Xe buýt điện: Không chỉ xanh, mà phải thuận tiện và thông minh hơn

Những tháng gần đây, trên nhiều tuyến phố Hà Nội, hình ảnh xe buýt điện xuất hiện ngày một quen thuộc. Những chiếc xe vận hành êm ái, không khói bụi, không tiếng ồn mang lại cảm giác dễ chịu hơn hẳn so với xe buýt chạy dầu truyền thống. Với nhiều người dân, đây là tín hiệu tích cực cho thấy giao thông công cộng của Thủ đô đang bắt đầu bước sang một giai đoạn mới.

Việc Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 chuyển đổi toàn bộ xe buýt sang chạy điện là một chủ trương đúng đắn, phù hợp với xu thế phát triển xanh của các đô thị hiện đại trên thế giới. Tính từ khi Hà Nội khai trương tuyến xe buýt điện đầu tiên vào cuối năm 2021, tổng hợp số xe buýt điện được các đơn vị vận tải khác nhau đưa vào sử dụng đến nay là hơn 200 xe. Đây rõ ràng là một bước tiến đáng ghi nhận.

Tuy nhiên, trong bức tranh ấy vẫn còn một khoảng trống lớn khi nhiều phương tiện đã chuyển đổi xanh, nhưng hệ thống vận hành chung vẫn còn “chắp vá”. Vấn đề không chỉ là trên cùng một tuyến phố, người dân có thể bắt gặp những chiếc xe buýt rất mới chạy song song với những xe cũ, thiếu đồng bộ về tiện nghi, công nghệ. Điều đáng nói ở chỗ, ngay cả với các tuyến xe buýt điện mới, trải nghiệm của hành khách vẫn chưa tiệm cận tiêu chuẩn của một hệ thống giao thông công cộng hiện đại. Sự lệch pha này thể hiện rõ ở ít nhất ba điểm quan trọng.

Cảnh ùn tắc trên đường phố Hà Nội ngày cận Tết (Ảnh: Hải Long)

Thứ nhất, thiếu thông tin hành trình theo thời gian thực. Trên nhiều xe buýt điện, hành khách không thấy có bảng điện tử hiển thị đang đi đến đâu, còn bao nhiêu trạm nữa sẽ tới điểm cần xuống. Với người cao tuổi, người đi làm ít quen tuyến hay du khách, việc “đi xe buýt mà không biết mình đang ở đâu” vẫn là trải nghiệm phổ biến. Trong khi đó, ở nhiều thành phố châu Á như Tokyo, Seoul, Singapore hay Bangkok, đây đã là tính năng tối thiểu từ nhiều năm trước.

Thứ hai, điểm dừng xe buýt vẫn quá thô sơ. Phần lớn điểm dừng tại Hà Nội hiện nay chỉ là một tấm biển nhỏ, chữ mờ, khó đọc, không có mái che đầy đủ, càng không có bảng thông tin điện tử. Người chờ xe thường chỉ biết… chờ, không rõ bao lâu xe sẽ đến. Trong thời đại chuyển đổi số, khi người dân đã quen với việc theo dõi đơn hàng từng phút, sự mù mờ này khiến xe buýt trở nên kém hấp dẫn.

Thứ ba, hệ thống bán vé dù đã được cải tiến song chưa đồng bộ và mô hình phụ xe bán vé giấy, soát vé bằng mắt thường vẫn tồn tại ở một số tuyến, trong khi tất cả các tuyến hoàn toàn có thể chuyển sang thanh toán không tiếp xúc, quét QR hoặc thẻ điện tử. Cách làm cũ không chỉ tốn nhân lực mà còn làm chậm quá trình lên xuống xe, giảm hiệu quả vận hành.

“Xe mới, trải nghiệm cũ”

Nếu việc hiện đại hóa xe buýt chỉ dừng lại ở thay động cơ diesel bằng pin điện mà không đồng bộ hệ thống hạ tầng liên quan, số lượng đầu xe sử dụng nhiên liệu xanh tuy có thể tăng nhanh trong thời gian tới, song sẽ khó thay đổi ngay thói quen đi lại của nhiều người dân. Khi trải nghiệm đi xe buýt vẫn bất tiện và thiếu chủ động, phương tiện cá nhân – đặc biệt là xe máy – vẫn sẽ được ưu tiên, bất chấp xe buýt có xanh đến đâu.

Mục tiêu giảm ùn tắc và ô nhiễm vì thế khó đạt, hiệu quả đầu tư vào phương tiện giao thông xanh sẽ bị thu hẹp. Các đơn vị vận tải bỏ ra nguồn ngân sách rất lớn để mua sắm phương tiện hiện đại, nhưng nếu lượng hành khách không tăng tương xứng, giá trị khai thác sẽ thấp hơn nhiều so với tiềm năng.

Xu hướng chung của các đô thị hiện đại trên thế giới trong chuyển đổi số giao thông là không chỉ dừng ở mức “xanh về môi trường” mà còn phải “thông minh về quản trị”; ứng dụng dữ liệu lớn, Internet vạn vật, trí tuệ nhân tạo để điều hành giao thông công cộng. Không nói đâu xa, nhìn sang các thành phố trong khu vực: Bangkok đang đầu tư xây dựng hàng trăm điểm dừng thông minh có WiFi, bảng điện tử thời gian thực; Singapore đã hoàn thiện hệ thống thông tin hành khách từ nhiều năm trước, giúp giao thông công cộng trở thành lựa chọn ưu tiên của người dân.

Muốn xe buýt hấp dẫn, phải hiện đại đồng bộ

Chủ trương chuyển đổi xe buýt điện đến năm 2030 cho thấy quyết tâm đáng trân trọng của lãnh đạo thành phố. Nhưng để mục tiêu ấy thực sự đi vào đời sống, Hà Nội cần một cách tiếp cận toàn diện hơn.

Trước mắt, các xe buýt điện mới cần được trang bị đầy đủ màn hình hiển thị hành trình – tên trạm, trạm kế tiếp, thời gian dự kiến. Đây không nên là “tính năng cộng thêm”, mà phải được coi là tiêu chuẩn bắt buộc.

Song song, thành phố có thể thí điểm cải tạo 20–30 điểm dừng lớn trên các tuyến trọng điểm, lắp bảng điện tử hiển thị thời gian xe đến theo thời gian thực, tích hợp bản đồ số và thông tin tuyến.

Về trung hạn, cần mở rộng mô hình này trên toàn mạng lưới, từng bước triển khai bán vé tự động tại các điểm dừng lớn, đồng thời xây dựng ứng dụng di động thống nhất – nơi người dân có thể tra cứu toàn tuyến, theo dõi xe và thanh toán vé.

Về dài hạn, đến năm 2030, mục tiêu không chỉ là hoàn thành “xe buýt điện”, mà là hình thành hệ thống giao thông công cộng thông minh hoàn chỉnh – từ phương tiện, hạ tầng đến dịch vụ hành khách.

Là Thủ đô của một quốc gia hơn 100 triệu dân đang bước vào giai đoạn phát triển mới, Hà Nội hoàn toàn có đủ điều kiện để xây dựng một hệ thống giao thông công cộng xứng tầm. Người dân không chỉ cần phương tiện ít phát thải, mà cần một dịch vụ dễ sử dụng, dễ tiếp cận và đáng tin cậy.

Chuyển đổi sang xe buýt điện là bước đi đúng và cần thiết. Nhưng thành công chỉ đến khi người dân cảm thấy đi xe buýt thuận tiện hơn, chủ động hơn và dễ kiểm soát hơn so với phương tiện cá nhân. Khi đó, giao thông công cộng mới thực sự trở thành lựa chọn ưu tiên – chứ không phải giải pháp tình thế.

Hiện đại hóa giao thông, vì thế, không thể chỉ bắt đầu từ bánh xe. Nó phải bắt đầu từ trải nghiệm của người dân.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!