Hệ miễn dịch ảnh hưởng thế nào đến sự phát triển của trẻ?

Khi lá chắn miễn dịch suy yếu, trẻ phải đối mặt với nguy cơ gián đoạn phát triển thể chất và ảnh hưởng đến tiềm năng trí tuệ.

Miễn dịch yếu gây gián đoạn phát triển thể chất

Hệ miễn dịch và sự phát triển thể chất có tương tác đa chiều, liên quan trực tiếp đến khả năng chống lại mầm bệnh và sự tăng trưởng của cơ thể. Đặc biệt đối với trẻ nhỏ, lá chắn phòng thủ khi suy yếu có thể gây nên những gián đoạn về phát triển thể chất.

Khi ốm, trẻ mất đi một số lượng lớn vi chất và nước dẫn đến sụt cân nhanh. Trạng thái mệt mỏi, chán ăn cũng xuất hiện đúng lúc cơ thể đang cần nhiều năng lượng để nhanh hồi phục. Mặt khác, các bệnh nhiễm trùng đường ruột sẽ phá hủy niêm mạc ruột khiến trẻ không hấp thụ được các dưỡng chất cần thiết, dù có thể được bổ sung đầy đủ. Điều này khiến bé dễ rơi vào tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng, ảnh hưởng trực tiếp đến cân nặng của bé.

Khi trẻ mắc các bệnh nhiễm trùng tái diễn, cơ thể sẽ cần huy động “tài nguyên” để chống lại các mầm bệnh. Điều này gây gián đoạn quá trình giải phóng các hormone tăng trưởng – vốn giúp thúc đẩy sự phát triển của xương và mô. Hệ quả trực tiếp là trẻ không chỉ chậm tăng cân mà còn đứng trước nguy cơ thấp còi hơn so với các bạn bè cùng trang lứa.

Miễn dịch yếu ảnh hưởng đến phát triển trí tuệ

Hệ miễn dịch và não bộ không hoạt động độc lập mà có một mối liên kết chặt chẽ thông qua trục não – ruột – miễn dịch. Do đó, bất kỳ thay đổi nào từ hệ miễn dịch hay vi sinh đường ruột đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của hệ thần kinh.

Hệ miễn dịch yếu có thể làm chậm kết nối thần kinh. Cụ thể, khi suy yếu, hệ miễn dịch sẽ ảnh hưởng và gây rối loạn các tế bào hỗ trợ kết nối thần kinh, dẫn đến sự chậm trễ trong việc hình thành các mạch thần kinh liên quan đến các chức năng ngôn ngữ, tư duy và vận động.

Hệ miễn dịch cũng tác động đến sự phát triển hành vi. Theo nghiên cứu của nhóm nhà khoa học Đức công bố trên tạp chí International Journal of Molecular Sciences năm 2022, 95% chất dẫn chuyển thần kinh (serotonin, chất điều hòa giấc ngủ, cảm xúc) được tạo ra bởi các tế bào ruột và hàng tỷ lợi khuẩn tại đường ruột. Hệ miễn dịch suy yếu hoặc bị kích hoạt quá mức sẽ khiến nồng độ serotonin biến động, dẫn đến các biểu hiệu lo âu, kém ổn định về cảm xúc và kém tập trung ở trẻ.

Dấu hiệu nhận biết miễn dịch yếu ở trẻ nhỏ

Ở giai đoạn từ 6 đến 36 tháng tuổi, trẻ có lượng kháng thể thụ động từ mẹ truyền cho giảm mạnh trong khi miễn dịch tự thân còn chưa hoàn thiện tạo nên một khoảng trống miễn dịch. Đặc biệt, trẻ sinh mổ sẽ phải đối mặt với rủi ro cao hơn khi khoảng trống miễn dịch bắt đầu sớm hơn và kéo dài hơn đến khi trẻ 4-5 tuổi. Lý do là trẻ sinh mổ thiếu hụt kháng thể nền tảng. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng lượng kháng thể trẻ sinh mổ nhận được khi sinh thấp hơn tới 45% so với trẻ sinh thường. Sinh mổ cũng làm trì hoãn cơ hội con được bú sớm, bỏ lỡ những giọt sữa non quý giá từ mẹ. Trẻ sinh mổ thường có hàng rào bảo vệ đường ruột yếu, do không thể kế thừa hệ lợi khuẩn của mẹ. Thay vào đó, hệ tiêu hóa của trẻ dễ bị chiếm đóng bởi những hại khuẩn từ môi trường, làm suy yếu hàng rào niêm mạc ruột. Bên cạnh đó, trẻ sinh mổ có dự trữ sắt thấp hơn trẻ sinh thường, do trẻ bị kẹp dây rốn sớm và không nhận được “làn sóng” chuyển sắt mạnh mẽ từ mẹ sang trong quá trình chuyển dạ tự nhiên.

Theo bác sĩ Sajeed Hashim – chuyên khoa Sơ sinh và Nhi khoa, Viện Khoa học Y tế Dr. KM Cherian, Ấn Độ, để bảo vệ con, cha mẹ cần lưu tâm đến 5 dấu hiệu cảnh báo hệ miễn dịch yếu. Đó là cảm lạnh thường xuyên – trẻ bị cảm cúm nhiều hơn 4 lần mỗi năm. Dấu hiệu thứ hai là rối loạn tiêu hóa – trẻ thường xuyên đầy hơi, tiêu chảy, hoặc táo bón. Nhiễm trùng dai dẳng – các bệnh viêm nhiễm lây nhanh và khó điều trị dứt điểm cũng là một dấu hiệu cảnh báo cho trẻ có miễn dịch yếu. Ngoài ra, miễn dịch yếu còn biểu hiện qua tình trạng thiếu hụt năng lượng: trẻ thường mệt mỏi, quấy khóc, ít vận động, chạy nhảy hay chơi đùa. Dấu hiệu thứ 5 là vết thương lâu lành, tái tạo da kém, và bị nhiễm trùng khi da trẻ trầy xước. Bác sĩ Sajeed Hashim nhấn mạnh, trẻ chỉ cần xuất hiện một trong 5 dấu hiệu này, cha mẹ đều nên nghĩ đến việc con có hệ miễn dịch yếu để quan tâm chăm sóc, tăng cường sức đề kháng cho con hơn.

Không đơn thuần là “lá chắn” bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh, hệ miễn dịch chính là nền tảng cho sự phát triển của trẻ. Các chuyên gia cho rằng, chăm sóc miễn dịch là khoản đầu tư cần thiết cho sự phát triển toàn diện cả về tầm vóc lẫn trí tuệ của trẻ trong tương lai.

Kim Anh