Nvidia mở mã nguồn Earth-2, biến PC phổ thông thành trạm dự báo thời tiết

Bước đi này của Nvidia không chỉ là một thông báo kỹ thuật thuần túy, mà là cuộc cách mạng giải phóng dữ liệu khí hậu. Việc mở mã nguồn Earth-2 đồng nghĩa với việc đưa sức mạnh vốn chỉ nằm trong các phòng thí nghiệm quốc gia đến tay mọi nhà phát triển toàn cầu.

Earth-2: “Bản sao số” của Trái đất trong kỷ nguyên AI

Theo tìm hiểu của Tuổi Trẻ Online, Earth-2 được xây dựng như một “digital twin”, bản sao số của Trái đất, có khả năng mô phỏng và dự báo các hiện tượng thời tiết, khí hậu ở độ phân giải rất cao. 

Khác với các mô hình khí tượng truyền thống dựa chủ yếu vào các phương trình vật lý phức tạp và yêu cầu siêu máy tính để tính toán trong nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày, Earth-2 tận dụng sức mạnh của trí tuệ nhân tạo để rút ngắn thời gian dự báo xuống còn vài phút hoặc vài chục phút.

Nền tảng này sử dụng các mô hình học sâu được huấn luyện trên lượng dữ liệu khổng lồ, bao gồm dữ liệu vệ tinh, radar thời tiết, trạm khí tượng mặt đất và các quan trắc khí hậu lịch sử. Nhờ đó, Earth-2 có thể nhận diện các mẫu hình (pattern) trong khí quyển mà con người hoặc các mô hình truyền thống khó phát hiện, từ đó đưa ra dự báo chi tiết hơn về mưa lớn, nắng nóng, bão hay các hiện tượng thời tiết cực đoan khác.

Việc mở mã nguồn các thành phần cốt lõi của Earth-2 được xem là bước đi chiến lược của Nvidia. Điều này cho phép các viện nghiên cứu, trường đại học và cơ quan khí tượng trên toàn thế giới tiếp cận trực tiếp công nghệ nền tảng, tùy biến mô hình cho từng khu vực địa lý và từng bài toán cụ thể. Thay vì phụ thuộc vào một hệ thống đóng, cộng đồng khoa học có thể cùng nhau cải tiến, kiểm chứng và mở rộng năng lực dự báo của Earth-2.

Từ siêu máy tính đến máy tính cá nhân

Một trong những điểm gây chú ý nhất của Earth-2 là khả năng triển khai linh hoạt trên nhiều loại phần cứng. Nvidia cho biết giai đoạn huấn luyện mô hình AI vẫn cần đến các hệ thống tính toán hiệu năng cao, nhưng khi mô hình đã được huấn luyện, quá trình suy luận (inference) có thể chạy trên các máy tính có GPU phổ thông, thậm chí là máy trạm cá nhân.

Điều này mở ra viễn cảnh mỗi chiếc PC, mỗi trung tâm dữ liệu nhỏ, thậm chí trong tương lai là các thiết bị biên, đều có thể tham gia vào mạng lưới dự báo thời tiết toàn cầu. 

Khi hàng nghìn, hàng triệu điểm tính toán cùng chạy các mô hình Earth-2, dữ liệu dự báo có thể được cập nhật liên tục theo thời gian thực và chi tiết tới từng khu vực nhỏ.

Giới chuyên gia đánh giá cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa với các quốc gia đang phát triển, nơi nguồn lực cho siêu máy tính còn hạn chế. Với Earth-2, các cơ quan khí tượng địa phương có thể xây dựng hệ thống dự báo độ phân giải cao phục vụ phòng chống thiên tai, nông nghiệp, quản lý tài nguyên nước hay vận hành hệ thống năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời.

Tuy nhiên, Nvidia cũng nhấn mạnh Earth-2 không nhằm thay thế hoàn toàn các mô hình khí tượng truyền thống, mà đóng vai trò bổ trợ. AI có thế mạnh trong việc xử lý dữ liệu lớn và nhận diện mẫu hình, trong khi các mô hình vật lý vẫn giữ vai trò nền tảng để đảm bảo tính khoa học và khả năng giải thích. Sự kết hợp giữa hai cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ tạo ra thế hệ hệ thống dự báo thời tiết mới một cách nhanh hơn, chính xác hơn và dễ tiếp cận hơn.

Việc mở mã nguồn Earth-2 không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn phản ánh xu hướng dân chủ hóa khoa học khí hậu trong kỷ nguyên AI. Khi công cụ dự báo mạnh mẽ không còn bị giới hạn trong các trung tâm siêu máy tính, mỗi chiếc PC đều có thể trở thành một “trạm khí tượng siêu cấp”, góp phần giúp con người chủ động hơn trước những biến động ngày càng khó lường của khí hậu.

AI trong báo chí về khí hậu: Đâu là ranh giới đạo đức?

UNESCO và Cục Báo chí vừa tổ chức tọa đàm về đạo đức trí tuệ nhân tạo (AI) trong báo chí và truyền thông về biến đổi khí hậu, nhấn mạnh tính cấp thiết của việc sử dụng AI có trách nhiệm để duy trì niềm tin công chúng.