Chở căn nhà cổ Thanh Hoá ra Hà Nội, tái hiện nếp sống nhà giàu xưa đón Tết

Thức dậy từ 6h, Mai Phương và Minh Trang (sống ở Hà Nội) diện bộ áo dài mới thuê rồi trang điểm và làm tóc cẩn thận, chuẩn bị cho buổi chụp ảnh ở Trung tâm Văn hoá Nghệ thuật 22 Hàng Buồm (Hà Nội).  

Bước qua cánh cổng cao, đôi bạn bước vào trong, cảm thấy ấn tượng với không gian cổ kính, nhiều vị trí trưng bày đẹp mắt.

Mai Phương (trái) và Minh Trang diện áo dài chụp ảnh bên bộ bàn ghế tiếp khách (Ảnh: Nguyễn Ngoan).

Trong không khí xuân về, tại Trung tâm Văn hoá Nghệ thuật 22 Hàng Buồm có trưng bày căn nhà cổ giúp tái hiện nếp sống của một gia đình khá giả thời xưa đón Tết với những món đồ nội thất, hoành phi, câu đối in đậm dấu ấn thời gian.

Lần lượt đi qua từng gian nhà, Mai Phương và Minh Trang dừng lại ngắm, quan sát các hiện vật trưng bày, hồi tưởng về thời thơ ấu.

“Chúng tôi cảm nhận được sự gần gũi, thân thuộc và thích vẻ hoài cổ nơi đây. Với những người trẻ, đi tham quan như thế này cũng là cách để cảm nhận nét đẹp văn hoá”, Minh Trang nói.

Những bức hoành phi, câu đối mang nét cổ kính, răn dạy những điều hay lẽ phải (Ảnh: Nguyễn Ngoan).

Chia sẻ với phóng viên Dân trí, hoạ sĩ Nguyễn Mạnh Đức – người phụ trách dự án trưng bày nhà cổ trong khuôn khổ chuỗi hoạt động “Tết Việt – Tết Phố 2026” cho biết, thay vì chỉ bảo tồn di vật trong tủ kính theo lối bảo tàng truyền thống, dự án hướng tới mô hình đặt các giá trị di sản vào những không gian và bối cảnh mới để tăng thêm giá trị. 

Không gian có 3 căn nhà cổ với phần khung nguyên bản được giới thiệu với công chúng. Trong đó, căn nhà chính nằm ở giữa được đưa về từ Thanh Hoá, 2 căn còn lại có nguồn gốc từ khu vực ngoại thành Hà Nội.

Căn nhà chính vốn có 5 gian với 5 hàng chân cột cùng phần hiên rộng để đặt bàn uống nước. Tuy nhiên, do không gian có hạn của Trung tâm nên hoạ sĩ Nguyễn Mạnh Đức và các cộng sự chỉ dựng được 3 gian, các chi tiết thừa được sử dụng để tạo mái hiên cho lối cổng vào.

Căn nhà được dựng gần như nguyên trạng sau khi đưa từ Thanh Hoá ra Hà Nội (Ảnh: Trần Thành Công).

Để có không gian cổ kính, nhóm thực hiện dự án phải tìm kiếm nhà ở nhiều nơi. Khi chọn được nhà cổ ưng ý, các chi tiết được tháo rời, đánh số tỉ mỉ, vận chuyển bằng ô tô về khu vực phố cổ ở phường Hoàn Kiếm.

Kiến trúc căn nhà với khung gỗ, cột kèo đều được dựng gần như nguyên bản, nhóm thực hiện lợp thêm ngói phía trên. 

Góc trang trí hoa đào trong căn nhà cổ kính (Ảnh: Nguyễn Ngoan).

“Toàn bộ quá trình dựng nhà được thực hiện trong 4 ngày với sự tham gia của 26 người chia thành 3 nhóm. Thời gian có hạn nên các thành viên phải làm việc với áp lực cao, ghép từng chi tiết chuẩn xác, đảm bảo tính thẩm mỹ”, hoạ sĩ Nguyễn Mạnh Đức cho biết.

Phần hiên nhà rộng rãi có đặt một bộ bàn ghế uống trà, dọc theo bàn là hai chiếc trường kỷ, trên bàn có bộ ấm chén gốm men xanh. Không gian căn nhà yên tĩnh mang đến sự thư thái cho người thưởng trà. 

Trong căn nhà 3 gian, gian giữa là nơi quan trọng nhất, được dùng để thờ cúng gia tiên. Ban thờ có 3 bậc, bậc trên cùng có ngai, bài vị tượng trưng cho tổ tiên, phần giữa đặt các đồ thờ bằng các chất liệu gỗ hoặc đồng, bậc cuối cùng là chỗ đặt lễ vật dâng lên tổ tiên…

Căn nhà có 3 gian với gian giữa để thờ cúng (Ảnh: Trần Thành Công).

“Theo tục lệ xưa, người lạ thường không được trực tiếp đi từ cửa chính vào gian giữa để tránh nhìn thẳng lên bàn thờ, làm mất đi sự tôn nghiêm. Vì vậy, mọi người thường đi vào từ cửa phụ ở hai bên”, hoạ sĩ cho biết. 

Các món đồ trưng bày tại nhà cổ phục vụ khách tham quan được đưa từ nhiều nơi về. Ngoài sập gụ, tủ chè, văn kỷ (bàn nhỏ để ngồi viết lách hoặc tiếp khách), nhóm thực hiện còn bài trí thêm các bức hoành phi, câu đối. 

“Thời xưa, trên các câu đối luôn là những dòng chữ nhắc nhở con cháu về công ơn của tổ tiên, đạo lý uống nước nhớ nguồn”, ông cho biết thêm. 

Sập, tủ chè với nhiều đồ trang trí khảm trai được trưng bày trong không gian nhà cổ (Ảnh: Nguyễn Ngoan).

Ngoài khu vực nhà chính, 2 nhà cổ được đưa về từ ngoại thành Hà Nội dùng làm nơi trưng bày, giới thiệu sản phẩm của các làng nghề tiêu biểu như làng Thụy Ứng bán sản phẩm như lược, giá gương… hay làng Duyên Thái bán các tác phẩm sơn mài và đồ lưu niệm.

Hoạ sĩ Nguyễn Mạnh Đức cho rằng, để tăng sự hấp dẫn cần có thêm những diễn viên mặc áo truyền thống tái hiện khung cảnh sinh hoạt hàng ngày. Họ sẽ gói bánh, tỉa hoa, cắm cành đào giúp không gian văn hóa trở nên sống động, có hồn hơn, thay vì chỉ dừng lại ở việc bày biện hiện vật.

Tham quan căn nhà cổ không chỉ có khách Việt, nhiều khách nước ngoài cũng bày tỏ sự ấn tượng trước không gian đậm chất nông thôn.

Chị Catherine (quốc tịch Australia), cho biết chị tình cờ đi qua căn nhà ở 22 Hàng Buồm, vì tò mò nên bước vào để xem. Ban đầu, chị nghĩ nơi đây chỉ trưng bày các tác phẩm nghệ thuật, không ngờ được ngắm không gian trang trí đón Tết của một gia đình khá giả.

Căn nhà cổ được đưa về từ ngoại thành Hà Nội (Ảnh: Trần Thành Công).

“Tôi cảm nhận như mình được ngược dòng quá khứ. Nếu đi dạo trên đường phố, tôi chủ yếu ngắm các căn nhà cổ từ bên ngoài. Vào đây, tôi chạm tay, quan sát tỉ mỉ từng hiện vật, hiểu hơn về phong tục tập quán của người Việt Nam”, chị nói.

Theo chị Catherine, nếu có dịp, chị sẽ dành thời gian đọc nhiều hơn về cách đón Tết của người Việt, phong tục thờ cúng tổ tiên, tìm hiểu cách trồng hoa đào.