Loài ‘nấm tử thần’ gieo kinh hoàng ở California

David Yturralde quan tâm đến những cây nấm kỳ lạ mọc trên bãi cỏ nhà mình ở quận Cam, bang California từ lâu, nhưng chưa một lần hái và cũng chưa nghĩ đến việc hái chúng về nấu ăn. “Nấm là thứ bí ẩn, bố mẹ dặn chúng tôi không ăn chúng từ nhỏ”, anh chia sẻ.

Khi tin tức về các ca nhập viện, tử vong gần đây do ăn nhầm loài nấm có biệt danh “tử thần” đang sinh sôi ồ ạt trong mùa đông ẩm, anh đã đến dự buổi tọa đàm về nấm ở Newport Beach, nhằm nắm rõ những loài có độc tố chết người sinh trưởng trong khu vực.

Kể từ ngày 18/11/2025, Sở Y tế Công cộng California đã ghi nhận 39 ca ngộ độc nấm tử thần, trong đó có 4 ca tử vong và ba ca phải ghép gan, đánh dấu đợt ngộ độc nấm lớn nhất Mỹ trong ít nhất 4 thập kỷ. Nhiều người nhập viện bị tổn thương gan cấp, tiến triển rất nhanh dẫn tới suy gan.

Các hội nghiên cứu nấm, người hái nấm nghiệp dư trên toàn bang đang bày tỏ lo ngại, bàn luận sôi nổi về đợt sinh sôi của nấm tử thần trong năm nay, đánh giá tình hình là “rất bất thường”, khi mọi năm bang chỉ ghi nhận 2-3 ca.

“Tôi chưa từng thấy điều gì như thế này”, Thomas Kearney, quyền lãnh đạo Hệ thống Kiểm soát Chất độc California, nói.

Tại California, hai trong số những loài nấm độc nhất có thể gặp là nấm tử thần và nấm “thiên thần hủy diệt”. Trong đó nấm tử thần khi còn non có hình dáng giống nấm rơm ăn được và rất phổ biến trong ẩm thực châu Á.

Nấm tử thần là một trong những loài nấm độc nhất thế giới, thuộc nhóm nhỏ các loài chứa amatoxin, hợp chất cực mạnh gây khoảng 90% ca tử vong do ngộ độc nấm trên toàn cầu.

Đây cũng là loài nấm độc nổi tiếng trong lịch sử, được cho là liên quan đến cái chết của Hoàng đế La Mã Claudius năm 54 SCN, Giáo hoàng Clement VII năm 1534 và Sa hoàng Ivan Bạo chúa năm 1584.

Khi ăn phải loại nấm này, độc tố amatoxin sẽ tàn phá gan, với các triệu chứng ban đầu xuất hiện sau 6-24 tiếng. Người bệnh sẽ bị đau quặn bụng, mệt lả, choáng váng, nôn mửa, tiêu chảy. Một số gặp rối loạn đông máu, lú lẫn do suy gan cấp.

Liều gây tử vong tối thiểu ước tính của amatoxin ở người vào khoảng 0,1 mg trên mỗi kg thể trọng, tương đương 5-15 mg đối với người trưởng thành. Lượng độc này có thể tồn tại trong một cây nấm tử thần, theo nghiên cứu của CDC năm 2017. Phơi khô, cấp đông hay nấu chín không làm giảm độc tố của nấm tử thần.

“Ngay cả đối với một người lớn khỏe mạnh, chỉ cần một miếng nhỏ cũng có thể gây tử vong”, bác sĩ Craig Smollin, giám đốc y khoa Phân khu San Francisco, thuộc Hệ thống Kiểm soát Chất độc California, cho biết.

Chưa có thuốc giải độc được chứng minh hiệu quả đối với độc tố của nấm tử thần. Phương án cuối cùng là ghép gan. “Nếu bị suy gan, mọi thứ khác trong cơ thể cũng sụp đổ theo”, Eliana Agudelo, bác sĩ tại bệnh viện Đại học California tại San Francisco (UCSF), nói.

Nấm tử thần thường xuất hiện trong công viên đô thị lẫn rừng cây, thường mọc dưới các cây sồi. Mũ nấm tử thần hình vòm, biến đổi hình dạng theo từng giai đoạn phát triển, từ mũ nấm trắng ngả sang màu xanh lục. Trong khi đó, nấm thiên thần hủy diệt thường xuất hiện ở miền tây, có mũ màu kem hoặc ngả vàng đất.

“Nấm tử thần to, bắt mắt, dễ gây chú ý. Chúng trông ngon và ăn cũng ngon”, Debbie Viess, chuyên gia sáng lập Hiệp hội Nấm học Vịnh San Francisco, hoạt động chủ yếu ở phía bắc California, nói.

Rudy Diaz, chủ tịch Hiệp hội Nấm học Los Angeles, cho biết các vụ ngộ độc nấm tử thần tập trung nhiều hơn ở phía bắc California, do chúng mọc nhiều trong công viên. “Ở miền nam của bang, bạn phải đào qua lớp lá sồi mục mới có thể tìm thấy chúng”, ông Diaz nói.

Nhưng tại tọa đàm về nấm ở Newport Beach, nhà nấm học kỳ cựu Joanne Schwartz cho biết nấm tử thần đang mọc hàng loạt tại một số khu vực ở miền nam California như quận Cam, ngay trên bãi cỏ nhà dân như tại nhà của Yturralde. Bà Schwartz cảnh báo nhiều loài nấm đang mọc xen kẽ nhau do điều kiện thời tiết, các loài ăn được lại rất giống nấm độc.

Bệnh viện UCSF, đơn vị vận hành Hệ thống Kiểm soát Chất độc California, là một trong những trung tâm ghép gan lớn nhất khu vực, đang ở tuyến đầu ứng phó đợt bùng phát các ca ngộ độc nấm tử thần. Các bác sĩ đang liên tục nhận thắc mắc từ người dân và tư vấn chuyên môn cho những y bác sĩ ở các cơ sở khác về cách xử trí những ca ngộ độc nấm.

Đức Trung (Theo LA Times, SF Chronicle, AP)