấn Độ có nhiều lợi thế mà các trung tâm sản xuất khác không có, như chi phí lao động thấp, ổn định chính trị và thị trường nội địa lớn để các tập đoàn đa quốc gia bán hàng”, Shah nói.

Nisha Biswal, đối tác tại Asia Group và từng làm việc cho Cơ quan Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ, cũng bày tỏ lạc quan rằng thông báo mới giúp loại bỏ “điểm gây khó chịu lớn” trong quan hệ Mỹ – Ấn, hàn gắn quan hệ song phương và mở ra con đường hợp tác nhiều hơn.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo niềm lạc quan này còn nhiều yếu tố mang tính suy đoán và Ấn Độ chưa nên vội vàng ăn mừng, khi quan hệ với Mỹ vẫn đối mặt một số trở ngại.

“Bài đăng của ông Trump để ngỏ nhiều câu hỏi lớn như những mặt hàng nào được áp dụng mức thuế mới, lộ trình ra sao, liệu Ấn Độ có thực sự đồng ý với thuế suất và rào cản phi thuế quan bằng 0, đặc biệt trong lĩnh vực nhạy cảm như nông nghiệp và hàng nhập khẩu bị kiểm soát”, Ajay Srivastava, thành viên viện nghiên cứu Global Trade and Research Initiative (GTRI) tại Delhi, nói.

Bộ trưởng Nông nghiệp Mỹ Brooke Rollins cho hay theo thỏa thuận, nước này sẽ “xuất khẩu nhiều hơn các sản phẩm nông nghiệp vào thị trường khổng lồ của Ấn Độ”, qua đó góp phần giảm thâm hụt thương mại nông nghiệp 1,3 tỷ USD của Washington với New Delhi.

Tuy nhiên, giới quan sát chỉ ra việc mở rộng tiếp cận thị trường cho nông sản là một trong những điểm nghẽn lớn nhất trong đàm phán, bởi khoảng 50% dân số Ấn Độ phụ thuộc vào nông nghiệp để mưu sinh.

GTRI cũng cảnh báo về tuyên bố của ông Trump rằng ông Modi đã cam kết mua hơn 500 tỷ USD năng lượng, công nghệ, nông sản và các mặt hàng khác, trong khi kim ngạch nhập khẩu hàng năm hiện nay của Ấn Độ từ Mỹ chưa đến 50 tỷ USD.

“Cho đến khi có tuyên bố chung, văn bản đàm phán và sự rõ ràng về khả năng thực thi, những thông báo hiện tại chỉ nên được coi là tín hiệu chính trị hơn là một thỏa thuận hoàn chỉnh. Có lý do để vui mừng, nhưng cần thận trọng”, Srivastava nói.

Sự mập mờ về các chi tiết cụ thể trong thỏa thuận là đặc trưng trong chính sách đàm phán thương mại của ông Trump. Tổng thống Mỹ thường công bố các thỏa thuận trước khi những điều khoản chi tiết được hoàn tất, khiến doanh nghiệp và nhà đầu tư không chắc chắn về các bước hành động tiếp theo.

Điều đó cũng để ngỏ khả năng căng thẳng trong tương lai có thể leo thang hoặc được nới lỏng tùy theo ý muốn của Tổng thống Mỹ, theo giới quan sát.

Tuy nhiên, Diễn đàn Đối tác Chiến lược Mỹ – Ấn vẫn gọi đây là bước đi đầu tiên quan trọng. “Hai chính phủ đã làm rõ đây chỉ là khởi đầu, với các vòng đàm phán dự kiến được tổ chức trong những tháng tới”, tuyên bố của họ có đoạn.

Từ góc độ địa chính trị, giới phân tích cho rằng thông báo mới cũng mang ý nghĩa đáng kể. Trong năm qua, Bắc Kinh, New Delhi và Moskva đã thắt chặt quan hệ sau khi các mức thuế quan của ông Trump có hiệu lực.

Chính sách đối ngoại của Ấn Độ từ lâu phải cân bằng giữa các mối quan hệ quan trọng này. Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng sự tan băng trong quan hệ với ông Trump có thể khiến New Delhi nhanh chóng nghiêng trở lại về phía Mỹ.

“Nhiều người ở Ấn Độ muốn duy trì vị thế không liên kết chiến lược, nhưng nếu sự nồng ấm này bền vững, Ấn Độ nhiều khả năng sẽ dần quay lại khối do Mỹ dẫn dắt”, Shilan Shah nhận định.

Thanh Tâm (Theo BBC, NY Times, Reuters)