Khi nông sản Việt được kể bằng câu chuyện văn hóa

Chỉ cần thay đổi cách cắt xoài – để nguyên vỏ, cắt miếng lớn thay vì nhỏ – hương vị đã khác hoàn toàn. Chính những trải nghiệm ấy đã trở thành nền tảng hình thành Cansy’s Garden – dự án khởi nghiệp theo đuổi con đường mang nông sản Việt ra thế giới bằng sự thấu hiểu khẩu vị từng vùng miền.

Nông sản không chỉ là hàng hóa mà còn là văn hóa

Từ cuối năm 2016, nữ doanh nhân sinh năm 1985 sáng lập Cansy’s Garden, dự án khởi nghiệp hình thành từ nhận định nông sản Việt Nam dù chất lượng đa dạng theo vùng miền nhưng giá trị thương hiệu còn mờ nhạt, bao bì sơ sài và thiếu câu chuyện nguồn gốc.

“Chúng tôi tập trung làm việc trực tiếp với nông hộ ở nhiều tỉnh để chuẩn hóa quy trình canh tác, kiểm soát chất lượng và xây dựng hệ thống đóng gói truy xuất, hướng đến hình ảnh nông sản “được nâng niu” thay vì bày bán đại trà”, chị Nguyên nói. Từ năm 2020, Ngọc Nguyên bắt đầu mở rộng ra thị trường quốc tế, đưa nông sản Việt Nam đến nhiều quốc gia như Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore và Nga.

Càng đi nhiều chị càng thấy thói quen và văn hóa ăn uống của từng vùng ảnh hưởng mạnh đến sản phẩm. Người Việt chuộng độ giòn, người Nhật lại thích mềm và mọng nước. Từ thu hoạch đến bảo quản, mỗi loại trái, mỗi khu vực đều có yêu cầu riêng: trời nắng gắt hoặc mưa không được thu, trời mát lại có thể thu; hàng cung cấp cho nhà máy, siêu thị hay bán lẻ đều có quy trình khác nhau.

Trong những chuyến đi, Nguyên khám phá thêm điều thú vị: khẩu vị quyết định trải nghiệm trái cây, như xoài – chỉ cần thay đổi cách ăn, để nguyên vỏ và cắt thành từng miếng to thay vì cắt nhỏ, hương vị đã hoàn toàn khác.

Những trải nghiệm ấy giúp Nguyên hiểu vì sao người Việt quen xoài Hòa Lộc lại khó hợp vị xoài đỏ của Nhật dù giá có thể lên đến 5.000 yen/quả.

Hay vì sao xoài Cát Chu – mềm, mọng nước, thơm – lại hợp khẩu vị xuất khẩu hơn. Ở Nga, Hàn Quốc người tiêu dùng chỉ thích trái chín hoàn toàn, nên chuyện điều chỉnh nhiệt độ, thời gian vận chuyển để xoài chín đúng lúc trở thành “bài toán riêng” của doanh nghiệp.

Nguyên nói chị ấp ủ làm một quyển sổ tay về cách ăn trái cây mang đến giới thiệu tại các hội chợ quốc tế, bởi ăn trái cây thực sự có những nghệ thuật mà không phải ai cũng biết nhưng lại đóng góp rất nhiều vào hương vị và cảm nhận khi ăn.

Sau tất cả, trên hành trình của mình, Ngọc Nguyên tin rằng nông sản Việt không chỉ là “đồ tươi bán theo mùa” mà có thể trở thành sản phẩm mang tính di sản, chứa câu chuyện và văn hóa của vùng đất.

Đó là lý do chị không chạy theo phong trào mà chọn sản phẩm dựa trên hành vi tiêu dùng và văn hóa từng nước. Nhật thích những trái cây và khẩu phần nhỏ, trong khi châu Âu chuộng các khẩu phần lớn; bơ Việt dùng làm sinh tố nhưng sang phương Tây chủ yếu làm salad. Có lần mang bơ sang Singapore, Nguyên làm… cà phê bơ để đãi khách khiến ai cũng bất ngờ và tò mò về trái cây Việt.

“Nông sản không chỉ là hàng hóa mà còn là văn hóa. Kinh doanh không phải là áp đặt cái mình thích mà bán những gì khách hàng cần – chị Nguyên nói – Với chúng tôi, làm nông nghiệp là hành trình dài. Nhưng chính sự dài lâu ấy tạo niềm tin rằng: nếu làm đúng và làm tử tế, nông sản Việt sẽ trở thành giá trị bền vững và là niềm tự hào lâu dài”.

Ứng dụng AI để cá nhân hóa chăm sóc sức khỏe

Song song với Cansy’s Garden, Health Care Center (HCC) cũng được chị Nguyên thành lập năm 2020 từ nhận định y tế dự phòng tại Việt Nam còn hạn chế, trong khi người dân thường chỉ tìm đến bệnh viện khi bệnh đã tiến triển nặng. Dự án khởi đầu với mô hình hub chăm sóc sức khỏe cộng đồng, kết nối bác sĩ và người dân nhằm gia tăng khả năng theo dõi và can thiệp sớm.

Từ năm 2022, HCC nghiên cứu và phát triển hệ thống phân tích dấu hiệu sinh học bằng trí tuệ nhân tạo (AI). 

Đến tháng 5-2024, HCC ra mắt ứng dụng tích hợp AI quét mống mắt cảnh báo sớm nguy cơ đột quỵ và nhồi máu cơ tim, kết hợp thiết bị đeo theo dõi chỉ số theo thời gian thực. Nền tảng hiện có hơn 16.000 người dùng.

HCC tập trung vào phòng bệnh, tức giai đoạn trước điều trị – thời điểm bệnh còn ở giai đoạn rất sớm. Ngọc Nguyên cho rằng nhiều ca ung thư hay đột quỵ tại Việt Nam đều được phát hiện muộn. Dù được gọi là “đột quỵ”, các chỉ số sức khỏe không bao giờ từ 1 nhảy vọt lên 10, chúng tăng dần. Vấn đề là nhiều người không theo dõi thường xuyên.

Khi nhiều đối tác Hàn Quốc, Singapore thắc mắc vì sao giá sản phẩm của HCC thấp, Ngọc Nguyên giải thích rằng mục tiêu của chị là để mọi người dễ tiếp cận, không định giá quá cao khiến thị trường, đặc biệt là tại Việt Nam, khó ứng dụng. Trong khi robot khám bệnh thường có giá 14.000-19.000 USD có hệ thống ở Singapore đến 50.000 USD, robot của HCC hiện chỉ khoảng 10.000 USD.

Ngọc Nguyên nhận định sản phẩm Việt Nam không phải lúc nào cũng được ưu tiên và có lợi thế trên thị trường quốc tế so với nhiều quốc gia khác. Tuy nhiên khi giải đúng bài toán và cung cấp dịch vụ phù hợp với mức giá hợp lý, đối tác quốc tế sẽ rất cởi mở chào đón. Mỗi thị trường có yêu cầu riêng, đòi hỏi việc tìm hiểu và đáp ứng các điều kiện.