Quản lý an toàn thực phẩm theo Nghị định 46: Các kiến nghị từ cộng đồng doanh nghiệp

Tăng cường quản lý an toàn thực phẩm rất cần thiết nhưng nên chọn giải pháp hài hòa, cân bằng sự phát triển của doanh nghiệp, chúng ta chống người gian nhưng phải bảo vệ được doanh nghiệp làm ăn chân chính, đàng hoàng.

Nhận định được ông Đậu Anh Tuấn – Phó tổng thư ký, kiêm Trưởng Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại Việt Nam (VCCI) – đưa ra tại hội thảo Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm, do VCCI tổ chức sáng 6-2 tại Hà Nội.

Hàng trăm ngàn tấn hàng được giải cứu

Theo ông Tuấn, việc Chính phủ kịp thời ban hành Nghị quyết 09 (tạm dừng thực hiện Nghị định số 46/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm đến ngày 15-4) cho thấy sự đồng hành của Chính phủ với các doanh nghiệp.

“Nghị quyết 09 (NQ 09) đã giúp doanh nghiệp kịp thời ‘thoát hiểm’ trong bối cảnh chuỗi cung ứng đứng trước nguy cơ đứt gãy trong quá trình triển khai Nghị định 46/2026/NĐ-CP (NĐ 46) và Nghị quyết 66 (NQ 66) của Quốc hội.

Quyết định tạm dừng hiệu lực NĐ 46 và NQ 66 đã giúp doanh nghiệp giảm thiểu thiệt hại rất lớn về chi phí lưu kho, lưu bãi, đồng thời tránh nguy cơ thiếu nguyên liệu sản xuất ngay trong cao điểm phục vụ Tết 2026″ – ông Tuấn khẳng định.

Khảo sát sơ bộ của 4 hiệp hội ngành hàng thời gian qua ghi nhận trước khi NQ 09 có hiệu lực, khoảng 123.400 tấn thực phẩm bao gói sẵn, nguyên liệu, bao bì, phụ gia thực phẩm nhập khẩu bị ùn ứ tại cảng và cửa khẩu. Trước đó gần 300.000 tấn nông sản, thực phẩm tươi sống cũng lâm vào tình trạng tương tự.

Tuy nhiên đại diện một số hiệp hội, ngành hàng cho rằng NQ 09 mới chỉ là giải pháp tình thế. Mốc ngày 15-4 đang đến gần, trong khi các bất cập cốt lõi của chính sách chưa được xử lý. Cộng đồng doanh nghiệp cho rằng NĐ 46 và NQ 66 đang khiến tiền kiểm phình to, thủ tục chồng chéo.

Doanh nghiệp kiến nghị gì?

Phát biểu tại hội thảo, đại diện Hiệp hội Thực phẩm minh bạch (AFT) cho biết NĐ 46 đang mở rộng diện kiểm tra nhà nước một cách thiếu chọn lọc. Không chỉ thành phẩm nhập khẩu, mà cả nguyên liệu, phụ gia, bao bì phục vụ sản xuất nội bộ cũng bị đưa vào diện tiền kiểm, kèm yêu cầu công bố hợp quy.

AFT dẫn trường hợp một lô hàng nhập từ Ấn Độ đã có đầy đủ chứng nhận hữu cơ và lịch sử xuất khẩu ổn định vào Việt Nam, song vẫn phải xin thêm giấy chứng nhận an toàn thực phẩm do cơ quan nhà nước nước xuất khẩu cấp, đồng thời lấy mẫu kiểm nghiệm tại các phòng được chỉ định trong nước. Thực tế, nhiều phòng kiểm nghiệm chưa có hướng dẫn cụ thể, còn chỉ tiêu kiểm tra theo yêu cầu Bộ Y tế phức tạp và khác biệt với chuẩn quốc tế.

Ông Huỳnh Quang Tuấn, đại diện EuroCham, cho hay mức độ kiểm tra nhà nước theo NĐ 46 tăng gấp nhiều lần, từ kiểm hồ sơ sang kiểm hồ sơ kèm lấy mẫu kiểm nghiệm, thậm chí kiểm cả nguyên liệu và bao bì; quy trình từ 2 cấp chuyển thành 3 cấp, trong khi số cơ sở kiểm nghiệm lại giảm.

“Hệ quả là thời gian chờ thông quan tăng mạnh, trong khi với rau quả, thực phẩm tươi sống, chỉ cần chậm 9-10 ngày là coi như mất trắng cả lô hàng”, đại diện EuroCham nhấn mạnh.

Đáng chú ý, EuroCham cũng chỉ ra nghịch lý: phần lớn các vụ hàng giả, hàng kém chất lượng gần đây không xuất phát từ hàng nhập khẩu, nhưng chính nhóm này lại đang chịu tiền kiểm nặng nề nhất.

Không chỉ NĐ 46, NQ 66 về đăng ký bản công bố sản phẩm cũng bị phản ánh là làm phát sinh thêm thủ tục, loại bỏ phòng kiểm nghiệm quốc tế, hồ sơ phức tạp và chồng chéo, đặc biệt với sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi phải xin tới hai giấy phép lưu hành.

Tại nhiều địa phương, việc thực thi còn thiếu thống nhất, hồ sơ đang hiệu lực bị yêu cầu làm lại, quy định về thay đổi nhãn mác và quảng cáo áp dụng khác nhau, khiến doanh nghiệp bị gián đoạn kế hoạch sản xuất, tung sản phẩm và phát sinh chi phí lớn.

Đại diện các hiệp hội kiến nghị Chính phủ gia hạn thời gian thực thi NĐ 46 ít nhất đến ngày 1-6-2026, cho phép tiếp tục áp dụng cơ chế kiểm tra hiện hành trong giai đoạn chuyển tiếp.

Đồng thời đề xuất sửa NĐ 46 theo hướng đơn giản hóa quy trình kiểm tra nhà nước còn một bước, miễn công bố hợp quy đối với phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, dụng cụ và bao bì nhập khẩu phục vụ sản xuất nội bộ.

Ông Tống Xuân Chinh, Phó chủ tịch Hiệp hội Sữa Việt Nam, cho rằng NQ 09 mới chỉ giải quyết tình huống, giúp thông quan các loại hàng hóa trong dịp Tết này. Giải pháp căn cơ hơn phải sửa Luật An toàn thực phẩm để tháo gỡ tất cả những vướng mắc. Tiếp đó cần ban hành một nghị định hướng dẫn luật thì mới tháo gỡ cho doanh nghiệp được.