Phải chờ chủ đất về mới xử lý?

Ngày 12.2, trao đổi với PV Thanh Niên, đại diện UBND phường Long Phước (TP.Thủ Đức cũ, TP.HCM) cho biết đã gửi thư mời chủ sử dụng khu đất gần 1.800 m² bị san lấp trái phép lên làm việc, tuy nhiên người này hiện đang ở nước ngoài.

“Chưa đủ cơ sở xử lý”?

Trước đó, Báo Thanh Niên phản ánh tình trạng xe ben vận chuyển đất đá, bê tông vụn, nhựa đường, cao su… từ khu vực thi công nâng cấp, mở rộng đường Lò Lu (đoạn do Công ty cổ phần Xây dựng Nghĩa Phước làm nhà thầu) vào khu đất trống trên đường số 9 Nguyễn Xiển để san lấp.

Kiểm tra hiện trường, cơ quan chức năng phường Long Phước ghi nhận khu đất thuộc loại đất trồng cây lâu năm, diện tích gần 1.800 m² đã bị đổ vật liệu nâng nền cao khoảng 0,3 – 0,4 m so với mặt bằng xung quanh. Nhìn từ trên cao, dễ dàng phát hiện khu đất này không còn bóng dáng cây xanh, mặt bằng được máy móc ủi thẳng tắp, cho thấy có sự đầu tư. Tổ công tác xác định đây là hành vi vi phạm pháp luật và tiến hành lập biên bản ghi nhận vụ việc.

Đến nay, trao đổi với PV, cơ quan chức năng địa phương cho biết người đứng ra tổ chức san lấp khai “thu gom xà bần ở nhiều nơi rồi mang về đổ tại khu đất, số lượng chỉ vài xe, chưa đủ căn cứ để xử lý”.

Điều khiến dư luận băn khoăn là với diện tích bị nâng nền hàng nghìn mét vuông, khối lượng vật liệu tập kết tại hiện trường là bao nhiêu, thời gian vận chuyển, tập kết trong bao lâu? Liệu “vài xe” có thể tạo nên hiện trạng như đã ghi nhận? Nếu không xử lý được hành vi đổ thải, trách nhiệm kiểm soát nguồn phát sinh và vận chuyển xà bần trên địa bàn thuộc về ai?

Đáng chú ý, trước đó, dựa vào các biện pháp nghiệp vụ, trích xuất camera an ninh khu vực, lực lượng CSGT đã xử phạt tài xế xe ben vì điều khiển phương tiện vào tuyến đường có biển cấm để vào bãi san lấp. Điều này cho thấy hoạt động vận chuyển vật liệu là có thật và hoàn toàn có thể trích xuất dữ liệu camera, đủ cơ sở để làm rõ vụ việc.

Đại diện UBND phường Long Phước cho biết để xử lý hành vi san lấp trái phép cần mời chủ sử dụng đất lên làm rõ trách nhiệm. Tuy nhiên, chủ đất là bà T.N.M.T (23 tuổi) được cho là đang ở nước ngoài nên địa phương đã gửi thư mời và đang chờ phản hồi.

Câu hỏi đặt ra là việc “chờ” chủ đất ở nước ngoài để lập biên bản xử lý có phù hợp hay không? Việc này có khiến quá trình xử lý bị kéo dài? Trong thời gian đó, liệu hiện trạng khu đất có tiếp tục bị thay đổi?

Có dấu hiệu hành vi hủy hoại đất

Theo luật sư Đặng Thị Thúy Huyền, Giám đốc Công ty luật TNHH HPL và cộng sự (Đoàn luật sư TP.HCM), dưới góc độ pháp lý, việc san lấp trái phép gần 1.800 m² đất trồng cây lâu năm tại phường Long Phước không chỉ vi phạm hành chính, mà còn có dấu hiệu hủy hoại đất và sử dụng đất sai mục đích. Hàng nghìn khối xà bần, bê tông, nhựa đường bị đổ xuống đã làm biến dạng địa hình, mất khả năng canh tác, thuộc hành vi hủy hoại đất. Người vi phạm có thể bị phạt đến hàng trăm triệu đồng và buộc khôi phục hiện trạng ban đầu.

Ngoài ra, việc đổ thải xây dựng trái phép còn vi phạm quy định về bảo vệ môi trường. Theo đó, tổ chức, cá nhân liên quan có thể bị xử phạt nặng, buộc thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải đúng quy định. Trường hợp gây ô nhiễm nghiêm trọng, cá nhân hoặc pháp nhân thương mại còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, với mức phạt tù đến 7 năm hoặc phạt tiền, đình chỉ hoạt động theo luật định.

Luật sư Huyền nhìn nhận, trường hợp chủ sử dụng đất không có mặt ở địa phương tại thời điểm phát hiện vi phạm, pháp luật vẫn cho phép và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền kịp thời lập hồ sơ xử lý.

Theo điều 58 luật Xử lý vi phạm hành chính, khi phát hiện hành vi vi phạm, người có thẩm quyền phải lập biên bản vi phạm hành chính. Quy định này được hướng dẫn chi tiết tại điều 12 Nghị định 118/2021/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 68/2025/NĐ-CP và Nghị định 190/2025/NĐ-CP, biên bản vi phạm hành chính có thể được lập vắng mặt người vi phạm nhưng phải có chữ ký của đại diện chính quyền cấp xã nơi xảy ra vi phạm.

Biên bản vi phạm hành chính sau đó được gửi cho người vi phạm thông qua hình thức gửi bảo đảm qua đường bưu điện hoặc niêm yết công khai tại nơi cư trú của cá nhân, trụ sở của tổ chức bị xử phạt theo quy định.

Như vậy, việc chủ sử dụng đất đang ở nước ngoài không phải là căn cứ pháp lý để trì hoãn, tạm dừng hoặc né tránh việc xử lý vi phạm, đồng thời cũng không làm chấm dứt trách nhiệm pháp lý của chủ đất đối với hành vi vi phạm đã xảy ra trên mảnh đất thuộc quyền sử dụng của mình.

Cũng theo luật sư Huyền, chủ đất phải chịu trách nhiệm chính về hành vi sử dụng đất sai mục đích và hủy hoại đất, kể cả trong trường hợp không trực tiếp thực hiện việc san lấp nhưng thiếu trách nhiệm quản lý, để đất bị xâm phạm trái phép.

Đơn vị, cá nhân trực tiếp thi công san lấp phải chịu trách nhiệm về hành vi đổ thải trái phép, tổ chức thi công không phép và gây ô nhiễm môi trường. Nhà thầu thi công công trình đường Lò Lu cần giải trình rõ về quy trình quản lý chất thải xây dựng, làm rõ trách nhiệm trong việc để vật liệu thải bị “tuồn” ra ngoài công trình nhằm trục lợi, nếu có.

Trách nhiệm quản lý địa bàn ở đâu?

Một vấn đề khác được dư luận quan tâm là trách nhiệm quản lý nhà nước tại địa bàn cơ sở.

Bạn đọc Ngọc Anh nêu quan điểm: “Khu đất bị san lấp có diện tích lớn, việc đổ xà bần không diễn ra âm thầm mà có xe ben, máy cuốc hoạt động. Đây không phải hành vi nhỏ lẻ, khó phát hiện. Tuy nhiên, theo thông tin ghi nhận, việc kiểm tra chỉ được tiến hành sau khi báo chí phản ánh”.

Theo quy định hiện hành, UBND phường là đơn vị trực tiếp quản lý hiện trạng sử dụng đất trên địa bàn; có trách nhiệm kiểm tra, phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi tự ý san lấp, thay đổi hiện trạng đất.

Với một khu đất rộng gần 1.800 m² giữa rừng cây bị đổ vật liệu nâng nền đáng kể, việc không phát hiện từ sớm khiến dư luận đặt câu hỏi về trách nhiệm và tính chủ động trong công tác giám sát địa bàn: Công tác kiểm tra định kỳ được thực hiện như thế nào? Lực lượng địa chính, trật tự đô thị có nắm tình hình kịp thời? Nếu không có phản ánh của báo chí, liệu việc san lấp có tiếp diễn?

Trong bối cảnh TP.HCM nhiều lần chấn chỉnh tình trạng đổ thải xây dựng trái phép, xử lý nghiêm vi phạm về đất đai, việc để xảy ra san lấp quy mô lớn rồi “chờ xử lý” có nguy cơ tạo tiền lệ xấu.