Tranh cãi về Đình Bắc và chuẩn mực trong thế giới bóng đá hiện đại

Trong một sự kiện, nghệ sĩ Trường Giang đã đưa ra lời khuyên của người đàn anh dành cho Đình Bắc với hàm ý: “Lo bóng đá đi, bớt đi mấy cái này lại”. Phát ngôn của Trường Giang đã tạo nên cơn sốt trên mạng xã hội, với nhiều ý kiến trái chiều.

Những tranh luận xoay quanh việc một cầu thủ trẻ như Đình Bắc có nên xuất hiện tại các sự kiện giải trí hay không? Một bên cho rằng cầu thủ cần tập trung tuyệt đối cho chuyên môn, tránh xa ánh đèn showbiz. Bên còn lại đặt vấn đề rằng trong bóng đá hiện đại, liệu việc cầu thủ xuất hiện trong không gian giải trí, truyền thông có còn là điều bất thường?

Tranh cãi này, nếu nhìn kỹ, không chỉ dừng lại ở một cá nhân. Nó phản ánh sự va chạm giữa chuẩn mực bóng đá truyền thống và một thế giới thể thao đang thay đổi nhanh chóng, nơi cầu thủ không còn đơn thuần là người thi đấu trên sân cỏ.

Trường Giang lên tiếng khuyên Đình Bắc “bớt tham gia showbiz” (Ảnh chụp màn hình).

Cầu thủ – ngôi sao nổi tiếng: Xu thế hiện đại

“Thương hiệu cá nhân” là yếu tố quan trọng, quyết định mức độ nổi tiếng của các cầu thủ. Trước đây, khi truyền thông chưa thực sự phát triển, các cầu thủ chủ yếu xây dựng thương hiệu cá nhân thông qua màn trình diễn trên sân cỏ, rồi sau đó, tài năng của họ sẽ được truyền miệng hoặc thông qua báo giấy.

Vì thế, những cầu thủ nổi tiếng toàn cầu như “Vua bóng đá” Pele rất hiếm. Tới mức, năm 1969, hai phe nội chiến ở Nigeria được cho là đã quyết định dừng bắn 48 tiếng khi huyền thoại bóng đá người Brazil tới Lagos (thủ đô Nigeria) để thi đấu giao hữu.

Nhưng càng về sau này, khi internet phát triển rộng rãi, mạng xã hội ngày càng chiếm ưu thế, sự nổi tiếng của các cầu thủ được phản ánh theo cách hoàn toàn khác. Giờ đây, một cầu thủ cũng đồng thời là người nổi tiếng trên mạng xã hội. Cristiano Ronaldo hay Messi không chỉ thể hiện tầm ảnh hưởng trên sân bóng, mà còn trên mạng xã hội.

Số lượng người theo dõi C.Ronaldo trên các nền tảng mạng xã hội đã vượt qua 1 tỷ người, tương đương dân số của Trung Quốc và Ấn Độ. Nhờ lượng người theo dõi lớn như vậy, CR7 là người có tầm ảnh hưởng rất lớn và nhiều lần góp mặt tại các sự kiện giải trí tầm cỡ, thu về hàng chục triệu euro mỗi năm nhờ các hoạt động quảng cáo, thương mại cũng như tham dự sự kiện.

Một nghiên cứu có tên “Các ngôi sao bóng đá định hình lòng trung thành của người hâm mộ” chỉ ra rằng cầu thủ nổi tiếng không chỉ là vận động viên mà còn là nhân vật có thương hiệu, ảnh hưởng tới cảm nhận người hâm mộ và giá trị thương hiệu.

C.Ronaldo có hơn 1 tỷ người theo dõi trên mạng xã hội và thường xuyên tham dự sự kiện (Ảnh: Getty).

Chính vì vậy, các cầu thủ rất khó “nằm im” trong ranh giới thể thao. Theo xu hướng hiện đại, bóng đá có sự giao thoa nhất định với giới giải trí. Một trong những cầu thủ tiêu biểu trong phong trào lấn sân sang showbiz chính là David Beckham. Cựu danh thủ Man Utd từng “cãi lời” thầy Sir Alex Ferguson để cưới ca sĩ nổi tiếng Victoria. Beckham thường xuyên xuất hiện ở các sự kiện giải trí, được xem là biểu tượng thời trang, đại sứ thương hiệu và xuất hiện trên tạp chí, phim ảnh.

Ngay cả cầu thủ nổi tiếng nhất ở thời điểm này là C.Ronaldo đã hợp tác với rất nhiều thương hiệu thời trang/giải trí. Ronaldinho đã tham gia phim điện ảnh và quảng cáo lớn, đóng vai trong các chiến dịch truyền thông hay Thierry Henry cũng xuất hiện trong nhiều quảng cáo toàn cầu và chương trình thương hiệu lớn.

Khái niệm “Footballers as media companies” (cầu thủ như một công ty truyền thông) đã trở nên quen thuộc trong các công trình nghiên cứu về thể thao và truyền thông. Nói vậy để thấy, việc cầu thủ tham gia giới giải trí hay hợp tác cùng nhiều thương hiệu lớn đã trở nên quen thuộc và tạo thành xu thế mới.

Cần phân biệt lằn ranh sân cỏ và showbiz

Điểm chung của nhiều ngôi sao bóng đá kể trên không phải là họ “chạy theo showbiz”, mà là việc hình ảnh cá nhân được quản trị chuyên nghiệp, nằm trong chiến lược dài hạn của cầu thủ, CLB và các đối tác thương mại.

Vấn đề quản lý hình ảnh cá nhân của các cầu thủ là vấn đề nhức nhối (Ảnh: AFC).

Luôn có lằn ranh giữa sân cỏ và showbiz. Như lời của diễn viên Trường Giang với Đình Bắc: “Giới showbiz luôn có nhiều cám dỗ”. Vì thế, nếu không định hình được sự chuyên nghiệp và giữ mình, nhiều cầu thủ có thể không vượt qua cám dỗ và đánh mất sự nghiệp.

Nhiều nghiên cứu về makerting thể thao hay báo chí đã nhắc tới thuật ngữ “celebrity authenticity” (tạm dịch: Tính chân thực của người nổi tiếng). Có thể hiểu thuật ngữ này là người hâm mộ không phản ứng tiêu cực với việc cầu thủ xuất hiện ngoài sân cỏ, miễn là hình ảnh ấy không mâu thuẫn với bản sắc thể thao mà họ thể hiện trên sân.

Nói cách khác, vấn đề không nằm ở việc “xuất hiện hay không”, mà nằm ở cách xuất hiện. Một cầu thủ vẫn duy trì phong độ, thái độ chuyên nghiệp và kỷ luật thi đấu sẽ ít khi bị chỉ trích, ngay cả khi tham gia nhiều hoạt động bên lề. Ngược lại, nếu phong độ sa sút, bất kỳ hình ảnh nào ngoài sân cỏ cũng dễ trở thành mục tiêu công kích.

Vì vậy, việc giữ mình trước cám dỗ của showbiz đòi hỏi các cầu thủ (đặc biệt là những người trẻ) cần có thái độ đúng đắn và chuyên nghiệp. Ngoài ra, những người đại diện cũng góp phần quan trọng trong việc “giữ” các cầu thủ khỏi cám dỗ.

Dù vậy, có sự khác biệt nhất định giữa cầu thủ Việt Nam và châu Âu. Ở châu Âu, cầu thủ trẻ được đào tạo song song hai kỹ năng thi đấu và ứng xử truyền thông. CLB có bộ phận chuyên trách kiểm soát lịch trình, hình ảnh, phát ngôn. Các hoạt động ngoài sân cỏ đều được cân nhắc kỹ lưỡng về thời điểm và tác động.

Ngược lại, tại Việt Nam, cầu thủ gần như phải tự xoay xở. Số lượng cầu thủ có người đại diện (chứng chỉ FIFA) là rất ít. Vì vậy, họ buộc phải “bơi” ngay cả khi chưa có đầy đủ kỹ năng ứng xử với truyền thông và tránh xa cạm bẫy của giới giải trí.

Vì thế, từ câu chuyện của Đình Bắc, vấn đề lớn hơn được đặt ra là ai sẽ có trách nhiệm định hướng hình ảnh cầu thủ. Đương nhiên, chỉ riêng cầu thủ là không đủ. CLB cần đóng vai trò chủ động hơn trong việc quản lý truyền thông. Liên đoàn bóng đá cần xây dựng các quy chuẩn ứng xử rõ ràng.

Bóng đá ngày nay không chỉ diễn ra trong 90 phút trên sân cỏ, mà các cầu thủ còn là người nổi tiếng. Các ứng xử của các cầu thủ, CLB cũng như Liên đoàn bóng đá sẽ quyết định sự chuyên nghiệp của cả nền bóng đá.