Mâm cơm sạch – Tết an lành

Vừa qua, báo Pháp Luật TP.HCM tổ chức talkshow “Mâm cơm sạch – Tết an lành”. Chương trình có sự đồng hành của Công ty TNHH Sản xuất thương mại dịch vụ Đại Hàn Kim Việt Nam và Công ty Xuất nhập khẩu Nông nghiệp và Dược liệu Phong Thảo (KJS).

Đến tham dự talkshow có PGS-TS Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm (ATTP) TP.HCM; TS-BS Trần Quốc Cường, phụ trách khoa Dinh dưỡng lâm sàng BV Thống Nhất; ông Nguyễn Cao Thắng, Phó Tổng Giám đốc Công ty Xuất nhập khẩu Nông nghiệp và Dược liệu Phong Thảo (KJS).

Tăng cường quản lý an toàn thực phẩm Tết

PGS-TS Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở ATTP TP.HCM, khẳng định công tác quản lý ATTP là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, không thể chỉ trông chờ vào việc nâng cao nhận thức mà cần tăng cường kiểm tra, thanh tra kịp thời. Đặc biệt trong dịp Tết, nhu cầu tiêu dùng tăng cao, trong khi một bộ phận tổ chức, cá nhân vẫn vì lợi nhuận mà đưa thực phẩm không bảo đảm chất lượng ra thị trường.

Bà Lan nhấn mạnh vai trò quan trọng của báo chí và cộng đồng trong việc phát hiện vi phạm, bởi các đối tượng làm ăn gian dối ngày càng tinh vi. Hiện vẫn còn quá sớm để tổng kết toàn bộ dịp Tết nhưng kết quả bước đầu cho thấy đa số doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm tuân thủ quy định, đặc biệt về nguồn gốc, xuất xứ và chất lượng. Các mẫu giám sát cho thấy chất lượng thực phẩm tiêu thụ trên địa bàn TP cơ bản được bảo đảm, không chứa chất độc hại.

Tuy nhiên, giám đốc Sở ATTP lưu ý rằng TP.HCM hầu như không tự sản xuất đủ thực phẩm tươi sống mà phụ thuộc vào nguồn từ các tỉnh, thành khác và nhập khẩu, nên vẫn tồn tại nguy cơ ở các giao dịch nhỏ lẻ, mua bán vỉa hè không hợp pháp, không được thẩm định, cấp phép.

Ăn Tết thế nào để vừa ngon miệng vừa an toàn?

TS-BS Trần Quốc Cường, phụ trách khoa Dinh dưỡng lâm sàng BV Thống Nhất, chia sẻ Tết là dịp đặc biệt – không chỉ là lễ hội mà còn là thời điểm kết nối gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và cũng là lúc nhiều người đi du lịch, về quê. Tuy nhiên, vì Tết gắn liền với ăn uống nên cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro liên quan đến ATTP và sức khỏe.

“Bữa ăn ngày Tết thường dư thừa năng lượng, đạm, đường và cồn do tiêu thụ nhiều rượu bia, nước ngọt, bánh mứt, thực phẩm chế biến sẵn. Việc ăn uống thiếu điều độ có thể dẫn đến nhiều nguy cơ sức khỏe” – BS Cường nói.

Cụ thể, ở trẻ em, bữa ăn Tết thường đơn điệu, dễ gây chán ăn. Với người thừa cân, béo phì, Tết là thời điểm rất khó kiểm soát cân nặng. Với người có bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh thận mạn, bệnh gút…, các thực phẩm nhiều đường, muối, đạm có thể làm bệnh mất ổn định, thậm chí gây biến chứng cấp.

Về nguyên tắc ăn Tết vừa ngon miệng vừa an toàn, BS Cường nhấn mạnh trước hết là vấn đề quà biếu. Quà Tết là truyền thống tốt đẹp nhưng cần lựa chọn thực phẩm phù hợp với sức khỏe, đặc biệt là người cao tuổi. Không nhất thiết phải biếu rượu mạnh; có thể chuyển sang rượu nồng độ thấp hơn như rượu vang hoặc chọn các sản phẩm ít năng lượng như nước ngọt không đường, bia không cồn.

Nên ưu tiên các loại hạt, đậu, bánh ít năng lượng, bánh dành cho người tiểu đường hoặc các loại sữa phù hợp với từng bệnh lý như loãng xương, đái tháo đường… để vừa tốt cho sức khỏe vừa thể hiện được tình cảm.

Về mâm cơm ngày Tết, BS Cường cho biết các món truyền thống như thịt kho, dưa giá, măng hầm, bánh chưng, bánh tét là không thể thiếu nhưng cần chuẩn bị với lượng nhỏ, cắt phần nhỏ khi mời khách. Ăn là để thưởng thức, không nên ép ăn, không gắp thức ăn vào chén người khác, vì mỗi người có tình trạng sức khỏe khác nhau. Gia chủ nên chuẩn bị khẩu phần vừa phải để mọi người có thể thưởng thức nhiều món mà không bị quá tải năng lượng.

Ông cũng khuyến nghị người dân chủ động lên thực đơn trước, nấu vừa đủ, chia nhỏ phần ăn, bảo quản đúng cách. Không nên nấu quá nhiều rồi dồn hết vào tủ lạnh vì đây cũng là một nguy cơ về ATTP. Cần phân loại thực phẩm, sắp xếp hợp lý, loại bỏ những thứ không cần thiết và xây dựng kế hoạch mua sắm phù hợp.

“Tết không có nghĩa là phải ăn quá nhiều hay ăn mất kiểm soát. Quan trọng là ăn uống thông minh, vừa thưởng thức truyền thống, vừa bảo đảm an toàn thực phẩm và sức khỏe cho bản thân và gia đình” – BS Cường nhấn mạnh.

Quy tắc chọn sản phẩm sạch, an toàn

Ông Nguyễn Cao Thắng, Phó Tổng Giám đốc Công ty Xuất nhập khẩu Nông nghiệp và Dược liệu Phong Thảo (KJS), cho rằng việc chọn lọc một mâm cơm sạch ngày Tết là rất quan trọng, bởi ai cũng quan tâm đến sức khỏe của bản thân và gia đình. Khi lựa chọn sản phẩm, cần làm sao để mâm cơm Tết vừa đủ đầy, vừa mang ý nghĩa chăm sóc sức khỏe trọn vẹn cho người thân.

Ông nhấn mạnh khi chọn sản phẩm tốt cho sức khỏe, điều đầu tiên là nguồn gốc nguyên liệu phải rõ ràng, đạt chuẩn, không sử dụng hóa chất trong quá trình sản xuất. Nguyên liệu đầu vào cần đạt các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalG.A.P., tiêu chuẩn hữu cơ để bảo đảm sản phẩm sạch.

Bên cạnh đó, quy trình sản xuất phải khép kín, đạt chuẩn, thể hiện tâm huyết của người làm ra sản phẩm. Người tiêu dùng nên chọn các đơn vị uy tín, có đầy đủ giấy tờ về chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm để đưa vào mâm cơm ngày Tết.

“Mâm cơm gia đình ngày Tết không chỉ cần sạch mà còn nên mang hơi hướng hỗ trợ sức khỏe. Chúng tôi luôn nhấn mạnh tiêu chí OCOP vì các sản phẩm này phải trải qua quá trình kiểm định rất gắt gao, do đó khi chọn được sản phẩm sạch và tốt cho người thân, mâm cơm ngày Tết sẽ mang ý nghĩa sâu sắc và trọn vẹn” – ông Thắng nói.•

PGS-TS Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm (ATTP) TP.HCM, khẳng định Nhà nước không hề phân biệt đối xử giữa sản phẩm “nhà làm”, sản phẩm của doanh nghiệp hay các sản phẩm chính thống.

Thời tự cấp tự túc đã qua, nếu sản phẩm đưa ra thị trường để tiêu thụ thì đều phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ như nhau, từ đóng thuế vì có thu nhập, đến việc công bố hoặc tự công bố sản phẩm, đáp ứng các tiêu chí về vệ sinh ATTP, chỉ số an toàn và quy trình sản xuất. Dù có gắn mác “nhà làm” thì vẫn không được miễn trừ bất kỳ yêu cầu nào.

Tương tự, việc mua bán qua online hay qua các kênh truyền thống như chợ, cửa hàng, siêu thị đều phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí của một sản phẩm lưu thông hợp pháp trên thị trường.

Tuy nhiên, bà Lan cho rằng với sản phẩm “nhà làm” và bán online, việc phát hiện và xử lý vi phạm khó khăn, phức tạp hơn. Người mua hàng online thường mang tâm lý “năm ăn năm thua”, lỡ có sự cố cũng không biết kêu ai, bởi nhiều website bán hàng xuất hiện rồi biến mất. Rủi ro tiêu cực có thể đến từ cả người bán lẫn người mua, khi có trường hợp lừa đảo hoặc “bom hàng”.

Bà cho biết Quốc hội đã thông qua Luật Thương mại điện tử với nhiều quy định mới nhưng để luật đi vào thực tế cần có thời gian. Trên nguyên tắc, mọi sản phẩm thực phẩm đều phải đáp ứng đầy đủ tiêu chí, không thể vì bán online hay là “nhà làm” mà được miễn. Khi phát hiện vi phạm, cơ quan chức năng sẽ xử lý như bình thường, không có ngoại lệ.

Bà Lan nhấn mạnh sắp tới sẽ không chấp nhận tình trạng người bán vô danh trên mạng. Người bán phải được định danh rõ ràng và chịu trách nhiệm kèm theo, tương tự quy định về tài khoản mạng xã hội chính danh.

Đồng thời, sản phẩm lưu hành phải khai báo đầy đủ giấy tờ. Với thực phẩm thông thường, theo quy định, vẫn được tự công bố và hồ sơ tự công bố được cơ quan chức năng công khai trên mạng, giúp người dân nhận diện sản phẩm hợp pháp. Muốn mua bán, trước hết phải hợp pháp và thông tin phải minh bạch, không thể chỉ gắn mác “nhà làm” hay bán trên mạng là được.

Cuối cùng, bà cho rằng nhiệm vụ của cơ quan quản lý là tăng cường lực lượng hậu kiểm, thanh tra để kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm, từ đó làm minh bạch thị trường và bảo đảm công bằng với những người kinh doanh truyền thống vốn tốn chi phí mặt bằng, nhân công và sẵn sàng chịu trách nhiệm. Bà khẳng định nguy cơ mất ATTP từ thương mại điện tử và các sản phẩm chỉ mang danh “nhà làm” là cao hơn so với hình thức mua bán truyền thống.

Ý KIẾN

PGS-TS PHẠM KHÁNH PHONG LAN, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM:

Nguy cơ nào cho sức khỏe dịp Tết?

Về những nguy cơ lớn trong dịp Tết, đáng lo nhất là việc lạm dụng rượu bia, đặc biệt là rượu pha cồn công nghiệp có thể gây tử vong và cả rượu chính thống nếu sử dụng quá mức cũng gây hại nghiêm trọng. Ngoài ra, việc sử dụng nhiều thực phẩm chế biến sẵn, bảo quản lâu như thịt kho, canh, cơm, bánh… nếu không bảo quản đúng cách dễ ôi thiu, sinh độc tố, gây ngộ độc.

Người dân không nên mua tích trữ quá nhiều thực phẩm trong dịp Tết, bởi thị trường TP.HCM luôn dồi dào, không lo thiếu hàng. Nên mua vừa đủ dùng, tránh lãng phí và rủi ro cho sức khỏe.

Khi mua thực phẩm, nên chọn các cơ sở có giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP như siêu thị, cửa hàng tiện lợi, chợ truyền thống, chợ đầu mối. Đối với thực phẩm bao gói sẵn hoặc chế biến sẵn, cần kiểm tra bao bì còn nguyên vẹn, có nhãn mác tiếng Việt, ghi rõ hạn sử dụng, có tem nhập khẩu nếu là hàng ngoại.

So với trước đây, chất lượng và mẫu mã sản phẩm trên thị trường đã cải thiện rõ rệt. Người dân không nên hoang mang khi thấy báo chí đưa tin về vi phạm, mà cần nhìn nhận rằng việc phát hiện và xử lý vi phạm cho thấy hệ thống thanh tra, kiểm tra đang hoạt động hiệu quả.

Dù vẫn còn những trường hợp gian lận do lòng tham nhưng nhìn tổng thể, chất lượng thực phẩm ngày càng được bảo đảm, thể hiện qua việc nhiều mặt hàng nông sản Việt Nam đứng đầu thế giới và được xuất khẩu.

Người dân hãy tin tưởng vào các bằng chứng khoa học, vào công tác đánh giá nguy cơ thường xuyên của cơ quan chức năng từ chợ đầu mối đến các điểm bán lẻ, để bảo đảm thực phẩm đến tay người tiêu dùng là an toàn, không chứa chất độc hại.

TS-BS TRẦN QUỐC CƯỜNG, phụ trách khoa Dinh dưỡng lâm sàng BV Thống Nhất:

Những lưu ý cho sức khỏe ngày Tết

Món ăn ngày Tết không chỉ có bánh chưng, bánh tét mà còn tiềm ẩn nguy cơ dư thừa năng lượng và tinh bột, đặc biệt không phù hợp với người mắc bệnh rối loạn chuyển hóa như đái tháo đường. Tuy bánh chưng, bánh tét là món “quốc hồn quốc túy” không thể thiếu nhưng người đái tháo đường, thừa cân, béo phì cần ăn khẩu phần nhỏ, không ăn dồn nhiều loại tinh bột cùng lúc và nên ăn kèm rau củ quả để làm chậm hấp thu đường.

Cần phát huy những món truyền thống tốt cho sức khỏe như dưa món, dưa giá, bánh tráng cuốn rau, các món nhiều chất xơ như khổ qua hầm, măng hầm… đồng thời hạn chế các món ít có lợi.

Cần xây dựng thực đơn chủ động, bảo đảm mâm cơm ngày Tết đủ năm nhóm: Tinh bột, đạm, rau, trái cây và món xào, thay vì thói quen ăn nhiều tinh bột và thịt trước, rau và trái cây sau, dễ dẫn đến dư thừa năng lượng.

Nguy cơ mất ATTP từ thức ăn đường phố trong dịp Tết, nhất là khi đi chơi, đi lễ hội. Các món như bánh tráng nướng, xúc xích nướng tuy hấp dẫn nhưng tiềm ẩn rủi ro do bụi bẩn, đông người, khâu chuẩn bị không kỹ. Vì vậy nên chuẩn bị sẵn thức ăn hoặc chọn ăn tại quán, nhà hàng uy tín. Khi về quê, cũng cần thận trọng với món ăn không rõ nguồn gốc, không bao bì, bảo quản kém.

Đối với trẻ em, ngày Tết dễ khiến trẻ biếng ăn thì càng biếng ăn hơn, còn trẻ thừa cân thì dễ tăng cân. Gia đình cần chuẩn bị thực đơn phù hợp, hạn chế bánh kẹo, nước ngọt, chuyển sang lựa chọn ít đường, ít ngọt và chuẩn bị các món ăn vặt lành mạnh như hạt, bánh gạo, trái cây, sữa chua, phô mai. Hạn chế ăn bên ngoài và chủ động cho trẻ ăn trước ở nhà.

Với người có bệnh nền như gút, đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, viêm gan, viêm dạ dày… BS Cường cho rằng cả người ăn và người mời đều cần tinh tế. Người bệnh phải tự nhận diện thực phẩm không có lợi, duy trì vận động, theo dõi đường huyết, huyết áp. Gia chủ nên chuẩn bị khẩu phần nhỏ, không ép ăn, không gắp thức ăn vào chén, không ép uống rượu bia hay nước ngọt.

Ông NGUYỄN CAO THẮNG, Phó Tổng Giám đốc Công ty Xuất nhập khẩu Nông nghiệp và Dược liệu Phong Thảo (KJS):

Xây dựng sản phẩm xanh – sạch – khép kín – bền vững

Về công tác chuẩn bị nguồn hàng dịp Tết, nhiều đơn vị thường đến gần Tết mới ồ ạt sản xuất nhưng riêng Phong Thảo đã hướng đến việc xây dựng dòng sản phẩm xanh – sạch – khép kín – bền vững từ rất sớm. Doanh nghiệp đã chủ động vùng nguyên liệu từ nhiều năm qua.

Sau hơn 10 năm hình thành và phát triển, Phong Thảo đã xây dựng được 100 ha vùng nguyên liệu trái nhàu. Ngay từ tháng 3 hằng năm, công ty đã chuẩn bị thêm các vùng trồng dược liệu như giòi thân tím, xương khỉ, bồ công anh, tiến hành chế biến và tạo thành phẩm từ tháng 6, tháng 7 để đến cuối năm, dịp Tết không phải sản xuất ồ ạt, tránh làm suy giảm chất lượng sản phẩm.

Các doanh nghiệp sản xuất cần chuẩn bị nguyên liệu trước, tuân thủ đúng quy trình, hướng tới sản xuất xanh – sạch – khép kín – bền vững. Không chỉ riêng dịp Tết mới chú trọng sản xuất, mà đó phải là hành trình xuyên suốt trong năm để mang đến cho người dân những sản phẩm tinh hoa từ dược liệu, hỗ trợ sức khỏe cho chính bản thân, gia đình và cộng đồng.

Các doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp sạch cần đặt cái tâm vào sản phẩm, bởi đó không chỉ là hàng hóa kinh doanh mà còn là những sản phẩm chính người thân, bạn bè của mình sử dụng. Khi ngày càng có nhiều sản phẩm OCOP chất lượng cao, mâm cơm gia đình của mỗi nhà sẽ dễ dàng lựa chọn hơn, góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng.