Phát hiện sớm bệnh Alzheimer qua xét nghiệm máu đầu tiên tại Việt Nam

(PLO)- BVĐK Tâm Anh hợp tác BV Lão khoa Trung ương nghiên cứu xét nghiệm dấu ấn sinh học trong máu để phát hiện sớm, chính xác, nhằm tầm soát phòng ngừa, quản lý hiệu quả bệnh Alzheimer. 

Ngày 6-2, Bệnh viện Lão khoa Trung ương và Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh (BVĐK) công bố “Chương trình hợp tác toàn diện trong lĩnh vực phòng ngừa, chẩn đoán, điều trị, chăm sóc và quản lý sa sút trí tuệ, Alzheimer ở người cao tuổi”.

Hợp tác và nghiên cứu này sẽ được thực hiện trong 10 năm, trên quy mô rất lớn khi triển khai đa trung tâm tại Bệnh viện Lão khoa Trung ương và các BVĐK Tâm Anh tại Hà Nội và TP.HCM.

Dự kiến, dự án sẽ chính thức thu tuyển người bệnh xét nghiệm từ tháng 4-2026.

Trọng tâm của hợp tác này là hai bệnh viện cùng nghiên cứu triển khai phương pháp xét nghiệm dấu ấn sinh học (biomarkers) trong máu với công nghệ hiện đại hàng đầu và mới được thực hiện tại các trung tâm khoa học thần kinh, bệnh viện lớn trên thế giới.

Điều này giúp dễ dàng chẩn đoán sớm, chính xác bệnh Alzheimer (sa sút trí tuệ) trước khi có triệu chứng lâm sàng, dự báo tốc độ tiến triển bệnh. Từ đó giúp điều trị hiệu quả và quản lý tiến trình của bệnh tốt hơn.

Trước đây, chẩn đoán Alzheimer chủ yếu dựa vào triệu chứng lâm sàng, do đó, người bệnh thường được phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn.

Các phương pháp chẩn đoán hiện nay như xét nghiệm dịch não tủy (CSF) giúp phát hiện bệnh sớm hơn nhưng rất hạn chế khả năng tiếp cận người bệnh do chi phí cao, cần thực hiện nhiều lần và yếu tố xâm lấn nghiêm trọng ở xét nghiệm lấy dịch tủy, khó có thể triển khai tầm soát ở quy mô lớn.

Vì thế, lần đầu tiên hai bệnh viện Tâm Anh và Lão khoa Trung ương cùng nhau triển khai nghiên cứu ứng dụng các dấu ấn sinh học (biomarkers) trong máu giúp chẩn đoán sớm sa sút trí tuệ, cho phép nhận diện quá trình bệnh sinh ngay từ giai đoạn rất sớm, với vai trò tương tự như xét nghiệm cholesterol trong phòng ngừa bệnh tim mạch.

GS.TS. Phạm Thắng – Cố vấn cao cấp Bệnh viện Lão khoa Trung ương đánh giá: “Với một biomarker ở trong máu thực hiện xét nghiệm đơn giản chỉ mấy phút và có thể biết 20 năm nữa người đó có bị bệnh Alzheimer hay không. Tôi tin chắc đây sẽ là một cuộc cách mạng trong chẩn đoán sớm, theo dõi và quản lý bệnh Alzheimer”.

Biomarkers là các phân tử sinh học có thể đo lường được trong cơ thể (máu, dịch não tủy, nước tiểu…) phản ánh tình trạng sinh lý hoặc bệnh lý. Phương pháp biomarkers cho kết quả chính xác cao, có thể thực hiện rộng rãi với chi phí thấp – điều kiện quan trọng để hướng tới triển khai tầm soát Alzheimer cộng đồng.

Đây là bước dịch chuyển mang tính chiến lược, từ mô hình “bất lực và bị động” khi không thể phát hiện bệnh sớm và chính xác và theo dõi bệnh tiến triển tăng nặng sang phát hiện sớm để chủ động phòng ngừa, làm chậm tiến triển bệnh và chăm sóc người bệnh tốt hơn.

Việc xây dựng ngân hàng sinh học (biobank), nghiên cứu theo dõi dọc và ứng dụng biomarker trong chẩn đoán Alzheimer sẽ đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào bản đồ nghiên cứu thần kinh học toàn cầu, mở ra cơ hội hợp tác và công bố khoa học quốc tế.

Hợp tác tiên phong và đột phá này giữa hai bệnh viện là hành động hiện thực hóa những chủ trương quan trọng của Bộ Chính trị trong các Nghị quyết 57, 68 và 72 khi hai bên cùng nhau triển khai ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại hàng đầu thế giới để hỗ trợ chẩn đoán và điều trị, quản lý những bệnh có tác động nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và gánh nặng y tế. Nhờ đó, người dân Việt Nam có cơ hội tiếp cận y tế công nghệ cao đẳng cấp thế giới ngay trong nước thuận tiện và kịp thời.

Ông Ngô Chí Dũng, Chủ tịch HĐQT Hệ thống BVĐK Tâm Anh, khẳng định dự án thể hiện quyết tâm đầu tư cho khoa học, công nghệ cao, đưa y tế Việt Nam bắt kịp thế giới về những vấn đề mới mang tính thời đại.

Hợp tác sẽ phát huy được thế mạnh của cả y tế tư nhân và công lập nhằm đem lại giá trị lớn cho xã hội, không chỉ với bệnh Alzheimer mà còn có thể mở rộng hơn ở nhiều bệnh lý, lĩnh vực chăm sóc sức khỏe khác.

Tuổi thọ trung bình của người Việt hiện đạt khoảng 73 tuổi, nhưng tới 14 năm sống trong bệnh tật, nhiều người mắc cùng lúc 3 – 6 bệnh nền. Xu hướng sự già hóa dân số khiến nhiều bệnh không lây nhiễm gia tăng, trong đó sa sút trí tuệ và Alzheimer trở thành gánh nặng y tế – xã hội ngày càng rõ nét. Tại Việt Nam, một nghiên cứu cho thấy có khoảng 4,5% người trên 60 tuổi mắc sa sút trí tuệ, tỷ lệ mắc bệnh tăng theo độ tuổi.