Giáo sư Ngô Bảo Châu rời Mỹ, gia nhập Đại học Hong Kong

Đại học Hong Kong (HKU) sáng 5/2 xác nhận với VnExpress thông tin trên. Một tuần trước, ngôi trường số 1 châu Á theo bảng xếp hạng QS năm 2026 cho biết mời được GS Vũ Hà Văn – chuyên gia hàng đầu về tổ hợp, xác suất và lý thuyết ma trận ngẫu nhiên, về làm việc ở khoa Toán.

GS Xiang Zhang, Hiệu trưởng Đại học Hong Kong, nói đây là dấu mốc quan trọng trong hành trình theo đuổi học thuật đỉnh cao của trường. Ông kỳ vọng sự kiện này mở ra những hướng nghiên cứu mới, đồng thời củng cố vị thế của Hong Kong như một trung tâm học thuật hàng đầu thế giới, nơi giao thoa giữa Đông và Tây.

“Môi trường kết nối toàn cầu và văn hóa liên ngành của trường là điều kiện lý tưởng cho những nghiên cứu mang tính đột phá”, GS Ngô Bảo Châu chia sẻ. “Tôi muốn được hợp tác với các học giả xuất sắc nhất của HKU, không chỉ để thúc đẩy toán học phát triển mà còn góp phần định hình tương lai của ngành, qua đó tác động lâu dài đến tiến trình khám phá khoa học trong nhiều thập niên tới”.

Trước đó, GS Ngô Bảo Châu cho biết ông lựa chọn Đại học Hong Kong (HKU) giữa nhiều lời mời từ các đại học lớn. Lý do là ông nhen nhóm ý định về châu Á làm việc khoảng hơn một năm nay. Ngoài mong muốn ở gần gia đình khi bố mẹ đã tuổi cao, ông coi đây là cơ hội để thực hiện tâm nguyện: tham gia sâu và thường xuyên hơn vào việc đào tạo thế hệ trẻ yêu Toán tại Việt Nam.

“Đại học Hong Kong đưa ra lời mời về tài chính không thua kém các đại học ở Mỹ, tuy nhiên môi trường khoa học thì chưa sôi nổi bằng”, ông cho hay. “Nhưng tôi tin rằng với sự đầu tư quyết liệt của Đại học Hong Kong, tôi có thể đóng góp để gây dựng nên một môi trường khoa học ở tầm cỡ thế giới”.

Trong 15 năm qua, ông thường về Việt Nam hai lần mỗi năm, gồm 2-3 tháng hè và 2-3 tuần mùa đông. Phần lớn thời gian này để giải quyết công việc tại Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán (VIASM), nơi ông giữ vị trí Giám đốc khoa học. Vì vậy, ông thấy chưa tham gia nhiều vào hoạt động đào tạo. Trong khi, muốn có những luận án tiến sĩ giỏi, có tác động lớn thì chất lượng nghiên cứu sinh đầu vào phải cao.

Chuyển về Hong Kong, GS Châu định về Việt Nam thường xuyên hơn, khoảng hai tuần một lần. Ngoài nhận nghiên cứu sinh, ông tổ chức các câu lạc bộ, seminar để học sinh, sinh viên chuyên Toán tham gia thường xuyên, hướng các em tiếp xúc với nghiên cứu cơ bản. Ông cũng tham vọng thiết lập mạng lưới nghiên cứu Toán học ở châu Á, tạo không gian học thuật chung cho các nhà khoa học trong khu vực.

GS Ngô Bảo Châu là người Việt Nam duy nhất đến nay đoạt giải thưởng Fields (năm 2010), được ví như “Nobel Toán học”, với công trình chứng minh “bổ đề cơ bản”. Đây là một giả thuyết then chốt của Chương trình Langlands, một lý thuyết có tính cách mạng trong toán học, nhằm kết nối hai nhánh của toán là hình học và số học. Tạp chí Times của Mỹ đánh giá công trình là một trong 10 phát kiến khoa học quan trọng nhất năm 2009.

Ông sinh năm 1972 tại Hà Nội. Thời phổ thông ở trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên, Ngô Bảo Châu là thí sinh Việt Nam đầu tiên hai lần giành huy chương vàng Olympic Toán quốc tế (năm 1988 và 1989). Sau đó, ông nhận học bổng của chính phủ Pháp theo học Đại học Paris VI năm 1990, bảo vệ luận án tiến sĩ ở tuổi 25 tại Đại học Nam Paris .

Năm 2003, ông hoàn thành luận án habilitation (tương đương tiến sĩ khoa học) tại Đại học Bắc Paris rồi được bổ nhiệm làm Giáo sư ở Đại học Nam Paris năm 2004. Cùng năm, ông được xét đặc cách, trở thành giáo sư trẻ nhất Việt Nam.

Từ năm 2010, GS Ngô Bảo Châu gia nhập khoa Toán của Đại học Chicago (Mỹ), đồng thời trở thành Giám đốc khoa học tại VIASM, đóng góp vào các hoạt động phát triển toán học tại Việt Nam.

Thanh Hằng – Khánh Linh