Lệnh phong tỏa dầu mỏ từ Mỹ đang đẩy Cuba vào tình cảnh thiếu năng lượng, khiến điện nước tê liệt, cuộc sống người dân thêm chồng chất khó khăn.
Cơ quan quản lý hàng không Cuba hôm 9/2 thông báo cho các hãng bay quốc tế rằng nước này đang cạn kiệt nhiên liệu cho máy bay và dịch vụ tiếp nhiên liệu tại 9 sân bay quốc tế của nước này sẽ bị gián đoạn trong một tháng. Một số hãng hàng không đã tạm dừng hoặc điều chỉnh hoạt động bay tới Cuba sau thông báo này.
Nền kinh tế Cuba vốn đã gặp khó khăn do các lệnh trừng phạt của Mỹ trong nhiều thập kỷ, nhưng tình hình xấu đi nhanh chóng từ tháng một, sau khi Mỹ mở chiến dịch đột kích bắt Tổng thống Nicolas Maduro và phong tỏa, ngăn chặn các chuyến tàu chở nhiên liệu từ Venezuela tới Cuba.
Hồi cuối tháng một, Tổng thống Mỹ Donald Trump còn đe dọa áp thuế đối với bất kỳ quốc gia nào cung cấp dầu hoặc các sản phẩm dầu mỏ cho đảo quốc này. Lệnh phong tỏa dầu mỏ của Mỹ đang gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng với Cuba, ảnh hưởng tới mọi mặt đời sống.
Chủ tịch Cuba Miguel Diaz-Canel đã lên án mạnh mẽ lời đe dọa áp thuế của chính quyền Trump, gọi đây là nỗ lực nhằm “bóp nghẹt” nền kinh tế Cuba, cáo buộc Washington “chiếm đoạt lợi ích của người dân Mỹ vì những mục đích hoàn toàn cá nhân”.
Ông Diaz-Canel hôm 4/2 thông báo sẵn sàng tham gia đàm phán với Mỹ, nhưng nhấn mạnh rằng bất kỳ cuộc đối thoại nào cũng phải xuất phát “từ vị thế bình đẳng, tôn trọng chủ quyền, độc lập và quyền tự quyết” và không được phép “can thiệp vào công việc nội bộ” của Cuba.
Người phụ nữ đốt nến khi nhà bị mất điện ở thủ đô Havana, Cuba, hôm 28/1. Ảnh: AFP
Tình hình trở nên tồi tệ hơn khi Mexico, nhà cung cấp dầu khác cho Cuba, hồi đầu tuần thông báo rằng họ sẽ tạm dừng cấp nhiên liệu cho Havana trước lời đe dọa từ Tổng thống Trump về việc áp thuế đối với hàng hóa xuất khẩu của nước này sang Mỹ.
Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc dẫn thông tin của Financial Times hồi cuối tháng trước cho biết lượng dự trữ dầu của Cuba “chỉ còn đủ trong 15 đến 20 ngày nữa” với mức tiêu thụ hiện tại.
Truyền thông Cuba đưa tin một số bệnh viện tuyến tỉnh đã phải hủy các ca phẫu thuật và việc chuyển tuyến của bệnh nhân do thiếu nhiên liệu. Các vật tư y tế thiết yếu như thuốc giảm đau, băng gạc và kháng sinh cũng không có sẵn.
Tình trạng thiếu nhiên liệu còn gây áp lực lên nguồn cung thực phẩm của đất nước. Bộ Ngoại giao Mỹ tuần trước cho biết đã gửi 6 triệu USD hàng viện trợ nhân đạo cho Cuba. Mexico cũng đang gửi hơn 814 tấn thực phẩm và sản phẩm vệ sinh, dự kiến đến nơi trong vài ngày tới.
Liên Hợp Quốc tuần trước cảnh báo “đại đa số người dân Cuba” đang phải chịu cảnh cắt điện luân phiên và tình cảnh nhân đạo sẽ “trở nên tồi tệ hơn, thậm chí đổ vỡ, nếu nhu cầu dầu mỏ không được đáp ứng”.
“Hai năm qua thực sự gian nan”, Francisco Pichon, quan chức cấp cao nhất của Liên Hợp Quốc tại Cuba, cho biết.
Trước khi bị phong tỏa dầu mỏ, nền kinh tế Cuba đã bị ảnh hưởng đáng kể bởi đại dịch Covid-19. Năm ngoái, cơn bão Melissa cũng quét qua 5 tỉnh của đất nước, khiến hơn 735.000 người phải sơ tán, đồng thời phá hủy nhiều nhà cửa và cơ sở hạ tầng cơ bản.
Vị trí Cuba và các quốc gia xung quanh. Đồ họa: DW
Ngoại trưởng Cuba Bruno Rodriguez hồi đầu tuần đã lên án hành động “can thiệp thô bạo” từ phía Mỹ, điều mà ông cho rằng nhằm mục đích “phá vỡ ý chí chính trị của người dân Cuba”.
“Tình hình đang rất khó khăn và sẽ đòi hỏi những hy sinh lớn lao”, ông Rodriguez nói, nhắc lại về “thiện chí đối thoại” của Cuba, song nhấn mạnh tiến trình chỉ diễn ra khi “không có bất kỳ áp lực và điều kiện nào”.
Aleida, chủ một homestay ở Havana, gọi hành động của Tổng thống Mỹ là “điên rồ”. “Ông ấy có lẽ muốn tước cả bầu không khí mà chúng tôi đang thở”, cô nói, khuôn mặt lộ rõ vẻ trầm tư. “Chúng tôi bây giờ chỉ biết chờ xem điều gì sẽ xảy ra tiếp theo”.
“Ông Trump đang gây khốn khổ cho những người dân bình thường chúng tôi”, Ramon, tài xế taxi ngoài 60 tuổi, nói.
Theo nhiều người dân Cuba, nhiên liệu hiện khan hiếm đến mức họ phải xếp hàng chờ hàng giờ tại các trạm xăng.
Bert Hoffmann, chuyên gia hàng đầu tại Viện Nghiên cứu Mỹ Latin GIGA của Đức, cho rằng cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay gây nhiều khó khăn, nhưng không thể khiến cuộc sống dừng lại ở Havana.
“Tôi nhận thấy người Cuba đã quen với điều đó, kiểu cứ bình tĩnh mà sống thôi”, ông nói. “Tình trạng mất điện ngày càng thường xuyên, nhiên liệu khan hiếm hơn, nhưng mọi thứ diễn ra khá từ từ. Xe cộ vẫn lưu thông trên đường”.
Nhưng điều đáng lo ngại là Cuba khó có khả năng nhập khẩu được dầu mỏ trong tương lai gần, Hoffmann lưu ý.
Nhu cầu nhiên liệu hiện tại của Cuba ước tính khoảng 100.000 thùng dầu thô mỗi ngày. Đến nay, khoảng từ 1/3 đến 1/4 con số trên có nguồn gốc từ Venezuela. Năm 2025, Mexico chuyển cho Cuba từ 6.000 đến 12.000 thùng mỗi ngày, trong khi Nga và Algeria cung cấp lượng nhỏ hơn.
Rachel, công chức chính phủ 21 tuổi, bày tỏ lo lắng về nguy cơ cạn kiệt dầu, nhưng hy vọng đất nước có thể cắt giảm tiêu thụ để lượng dầu còn lại duy trì được lâu hơn.
Trong những năm qua, với hỗ trợ từ Trung Quốc, Cuba đã đầu tư mạnh mẽ vào năng lượng mặt trời. Tuy nhiên, các nhà máy điện mặt trời không đủ khả năng đáp ứng toàn bộ nhu cầu điện cả nước. Nguồn cung điện của đất nước vẫn phụ thuộc chủ yếu vào các nhà máy nhiệt điện, khiến Cuba phụ thuộc nặng nề vào năng lượng nhập khẩu.
Ôtô xếp hàng chờ đổ xăng ở Havana hôm 12/1. Ảnh: Reuters
Dầu nặng tự sản xuất của Cuba chỉ đáp ứng được khoảng 40% tổng lượng tiêu thụ năng lượng toàn quốc. Song loại dầu này không phù hợp để tinh chế thành các loại nhiên liệu, nên chủ yếu chỉ được dùng để vận hành các nhà máy nhiệt điện.
Nếu Cuba cạn kiệt nhiên liệu, “không chỉ du khách không thể di chuyển từ bãi biển ra sân bay mà thực phẩm cũng chẳng thể vận chuyển từ nông trại vào thành phố”, Hoffmann giải thích. “Nếu xe tải không có xăng dầu, bệnh viện sẽ không thể nhận được oxy và bệnh nhân sẽ bị nguy hiểm tính mạng”.
Do tình trạng thiếu nhiên liệu của Cuba, hãng hàng không Air Canada đã quyết định dừng bay đến nước này từ ngày 9/2 và đang tìm cách thu xếp hồi hương khoảng 3.000 hành khách đang ở quốc đảo. Điều này đã khiến chuyến du lịch tuyệt vời đến Cuba của nhiều người Canada biến thành ác mộng.
“Tất cả chúng tôi ở đây đều đang vô cùng căng thẳng, không ai biết chuyện gì sẽ xảy ra”, Aysanur Ashley Yener, du khách đến từ thành phố Edmonton, bang Alberta, Canada, nói từ khách sạn ở Cuba.
Yener cùng 4 người bạn đến Cuba du lịch hôm 4/2. “Khi biết tin không thể lên máy bay, chúng tôi đã chạy đến quầy lễ tân để hỏi thông tin nhưng không nhận được gì”, Hazime Gokce, người bạn của Yener tham gia chuyến đi, kể lại.
Người dân đi lại trên một con đường ở thủ đô Havana, Cuba, hôm 6/2. Ảnh: AFP
Nhóm du khách cho hay họ rất thương cảm cho người dân Cuba vào lúc này. “Họ không có điện. Một nhân viên khách sạn nói với chúng tôi rằng nhà họ đã mất điện suốt hai tuần qua. Họ còn có con nhỏ nữa”, Yener nói.
“Tôi đã trò chuyện với vài nhân viên tại nhà hàng. Họ không biết tương lai sẽ ra sao, làm sao để về nhà hay liệu có còn việc làm hay không”, Gokce cho biết.
5 du khách Canada nói rằng họ vẫn cố gắng giữ tinh thần lạc quan trong khi chờ đợi thêm thông tin. “Tôi đang tập uống chút rượu của Cuba và giữ tinh thần phấn chấn. Bạn đang ở Cuba cơ mà, hãy tận hưởng đi”, Yener nói.
Vũ Hoàng (Theo TIME, City News, DW)
Nguồn: https://vnexpress.net/tinh-canh-nguoi-cuba-giua-vong-kiem-toa-nang-luong-cua-my-5040019.html
